De politieke ambities van het demissionaire kabinet zijn groter dan de overheid aankan, concludeert de Algemene Rekenkamer. Extra budget om maatschappelijke problemen aan te pakken blijft vaak op de plank liggen.
Met name het nijpende personeelstekort bij verschillende ministeries en uitvoeringsorganisaties zit volgens de Rekenkamer de politieke doelen in de weg. Ook complexe regelgeving en verouderde ict maken het moeilijk om budget om te zetten in beleid.
Het zijn de belangrijkste conclusies in het omvangrijke Verantwoordingsonderzoek, dat elk jaar door de Algemene Rekenkamer op de derde woensdag van mei wordt gepresenteerd. Daarin kijkt de Rekenkamer of de rijksoverheid wel verantwoord met het geld van de belastingbetaler omgaat, of er bereikt wordt wat de bedoeling was en of de ministeries en uitvoeringsorganisaties hun zaken wel op orde hebben.
Over de auteur
Hessel von Piekartz is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over de volksgezondheid, pensioenen en sociale zekerheid.
Lees hier alles over de kabinetsformatie.
De Rekenkamer merkt op dat het huidige kabinet ‘op veel gebieden grote ambities had’ en daarvoor ook de portemonnee wilde trekken. Zo was er extra geld voor de transitie naar duurzamere landbouw en voor de reductie van CO2. Daarnaast werd meermaals meer budget vrijgemaakt voor hersteloperaties, zoals in het Gronings gasdossier en het toeslagenschandaal, en voor noodmaatregelen in de energiecrisis, zoals de compensatie voor huishoudens.
Het gaat om vele miljarden die extra werden gereserveerd. Het inmiddels demissionaire kabinet was van plan om 76 miljard euro extra uit te geven als het de hele kabinetsperiode van vier jaar zou afmaken. Daar kwamen nog miljarden bovenop voor onder meer crisismaatregelen.
Maar lang niet al het begrote geld vindt ook daadwerkelijk zijn weg naar de samenleving. Alleen al vorig jaar bleef er volgens de Rekenkamer 7,2 miljard euro liggen, een trend die de komende jaren vermoedelijk doorzet.
De zogenoemde ‘onderuitputting’ is namelijk niet een probleem van slechts één departement of uitvoeringsorganisatie, maar speelt veel breder. Dat het geld niet kan worden uitgegeven, komt volgens de Rekenkamer in de meeste gevallen doordat het vastloopt in de uitvoering. En daar zijn de problemen ook nog eens behoorlijk hardnekkig.
Onder meer bij Defensie, in het gevangeniswezen, het onderwijs, bij de Belastingdienst en in de zorg is er simpelweg onvoldoende personeel om verbeteringen of beleid uit te voeren. Vaak is het aantal ambtenaren al nauwelijks toereikend, is de uitstroom hoog en lukt het door krapte op de arbeidsmarkt ook niet goed om aan nieuw personeel te komen. De afgelopen jaren verdubbelde het aantal vacatures bij de rijksoverheid dan ook naar 32 duizend.
De Rekenkamer noemt als voorbeeld de traag verlopende en dure afhandeling van het toeslagenschandaal. De Belastingdienst moet gedupeerden compenseren, maar is daar eigenlijk niet op toegerust. De combinatie van personeelskrapte, complexe regelgeving en verouderde ict-systemen wordt daar ‘pijnlijk’ duidelijk, aldus de Rekenkamer. Verbetering is ver weg: de komende vijf jaar moet onder meer vanwege pensionering bijna de helft van de werknemers bij de Belastingdienst worden vervangen.
Naast structurele problemen, zag de Rekenkamer dat het in veel gevallen niet duidelijk is wat er met het extra geld gebeurt en of de inzet ervan resultaat heeft. Vaak zijn de doelen ‘vaag omschreven’ of wordt het extra geld ‘vermengd met bestaande geldstromen’ waardoor niet meer te achterhalen is wat voor effect het heeft.
Zo is onduidelijk of 900 miljoen euro voor kwetsbare regio’s daar ook daadwerkelijk is terechtgekomen en resultaat heeft gehad. Hetzelfde geldt voor 1,6 miljard voor schoolleiders en leraren.
Er zijn ook lichtpuntjes. Zo vindt de Rekenkamer dat het kabinet bij de energiecrisis ‘actief en beheerst’ heeft gehandeld. De noodmaatregelen, zoals extra bedragen voor huishoudens en subsidies voor ondernemers, werden ‘ondanks’ de tijdsdruk op een goede manier uitgevoerd, al bleken ze niet allemaal even effectief. Zo kwam een energieregeling voor het mkb te laat, omdat de energieprijzen alweer daalden. Daardoor moet nu nog 100 miljoen euro aan onterecht uitgekeerd geld worden teruggevorderd.
Over de bedrijfsvoering bij ministeries is de Rekenkamer ook iets positiever dan voorgaande jaren. Over het algemeen lijken de ministers hun departementen wat beter op orde te hebben. Vorig jaar oordeelde de Rekenkamer nog uiterst hard over de uitgaven van het ministerie van Volksgezondheid, maar hoewel de problemen ook daar nog lang niet allemaal weg zijn, is de conclusie nu aanzienlijk milder. Ook over de hele linie ziet de Rekenkamer minder ‘onvolkomenheden’, zoals de negatieve oordelen ook wel worden genoemd.
Toch is er op sommige departementen nog altijd reden tot zorg. Zo noemt de Rekenkamer de aanhoudende problemen bij Defensie: het departement ondergaat ‘met oorlogen en geweld aan de grenzen van het Navo-grondgebied’ onder druk een transitie, maar loopt tegen personele en materiële grenzen aan. Extra geld leidt niet direct tot ‘meer slagkracht’ en ‘verhoogde operationele gereedheid’, waardoor er weinig vooruitgang is geboekt.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant