Poetins bezoek aan Xi Jinping zal voor de buitenwereld bij voorbaat worden uitgeroepen tot een doorslaand succes. Het formaliseert het partnerschap van Rusland en China nog verder. Maar binnenskamers begint de ongelijkheid tussen de partners zich af te tekenen.
De Russische president Vladimir Poetin is al 22 keer in China geweest en heeft zijn Chinese collega Xi Jinping al 42 keer ontmoet. Maar als hij donderdag voor de 43ste keer met ‘goede vriend’ Xi afspreekt, tijdens zijn staatsbezoek aan China, is dat belangrijker dan ooit. Rusland en China zijn sinds de oorlog in Oekraïne sterk naar elkaar toe gegroeid, maar Rusland heeft China harder nodig dan omgekeerd.
Over de auteur
Leen Vervaeke is correspondent China voor de Volkskrant. Zij woont in Beijing. Eerder was ze correspondent België.
Poetin is donderdag en vrijdag in China. Hij brengt een gigantische delegatie met zich mee, bestaande uit achttien ministers en hoge overheidsfunctionarissen en twaalf industriële leiders, vooral van energiebedrijven. Het is de eerste buitenlandreis van Poetins nieuwe presidentstermijn, een eer die op het grote politieke belang van China wijst. Omgekeerd was de eerste buitenlandtrip van Xi, na zijn eigen ‘herverkiezing’ tot president in maart 2023, naar Moskou. Het getuigt van goede banden.
De Russische president gaat eerst naar de hoofdstad Beijing, voor een tête-à-tête met Xi Jinping. ‘Ze zullen samen in het park naast het paleis wandelen, informeel dineren en natuurlijk thee drinken’, aldus Yuri Ushakov, Poetins politiek adviseur. Daarna volgt een ontmoeting met premier Li Qiang en een gala ter ere van 75 jaar Russisch-Chinese diplomatieke relaties. Vrijdag gaat Poetin naar de Noord-Chinese stad Harbin, in een buurprovincie van Rusland, om de handelsbanden aan te halen.
De twee leiders hebben het altijd goed met elkaar kunnen vinden, maar de oorlog in Oekraïne heeft hen nog dichter bij elkaar gebracht. Rusland en China hebben geen formele alliantie, maar sloten in februari 2022 – net vóór de Russische invasie – een ‘partnerschap zonder grenzen’. Hoewel de invasie China in een lastig parket bracht, hield het partnerschap goed stand. De twee leiders vinden elkaar in economische complementariteit en in hun gedeelde afkeer van de liberale wereldorde.
Poetin (71) en Xi (70) zijn beiden opgegroeid in communistische systemen en zien de ‘Amerikaanse hegemonie’ in de wereld als een bedreiging. Ze streven naar een ‘multipolaire wereldorde’, waarin de Verenigde Staten en Navo minder macht hebben. De oorlog in Oekraïne, en de oplopende spanningen tussen China en het Westen, brachten beide leiders nog dichter bij elkaar. Zij helpen elkaar om minder afhankelijk van het Westen te worden.
Die hulp is in eerste instantie economisch. De Russische economie kreeg na de invasie in Oekraïne een zware klap door de westerse sancties en moest zijn toevlucht elders zoeken. Beijing zag de acute Russische nood als een kans: een extra afzetmarkt en een bron van energie met fikse korting. De handel tussen beide landen nam spectaculair toe: van 141 miljard dollar in 2021 naar 240 miljard dollar in 2023.
China levert geen wapens aan Rusland, uit angst voor ‘secundaire’ westerse sancties voor landen die Rusland helpen om sancties te ontduiken. Maar China exporteert, naast tal van consumentengoederen, wel halfgeleiders, drones en andere dual-use-goederen die in de Russische oorlogsindustrie worden gebruikt. Ook importeert het volop energie, grondstoffen en landbouwproducten uit Rusland en houdt de Russische oorlogskas zo gevuld.
Voor Beijing is het koorddansen. China wil handel blijven voeren met het Westen, waar politici steeds luider morren over de Chinese economische steun aan Rusland. De Verenigde Staten dreigden recent met sancties tegen Chinese banken als die de handel in dual-use-goederen blijven faciliteren. Daarop weigerden enkele grote banken nog betalingen uit Rusland te ontvangen. De Chinese export naar Rusland daalde in maart met 16 procent, en in april met 13,5 procent. Dat baart de Russen zorgen.
Poetins onderonsje met Xi kan helpen om de kwestie op te lossen. Volgens experts zijn er tal van manieren om de handel via minder zichtbare kanalen voort te zetten: via kleinere banken zonder blootstelling aan westerse betalingssystemen, via cryptovaluta of via derde landen. ‘Poetins bezoek biedt een kans om vrijuit over opties te brainstormen voordat ze in stilte worden geïmplementeerd’, aldus Alexandra Prokopenko, analist van het Carnegie Russia Eurasia Center, in de Financial Times.
Xi liet tijdens zijn Europa-tour van vorige week al zien zich weinig aan te trekken van het westerse gemor. Op de oproepen van de Franse president Emmanuel Macron en Europees Commissievoorzitter Ursula von der Leyen om Moskou ertoe te bewegen de oorlog te beëindigen, reageerde hij met de stoplap dat China ‘geen partij in het conflict is’. Met zijn bezoeken aan het Rusland-gezinde Hongarije en Servië, waar hij een grandioze ontvangst kreeg, legde hij de verdeeldheid van Europa bloot.
Naast economische steun, voeren Rusland en China ook hun militaire samenwerking op. Ze houden steeds vaker gezamenlijke militaire oefeningen, onder meer nabij Taiwan. De nieuwe Chinese minister van Defensie Dong Jun, die in januari werd aangesteld, spreekt Russisch en volgde een militaire training in Rusland. De gloednieuwe Russische minister van Defensie Andrei Belousov is een econoom die goede relaties met de Chinese leiding heeft. Hij vergezelt Poetin tijdens dit staatsbezoek.
Zo tekent zich – in de woorden van Hal Brands, professor internationale relaties aan Johns Hopkins University – steeds meer een ‘autocratische entente’ af tussen Rusland en China: een informele alliantie. Maar het is wel een erg ongelijke entente. Rusland is door de westerse sancties namelijk sterk afhankelijk van China, en is gedegradeerd tot de junior partner in de relatie. Dat is in het verleden niet altijd goed afgelopen.
De ongelijkheid laat zich zien in de onderhandelingen over de gasleiding Power of Siberia 2. Rusland wil die pijplijn zo snel mogelijk in gebruik nemen, en stuurt aan op prijsafspraken. De Russische gasaanvoer naar China is gestegen, maar onvoldoende om de verloren inkomsten uit Europa te compenseren. Gazprom leed in 2023 stevig verlies. Beijing heeft echter voldoende andere energiebronnen en heeft de onderhandelingen al enkele keren uitgesteld.
Naar buiten toe zal daar donderdag niets van te zien zijn. Het bezoek zal sowieso tot een succes worden uitgeroepen, en een bewijs dat Rusland en China de ‘twee pijlers’ zijn van een nieuwe, betere wereldorde.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant