Tijdens de eindexamens, die dinsdag beginnen, zien surveillanten erop toe dat leerlingen zich aan de regels houden. Opvallend vaak zijn dit gepensioneerden, zoals de 75-jarige Margreet Toet. ‘Voor mij is dit het ideale bijbaantje.’
Niet alleen bij eindexamenleerlingen, ook bij Margreet Toet (75) gaat de wekker de komende tijd vroeg. Ze heeft zich aangemeld als surveillant op het Christelijk Lyceum Zandvliet en het ROC Mondriaan in Den Haag. Lange dagen zijn het, die opperste concentratie vergen, maar ze heeft er zin in.
Toet zal er tijdens de ruim twee weken durende eindexamenperiode, die dinsdag aftrapt, op toezien dat de leerlingen zich aan de regels houden. Grofweg: niet spieken, telefoon inleveren, niet kletsen.
Irene de Zwaan is verslaggever van de Volkskrant en schrijft over jongerencultuur en onderwijs.
Per examen zijn er minstens twee surveillanten aanwezig. Dit zijn opvallend vaak gepensioneerden, die lang niet altijd uit het onderwijs afkomstig zijn. Het uitzendbureau 65plus, waarvoor ook Toet werkt, levert dagelijks zo’n 150 examensurveillanten over het hele land. Overigens niet alleen voor de eindexamens op middelbare scholen, maar ook voor toetsen die leerlingen gedurende het hele jaar op diverse onderwijsinstellingen afleggen.
Toet begon zes jaar geleden met surveilleren, nadat ze in 2011 met pensioen was gegaan bij de Arbeidsinspectie. Een ideaal bijbaantje vindt ze het. Ze kan zelf haar dagen indelen, staat in contact met jongeren en heeft aan haar collega-surveillanten ‘een leuk koffiegroepje’ overgehouden. Met de 14 euro die ze bruto per uur verdient, boven op haar pensioen, kan ze zich wat extraatjes veroorloven, zoals een nieuwe auto en een aantal keer per jaar op vakantie.
Een surveillant heeft een uitgebreid takenpakket, te beginnen met het controleren van de aanwezigheid van alle leerlingen. Volgens de regels mogen ze maximaal een kwartier te laat komen. ‘Bij twintig minuten worden ze echt geweigerd’, zegt Toet. ‘Dan is het: ja maar, mevrouw, mijn trein bleef stilstaan. Of: iemand werd niet goed.’
Gelukkig, vervolgt Toet, hoeft zij als surveillant niet te bepalen of een leerling geoorloofd te laat is. Dat doet iemand van het examenbureau, met wie ze in zo’n situatie direct contact kan opnemen.
Op het ROC Mondriaan, een mbo-school met 21 locaties, moeten studenten voorafgaand aan het examen een geldig identiteitsbewijs laten zien. ‘Het komt vaak voor dat ze dat zijn vergeten of dat het is verlopen’, zegt Toet. ‘Dan moet ik ze wegsturen. Dat is best heftig, want dat betekent dat ze herexamen moeten doen.’
De theoretische examens op het mbo worden vaak digitaal gemaakt, de surveillant moet dan controleren of de studenten achter de juiste computer plaatsnemen. ‘Ook dat gaat lang niet altijd goed’, lacht Toet. ‘Dan zeg ik tegen een student: kijk eens op het lijstje? Want nu sta je op het punt om een examen voor iemand anders te maken.’
En dan, als het startschot eenmaal heeft geklonken, begint de belangrijkste taak van een surveillant: controleren of alles eerlijk verloopt.
‘Regelmatig! Afgelopen december surveilleerde ik bij een havo-5-klas, de leerlingen moesten een tussentijdse toets maken die meetelde voor het eindexamen. Op een gegeven moment stak een leerling zijn hand op: mag ik een kladblaadje, mevrouw? Daarna wilde het meisje naast hem ook een blaadje. Ik had ze dus al in de smiezen. Toen de toets klaar was en de leerlingen hun spullen moesten inleveren, vroeg ik aan de jongen: waar zijn die kladblaadjes gebleven? O, zei hij, die zal ik in de prullenbak gooien. Niet heel slim, want daardoor zag ik dat ze de kladblaadjes hadden gebruikt om met elkaar te communiceren over de juiste antwoorden.’
‘Melding maken bij hun mentor. Die roept ze op het matje en dan moeten ze de toets overdoen, ver uit elkaar.’
‘Dan doe ik alsnog melding. Ik moet heel duidelijk omschrijven waarop ik mijn vermoeden baseer. Daar wordt dan een proces-verbaal van opgesteld. Bij de eindexamens bepaalt de examencommissie in overleg met de inspectie en de directeur van de school welke maatregel er wordt genomen. Meestal is dit een herkansing.
‘Ik moet eerlijk bekennen dat ik bij de jeugd van tegenwoordig weleens bang ben om melding te doen. Dan denk ik: stel je voor dat ze me buiten de school staan op te wachten.’
‘Nee, dat niet. Het is ook nog nooit voorgekomen dat ik ben opgewacht. Wat ik wel merk, is dat ouders zich steeds vaker bemoeien met de examens. Laatst betrapte ik bijvoorbeeld een leerling op het gebruik van een grafische rekenmachine bij een toets, wat niet is toegestaan. Daar heb ik melding van gemaakt bij zijn mentor en die kwam me later vertellen dat zijn ouders hadden gebeld, omdat ze vonden dat ik de rekenmachine had moeten afpakken.
‘Een collega-surveillant had een meisje betrapt op spieken en de ouders hadden toen naar de school gebeld met de vraag: wat was de stand op het moment dat ze werd betrapt? Want, zo vonden de ouders, de eerste helft van het examen kon gewoon meetellen. Maar zo werkt het natuurlijk niet. Ik verbaas me soms over deze generatie ouders. Blijkbaar vinden ze het normaler om de school te bellen dan hun eigen kinderen aan te spreken op hun gedrag.’
‘Dat valt mee. Ik stel me er van tevoren op in, en ik doe het echt met plezier. Je wordt erg gewaardeerd door leerkrachten. En omdat ik dit al zo lang doe, op dezelfde scholen, herkennen de leerlingen me. Ik zie ze dan als pubers binnenkomen, met zo’n grote rugzak, en een paar jaar later zitten ze aan hun eindexamen. ‘Goh mevrouw’, zeggen ze dan. ‘Wat leuk dat we elkaar hier zien.’ Dat is toch geweldig?’
In een eerdere versie van dit artikel werd het ROC Mondriaan per abuis Mondriaan College genoemd.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant