Het Jerusalem Quartet geldt als een van de beste vaste kwartetten en is geliefd in Nederland. Waarom wordt juist deze club er steeds uitgepikt bij anti-Israëlische protesten?
Met ongeloof en woede is gereageerd op het besluit van het Concertgebouw, dinsdag. De concertzaal in Amsterdam besloot twee concerten te annuleren van het in 1993 in Israël opgerichte Jerusalem Quartet, op donderdag en zaterdag.
De reden: het Concertgebouw kan de veiligheid van de bezoekers, medewerkers en musici niet garanderen nu het karakter van de pro-Palestijnse protesten agressiever is geworden. Bekende musici kwamen al snel met een petitie: het Concertgebouw zou niet moeten zwichten voor intimidatie; het annuleren van de concerten zou ‘morele lafheid’ zijn.
Over de auteur
Merlijn Kerkhof is redacteur klassieke muziek van de Volkskrant.
Van het Jerusalem Quartet zijn al meerdere malen daadwerkelijk concerten verstoord, ook begin dit jaar nog in het Muziekgebouw aan ’t IJ (Amsterdam) en Diligentia (Den Haag). De anti-Israëlische boycotbeweging BDS (Boycott Disinvestment Sanctions) beschouwt het strijkkwartet als cultureel visitekaartje van de Israëlische regering. Is dat terecht? En wat is het Jerusalem Quartet voor een club?
Het woord ‘strijkkwartet’ slaat zowel op de vaste combinatie van twee violisten, een altviolist en een cellist, als op stukken voor die bezetting. Het strijkkwartet is een 18de-eeuws fenomeen dat wordt geassocieerd met de Verlichting, met balans en beschaving. Een strijkkwartet spelen, gold als converseren op het hoogste niveau. En het Jerusalem Quartet geldt al decennia als een van de beste vaste kwartetten.
Beethoven spelen ze ‘aristocratisch, maar zeker niet stijfjes’, stelde de Volkskrant vast in 2015. ‘De Israëliërs plooien de melodieën met zorg, zonder te vervallen in nuffigheid.’ Klinken en ademen als één, dat is nog steeds het ideaal van het viertal.
Het Jerusalem Quartet stort zich vooral op de allergrootste componisten uit de canon. Het stuk van de Israëliër Paul Ben-Haim (in Nederland nauwelijks bekend) dat het kwartet zou spelen in het Concertgebouw, was dan ook een uitstapje. In Nederland is het kwartet zeer geliefd. In een regulier seizoen is het meer dan eens te gast in onze mooiste kamermuziekzalen. Alexander Pavlovsky, de eerste violist (de ‘primarius’), is bovendien al jaren artistiek leider van de Zeister Muziekdagen, het traditionele zomerse strijkkwartettenfeest vol masterclasses.
De gemiddelde bezoeker van een concert van het Jerusalem Quartet ziet dit: vier mannen van middelbare leeftijd van wie de voornaamste lichaamsbeweging uit strijken bestaat, musici met het grootst mogelijke respect voor de componist. Het is een nogal groot contrast met het plaatje dat actiegroep BDS maakte van het kwartet: dat bewerkte een foto van de musici. Hun witte overhemden zitten vol bloedvlekken, hun instrumenten zijn veranderd in machinegeweren.
Het kwartet zou onderdeel zijn van de ‘Brand Israel’-campagne: het land zou zijn imago oppoetsen met kunst. Ook wordt de musici verweten dat zij in het Israëlische leger (IDF) hebben gediend: zij hebben volgens BDS de status van ‘distinguished IDF musicians’.
Al sinds begin deze eeuw worden er daarom concerten verstoord. Het dieptepunt leek in 2010. Het Jerusalem Quartet gaf een concert in Wigmore Hall, het mekka van de kamermuziek in Londen. Het lunchconcert, dat live werd uitgezonden, moest herhaaldelijk worden onderbroken omdat demonstranten er doorheen begonnen te roepen en zingen. Het noopte het kwartet een reactie te geven.
Want ja, de leden dienden in het Israëlische leger. Logisch: het land kent dienstplicht. Alleen is er voor getalenteerde musici een speciaal programma waardoor zij voor soldaten kunnen optreden en door kunnen studeren in plaats van gewapend bij een checkpoint te moeten staan. Het kwartet wees er ook op dat twee leden regelmatig speelden in het West-Eastern Divan Orchestra van Daniel Barenboim, een vredesinitiatief bedoeld om Israëlische en Arabische musici bij elkaar te brengen. Ook zei het kwartet dat het net zo min de regering van Israël vertegenwoordigt als Wigmore Hall de regering van het Verenigd Koninkrijk.
Tegenwoordig laat het kwartet zich niet politiek uit. En bij een verstoring is het beleid: uitzitten, in stilte, en weer doorspelen als het protest voorbij is.
Er treden op de podia wereldwijd tal van Israëlische musici op, toch wordt het Jerusalem Quartet er altijd uitgepikt. Wat kan daarvoor de reden zijn? ‘Ik heb maar één verklaring, en dat is de naam’, zegt Jaap Hülsmann, zakelijk directeur van de Strijkkwartet Biënnale die het verstoorde concert in Amsterdam organiseerde. ‘Individuele musici kunnen hun meningen hebben, maar als organisatie heeft het kwartet geen enkele opiniërende functie.’
Het goede nieuws voor de fans is dat de geannuleerde concerten later zullen worden ingehaald, belooft Concertgebouw-directeur Simon Reinink. Het besluit tot annulering is ‘met een steen in de maag’ genomen.
‘We hebben veel overlegd met de politie en het veiligheidsrisico was te groot’, zegt Reinink. ‘Er waren twee demonstraties aangekondigd. Als er in de kleine en grote zalen concerten zijn, zijn er 2.500 mensen binnen. Onze suppoosten zijn vaak studenten, geen beveiligers; er zitten veel ouderen in het publiek. Dan denk je: wat is de impact als hier iets vergelijkbaars gebeurt als bij de Universiteit van Amsterdam? De politie is verantwoordelijk voor wat er buiten gebeurt, wij binnen. We willen geen bastion worden.’ Het Concertgebouw zoekt nog naar nieuwe data voor de concerten.
In 2019 nam het kwartet een album op getiteld The Yiddish Cabaret, met onder meer bewerkingen van Jiddische liederen.
Het allerbeste album? Dat met de kwartetten van Leos Janácek. Het werd vrijwel overal met vijf sterren onthaald.
De oorspronkelijke altviolist, Amihai Grosz, speelt inmiddels al jaren in de Berliner Philharmoniker. Hij werd opgevolgd door Ori Kam.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant