De vier formerende partijen PVV, VVD, BBB en NSC zijn eruit: er komt een nieuw kabinet. Volg hier de laatste ontwikkelingen.
De afspraken die de vier partijen hebben gemaakt over een nieuw kabinet zullen donderdagmorgen rond 09.30 uur worden gepresenteerd door de vier partijleiders Wilders, Yesilgöz, Omtzigt en Van der Plas.
In de nacht van woensdag op donderdag wordt het circa 25-pagina’s tellende document wel al openbaar gemaakt via de site van de Tweede Kamer.
‘U kunt het straks allemaal lezen en daarna geven wij een toelichting’, zei Yesilgöz woensdagavond nadat ook de VVD-fractie had ingestemd met het onderhandelingsakkoord.
Natalie Righton
GroenLinks-PvdA-fractievoorzitter Frans Timmermans maakt zich grote zorgen over het akkoord op hoofdlijnen tussen PVV, VVD, NSC en BBB. 'Voor het eerst in de Nederlandse parlementaire geschiedenis komt radicaal-rechts in het centrum van de macht te staan. Dat is nogal wat. We krijgen dus echt een PVV-kabinet. Dat is historisch en dat bedoel ik niet in een positieve zin.'
Timmermans zei dat een rechts kabinet de verdeeldheid in Nederland 'alleen maar zal aanjagen'. 'Daar waar dat gebeurd is in andere landen, loopt dat niet goed af', waarschuwde hij in de Tweede Kamer.
BBB-leider Caroline van der Plas, die op dat moment ook aanwezig was, werd gevraagd naar de kwalificatie van Timmermans. Daarop zei Van der Plas dat haar partij deelneemt aan een 'centrumrechts kabinet', hetgeen door Timmermans werd verworpen.
Timmermans zegt dat het PVV-leider Geert Wilders te doen is om in het centrum van de macht te komen. 'Dat wordt nu mogelijk gemaakt door Yesilgöz en Omtzigt', zegt hij over de samenwerking tussen de VVD en de NSC. De voorman van GroenLinks-PvdA vroeg zich verder af of de kiezers van NSC en VVD deze uitkomst wel willen.
Over een eventueel premierschap van PvdA-lid Ronald Plasterk wilde Timmermans nog geen uitspraken doen, ook niet of Plasterk eventueel geen lid meer zou mogen blijven van de partij als hij premier wordt van een aanstaand kabinet. 'Als het zover is, krijgt u echt wel een reactie.'
De VVD-fractie in de Tweede Kamer heeft ook unaniem ingestemd met het vormen van een nieuw kabinet met PVV, NSC en BBB. ‘We gaan aan de slag met het stabiel en veilig houden van Nederland’, zei VVD-leider Dilan Yeşilgöz woensdagavond na afloop van een uren durend fractieberaad in het Johan de Witthuis in Den Haag.
De situatie is uniek voor de VVD, omdat de partij jarenlang een samenwerking met de partij van Geert Wilders uitsloot. Yeşilgöz zette de deur daarvoor al tijdens de campagne op een kier. De VVD was sinds 2010 steeds de grootste partij in de Kamer, maar verloor die koppositie bij de verkiezingen op 22 november aan de PVV.
De liberalen zijn als laatste klaar met hun oordeel over het onderhandelaarsakkoord. De fracties waren rond 17.00 uur begonnen aan hun fractieoverleg. De PVV was als eerste klaar, na ongeveer 2,5 uur overleg. Daarna volgde BBB en kort daarop NSC. De VVD begon iets later en deed er uiteindelijk meer dan zes uur over.
Natalie Righton
En ook bij de fractie van NSC geeft de partijleider groen licht voor de vorming van een kabinet met de PVV. De partij van Pieter Omtzigt toonde zich na de verkiezingen als een groot principieel tegenstander van samenwerking met de PVV. In een uitgebreide brief somde de fractie toen nog gedetailleerd op hoe ver de partij van Wilders van NSC af staat. De fractie van Omtzigt had bezwaren tegen de extreme plannen en uitspraken van Wilders, die onverenigbaar zouden zijn met de rechtsstaat en de grondwet.
Nadat Wilders een aantal onhaalbare wetsvoorstellen die hij op de plank had liggen introk en een ‘basislijn’ werd afgesproken, bleven de bezwaren staan. In de loop van de formatie is NSC alsnog waarde gaan hechten aan die basislijn waarmee de rechtsstatelijke zorgen alsnog verdwenen.
Nu drie van vier partijen akkoord zijn is het wachten op de VVD. De liberalen zijn er nog niet uit.
Avinash Bhikhie
Inmiddels is er ook witte rook bij de BBB. De fractie van Caroline van der Plas steunt het akkoord op hoofdlijnen. Net als voor de PVV mag kabinetsdeelname voor de BBB historisch genoemd worden. De boerenprotestpartij brak in 2021 door met slechts één zetel en wist bij de Provinciale Statenverkiezingen in een klap de senaat te veroveren. Met de zestien zetels in de Eerste Kamer werd het een machtsfactor waar deze formatie moeilijk omheen gelopen kon worden. Eerder op de dag noemde Van der Plas dit ‘een van de mooiste dagen van haar leven’.
Het akkoord van BBB betekent dat in navolging van de PVV nu twee van de vier fracties aan boord zijn. Bij de VVD en NSC hebben de Kamerleden nog meer tijd nodig.
Avinash Bhikhie
De PVV is er als eerste uit: de fractie van Wilders stemt unaniem in met het onderhandelingsresultaat. Dat is niet geheel onverwacht; de PVV is een eenmanspartij waar Geert Wilders al twintig jaar het enige lid is.
Het wachten is nu op het oordeel van de VVD, NSC en BBB. Op deze fracties is inmiddels het avondeten aangerukt en ze lijken iets langer de tijd nodig te hebben om het akkoord, dat plannen op hoofdlijnen zou bevatten, door te nemen.
Avinash Bhikhie
Er zijn ‘belangrijke laatste stappen gezet’ voor het onderhandelaarsakkoord tussen PVV, VVD, NSC en BBB. Dat zegt VVD-leider Dilan Yeşilgöz, die ‘nu eerst naar de fractie gaat om het door te nemen, en dan gaan we het goed wegen’. De VVD-leider verwacht dat de fractie nog tot in de avond bezig is met het lezen van het akkoord.
Ze noemde de sfeer tijdens de onderhandelingen goed. Over de duur van het laatste overleg zei Yesilgöz dat het ‘heel belangrijk’ was om de tijd te nemen: ‘Je zet toch de kaders voor een toekomstige regering. Dus dan moet je ook de tijd nemen die daarvoor nodig is.’
De fracties van de vier partijen moeten nog instemmen met het hoofdlijnenakkoord. ‘Bij de VVD duurt het altijd ook wel lang. Dus er wordt eten besteld, we gaan het eerst goed lezen met elkaar’, aldus Yesilgöz.
NSC-leider Pieter Omtzigt is blij dat er een akkoord ligt. Hij vindt het niet vreemd dat de gesprekken vandaag toch langer duurden dan verwacht. ‘Nou, dat is volgens mij de story van deze kabinetsformatie, dat elke fase net weer een uurtje langer duurt dan we denken’, zei de partijleider. Hij sprak van een ‘evenwichtig akkoord’.
Volgens hem heeft NSC vandaag geen nieuwe voorstellen op tafel gelegd. Over een stuk of zeven punten moest volgens Omtzigt de knoop worden doorgehakt door de vier partijleiders. ‘En dat hebben we vandaag gedaan.’ Dat zegt volgens hem ook niets over eventueel onderling wantrouwen. ‘We komen er gewoon netjes uit. Dit hoort bij de politiek.’
Vandaag is ook een premierskandidaat voorgesteld, maar Omtzigt wilde niet zeggen wie dat is en wat hij van de kandidaat vindt.
Redactie
De onderhandelaars van PVV, VVD, NSC en BBB zijn het eens over een hoofdlijnenakkoord. Wie de volgende premier wordt is nog steeds niet bekend. PVV-leider Geert Wilders zegt dat hij dat later op de dag bekend zal maken.
Wilders spreekt bewust van een onderhandelaarsakkoord, omdat de plannen nu nog groen licht moeten krijgen van de fracties. ‘We gaan dit nu allemaal bij onze fracties verdedigen.’ BBB-leider Caroline van der Plas is blij dat het de vier partijen gelukt is de eindstreep te halen. Dilan Yesilgöz wil niet spreken in termen van blijheid. Zij ziet de deelname van de VVD als onderdeel van het nemen van verantwoordelijkheid.
De formerende partijen zijn het op de laatste onderhandelingsdag alsnog eens geworden over de plannen waar het volgende kabinet mee aan de slag zal gaan. Gisteren leek het erop dat de partijen er nagenoeg uit waren, maar vandaag bleken de partijen alsnog meer tijd nodig te hebben om de laatste puntjes op de i te zetten. Volgens NSC zou dat gelegen hebben aan de VVD, die meer tijd nodig zou hebben. De VVD ontkende dat direct en wees erop dat NSC na het sluiten van de onderhandelingen over financiën met nieuwe ingrijpende voorstellen kwam. Pieter Omtzigt ontkende dát weer op zijn beurt. ‘Wij hebben geen enkel nieuw voorstel op tafel gelegd.’
Als de fracties het eens zijn over de inhoud zal ook nog overeenstemming bereikt moeten worden over wie de premier wordt. Wilders zei dat het er aan tafel wel al over gegaan is, maar dat er nog geen besluit gevallen is. Het gesprek over de premiersvraag zal ‘op een later moment’ hervat worden, aldus Wilders.
De partijleiders van VVD, NSC en BBB zijn op de hoogte gesteld van wie Wilders als beoogd premier ziet. De fracties krijgen in de loop van de avond te horen wie namens de PVV zitting zal nemen in het Torentje. De naam van Ronald Plasterk (PvdA) gaat nadrukkelijk rond.
Avinash Bhikhie
Langzaamaan komen er druppels informatie naar buiten over waarom het afronden van de formatiegesprekken onverwacht langer duurt dan eerder werd aangenomen. Volgens het hoofd woordvoering van NSC zou de VVD meer tijd nodig hebben om de laatste puntjes op de i te zetten. Dit wordt door de VVD ontkend.
Vanuit de liberalen valt te horen dat Pieter Omtzigt vandaag, nadat de onderhandelingen over het financiële plaatje gisteren waren afgerond, met een nieuw voorstel op de proppen is gekomen dat behoorlijk grote implicaties heeft voor de rijksfinanciën. Volgens de VVD is dát de reden waarom de gesprekken nu langer duren dan voorzien.
Betrokkenen houden er inmiddels rekening mee dat een eventueel hoofdlijnenakkoord pas morgen gepresenteerd kan worden.
Avinash Bhikhie
Het zetten van de puntjes op de i duurt langer dan verwacht. Sinds 10.00 uur vanochtend zitten de vier formerende partijen voor de laatste maal bij elkaar in een poging het hoofdlijnenakkoord rond te krijgen. De partijleiders lieten eerder in de nacht weten dat zij verwachtten eruit te kunnen komen, maar op een aantal onderwerpen moest nog een definitieve klap gegeven worden.
De verwachting was dat deze afrondingsfase tot 12.00 uur zou duren, waarna de fracties zich zouden kunnen buigen over het eindresultaat. Uiteindelijk zullen alle Kamerleden zich achter het akkoord moeten scharen. Het kan zijn dat er daarna nog een keer ‘terugonderhandeld’ moet worden. Veel tijd hebben de formatiepartijen niet: de deadline van deze informatieronde staat op uiterlijk 23.59 uur vandaag. Dan delen informateurs Richard van Zwol en Elbert Dijkgraaf hun bevindingen met de Kamer.
Avinash Bhikhie
NSC-leider Pieter Omtzigt is blij en opgelucht dat de formatiefinish in zicht is en Nederland een nieuw kabinet krijgt. Op de vraag of hij had verwacht dat hij, na al zijn bezwaren tegen samenwerking met de PVV, alsnog in een kabinet zou stappen met die partij, antwoordde hij ontwijkend.
Omtzigt benadrukte dat de partijen hebben gekozen voor een extraparlementair kabinet waarbij de partijleiders in de Kamer zullen plaatsnemen. ‘Dat is een grote trendbreuk met hoe het de afgelopen jaren gegaan is.’
De komende weken zal een van de grootste naoorlogse politieke experimenten verder vorm moeten krijgen. Dan gaan de beoogde premier en bewindsliedenploeg aan de slag met de uitwerking van het hoofdlijnenakkoord.
Volgens Omtzigt zorgt deze regeringsvorm voor meer afstand tussen Kamer en kabinet, omdat in de regel de bewindslieden buiten de fractie worden gezocht en zij niet hebben mee-onderhandeld over het hoofdlijnenakkoord.
Dat principe gaat alleen niet helemaal op: Omtzigt kondigde namelijk alvast aan dat leden van zijn fractie zullen doorschuiven naar het kabinet.
De NSC-leider verwacht dat de komende weken – waarin de bewindspersonen aan de slag gaan met hun regeerprogramma – cruciaal worden. Hij hoopt dat de vier partijen ‘goede en capabele mensen’ kunnen vinden.
Avinash Bhikhie
Als het de vier formerende partijen lukt – en daar gaat Geert Wilders wel vanuit – dan zal 15 mei de boeken ingaan als een ‘historische dag’. Dat zei de PVV-leider woensdag voor aanvang van de laatste onderhandelingsronde. ‘De PVV die aan een kabinet deelneemt, dat is iets geweldigs, iets waar je als leider van een partij alleen maar van kan dromen.’
Wilders zag er zichtbaar opgelucht en verheugd uit nu het hem, zes maanden na de verkiezingen en de tegenstand van VVD- en NSC-zijde, alsnog lijkt te lukken tot een kabinet te komen waarvan zijn radicaal-rechtse eenmanspartij onderdeel uitmaakt.
Historisch kan dat zeker genoemd worden. Sinds de oprichting van zijn partij, twintig jaar geleden, gold de PVV als politieke paria waarmee andere mogelijke regeringspartijen, vanwege Wilders’ extreme standpunten, niet wilden samenwerken. In 2010 vonden VVD en CDA nog een tussenoplossing in de vorm van een gedoogconstructie, maar dat experiment sneuvelde na twee jaar.
In de jaren die volgden sloten VVD en CDA de PVV categorisch uit: de PVV zou niet te vertrouwen zijn en bovendien geen respect tonen voor de rechtsstaat en de democratische instituties. Die blokkade heeft de VVD onder de nieuwe leider Dilan Yesilgöz opgeheven en ook NSC-leider Pieter Omtzigt heeft zijn bezwaren tegen samenwerking met de PVV laten varen.
Wilders benadrukte woensdagochtend dat nog een paar zaken moeten worden afgerond en wat puntjes op de i moeten worden gezet. ‘Als het zover komt, dan is het wel een jaar geweest waarin we de grootste partij werden en deelnemen aan een kabinet’, aldus Wilders. ‘Dat is zowaar iets om trots op te zijn. Ook voor onze kiezers.’
Avinash Bhikhie
Ook nu een kabinet van PVV, VVD, NSC en BBB nabij lijkt, blijven de kiezers zeer verdeeld over de wenselijkheid daarvan. Een op de drie kiezers (36 procent) vindt deze samenstelling acceptabel.
Het alternatief, een middenkabinet van GroenLinks-PvdA, VVD, NSC en D66 is echter nog minder populair en kan rekenen op de steun van een kwart van de kiezers.
Een minderheidskabinet, bijvoorbeeld van PVV, VVD en BBB, kan rekenen op nóg minder electoraal draagvlak. Dat constateert onderzoeksbureau Ipsos I&O na electoraal onderzoek dat in het afgelopen weekend werd uitgevoerd.
Vooral de PVV-achterban (75 procent) is enthousiast over de vorming van een kabinet van PVV, VVD, NSC en BBB. Ook de BBB-kiezers zijn enthousiast (72 procent). De kiezers van NSC (50 procent) en VVD (48 procent) zijn zeer verdeeld. Vooral in de VVD-achterban is de geestdrift geslonken: vorige maand was 58 procent van de VVD-kiezers nog positief over deze coalitie.
De andere kiezersgroepen zijn overwegend tegen de komst van een kabinet van deze samenstelling. Van de kiezers van GroenLinks-PvdA, de grootste oppositiepartij in spé, staat 84 procent uitgesproken afwijzend tegenover de nieuwe combinatie.
Asielstop
Het onderzoek van Ipsos I&O is uitgevoerd zonder dat de kiezers veel zicht hebben op het hoofdlijnenakkoord dat de basis moet gaan vormen voor het beleid van het nieuwe kabinet. Dat akkoord wordt naar verwachting later vandaag gepresenteerd.
Duidelijk is wel dat kiezers vooral hopen op een streng immigratiebeleid. 28 procent van de kiezers acht een ‘asielstop’ essentieel. Nog eens 37 procent vindt deze maatregel ‘zeer belangrijk’ of ‘belangrijk’. Andere maatregelen, zoals verlaging van de AOW-leeftijd, het bouwen van nieuwe kerncentrales of de afschaffing van het eigen risico in de zorg, hebben voor de kiezers minder urgentie.
Raoul du Pré
In dit liveblog houden we het nieuws bij over de formatie. Bijna zes maanden na de Tweede Kamer-verkiezingen is een nieuw kabinet in zicht. PVV, VVD, NSC en BBB zijn dichtbij een hoofdlijnenakkoord dat de basis moet vormen voor een nieuw kabinet. De besprekingen tussen de vier partijen gingen gisteravond tot laat door.
Vandaag hopen de vier partijleiders hun Kamerfracties mee te krijgen en het eens te worden over wie demissionair premier Rutte zal opvolgen. Als de fracties instemmen, zal het akkoord naar de rest van de Tweede Kamer worden gestuurd. Daar is haast bij geboden; de informateurs hebben al laten weten dat zij na vandaag niet verder willen.
Vandaag is bovendien de dag waarop de partijen een formateur moeten aanstellen die de kabinetsploeg zal samenstellen en daarna de rol van premier op zich zal nemen. Normaal gesproken is dat een formaliteit, maar nu de leider van de grootste regeringspartij Geert Wilders in de Tweede Kamer blijft, moet alsnog worden gezocht naar een premier.
Officieel heeft de PVV-leider daarover nog niets bekendgemaakt, maar de andere formerende partijleiders houden er rekening mee dat Wilders Ronald Plasterk (PvdA) naar voren zal schuiven. Plasterk werd in december aangewezen als informateur en begeleidde de eerste onderhandelingsronde. Dat leidde er uiteindelijk toe dat NSC-leider Pieter Omtzigt zich terugtrok; hij vond dat Plasterk informatie over de rijksfinanciën te laat met de formatiepartners had gedeeld.
Maartje Geels
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant