ChatGPT wordt door leerlingen niet alleen veelvuldig gebruikt voor schoolopdrachten, maar soms ook bij toelatingstoetsen voor universitaire opleidingen. Is zo’n vaak thuis te maken toets dan nog wel een geschikt selectiemiddel?
Lena (18) had zich tot in de puntjes voorbereid op haar toelatingstoets voor de opleiding psychologie aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam. Ze had alle aangeraden literatuur gelezen, de benodigde online hoorcolleges gevolgd. Maar toen ze eenmaal thuis inlogde en de vragen doornam, brak het zweet haar uit. Ze snapte er niets van, alsof de stof totaal niet aansloot bij wat ze had geleerd.
Op dat moment herinnerde Lena zich het gesprek dat ze diezelfde dag met haar klasgenoten had gevoerd. Zij hadden voor hun toelatingstoetsen ChatGPT ingezet, de door kunstmatige intelligentie (AI) aangestuurde chatbot die steeds beter in staat is om coherente antwoorden te geven op complexe vraagstukken. Het was heel eenvoudig, hadden ze in de klas gezegd. Je hoefde alleen maar de meerkeuzevraag inclusief de antwoorden in te voeren. De chatbot gaf binnen een handomdraai het meest logische antwoord, mét uitleg.
Achter haar laptop maakte Lena razendsnel een afweging. Ergens voelde ze wel aan dat dit een beetje valsspelen was. Maar als anderen het middel ook inzetten, zou ze haar eigen kansen aanzienlijk verkleinen door het helemaal zelf te proberen. Bovendien: niemand zou er ooit achter komen.
Eén voor één voerde Lena de vragen in ChatGPT in. Ze was zo klaar. Een paar weken later volgde de uitslag: ze was toegelaten. Net als voor de Universiteit Leiden overigens, waarvoor ze de toelatingstoets voor psychologie wel geheel op eigen kracht had gedaan.
Video wordt geladen...
Of luister via Spotify of Apple podcasts.
Sinds ChatGPT in 2021 de wereld versteld deed staan, is het niet meer uit het onderwijs weg te denken. Studenten zetten de zelflerende chatbot in als brainstormpartner, schrijfhulp, spellingcontroleur of vatten er de boeken op hun leeslijst mee samen.
Ook gebruiken ze het, zo blijkt uit een rondgang van de Volkskrant, om toegelaten te worden tot het hoger onderwijs. Het gaat daarbij om populaire studies als psychologie, politicologie en sociologie, waarvoor tot wel drie keer meer aanmeldingen zijn dan plekken. Voor sommige studies mogen kandidaten de toelatingstoetsen thuis maken, zonder toezicht.
Dat maakt het verleidelijk om generatieve AI als ChatGPT in te zetten. Anders dan Google is ChatGPT in staat hapklare antwoorden te produceren, die vaak nog kloppen ook. Of het gebruik hiervan een vorm van fraude is, daarover bestaat in het onderwijsveld nog geen overeenstemming. Wel werpt het de vraag op of een toelatingstoets die thuis mag worden gemaakt nog wel een objectieve maatstaf is om de beste psychologen of politicologen van de toekomst eruit te filteren. Heeft zo’n toets nog wel zin? En welke afwegingen maken de leerlingen als ze de chatbot al dan niet inzetten?
Het zijn vragen die de Volkskrant voorlegt aan een docent en vier eindexamenleerlingen van ISW Hoogeland, een middelbare school tussen de bloemenkassen in Naaldwijk. Om te voorkomen dat de leerlingen in problemen komen, worden hun echte namen niet genoemd. Het gesprek is op verzoek van de Volkskrant geïnitieerd door Karina de Waal, docent maatschappijleer en mentor van een 6-vwo-klas. Zij kwam er tijdens een onderonsje achter dat een leerling ChatGPT had ingezet voor een toelatingstoets. Haar nieuwsgierigheid was gewekt. Wie had dit nog meer gedaan?, legde ze voor aan de klas. Meerdere handen gingen de lucht in.
Haar school zal hierin geen uitzondering zijn, veronderstelt De Waal. Die hypothese blijkt te kloppen als de Volkskrant contact opneemt met leerlingen en docenten van andere middelbare scholen in het land. Meerdere eindexamenleerlingen geven toe, meestal schoorvoetend, dat ze de hulp van ChatGPT hebben ingeschakeld voor hun toelatingstoets, ieder op hun eigen wijze. Zo zette een Utrechtse scholier, die toelating deed voor de studie psychologie in Nijmegen, de chatbot in om zijn antwoorden te verifiëren.
‘Leerlingen adverteren er niet mee dat ze ChatGPT gebruiken’, weet Laura Borghols, docent Nederlands op het Veurs Lyceum in Leidschendam. Toch kwam in een 6-vwo-klas het hoge woord eruit: enkele leerlingen hadden de motivatiebrief voor een vervolgopleiding door de chatbot laten schrijven. Of dat erg is? ‘Het is van alle tijden dat je bij een brief die zo belangrijk voor je toekomst is, op zoek gaat naar een opzetje of een voorbeeld. En het biedt in elk geval gelijke kansen aan leerlingen die geen mensen in hun omgeving hebben om op te leunen.’
‘Ze zouden dom zijn als ze het niet zouden inzetten’, zegt Flip Quist, docent maatschappijleer op het Calvijn College (3.100 leerlingen, zeven locaties in Zeeland). ‘Dat doen ze dus ook. Net als bij onderdelen van het examen.’
Quist staat er nuchter in. Hij beschouwt ChatGPT als ‘gereedschap van deze tijd’. Belangrijker dan de vraag of leerlingen het gebruiken, vindt hij of ze waarheidsgetrouwe en gefabriceerde informatie van elkaar kunnen scheiden.
Tegenover de gebruikers staan leerlingen die hun motivatiebrieven en toelatingstoetsen helemaal zelf hebben gemaakt. ‘Het speelveld is hierdoor niet eerlijk geweest’, concludeert Karina de Waal, die naast haar docentschap in Naaldwijk onderzoek doet naar kansenongelijkheid in het onderwijs aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Ze heeft melding gedaan bij de Onderwijsinspectie, omdat ze het belangrijk vindt dat iedere leerling met gelijke kansen een toelatingstoets aflegt.
De Waal staat kritisch tegenover de opmars van ChatGPT in het onderwijs. Ze weet dat veel scholieren het inzetten voor schoolopdrachten, zoals hun profielwerkstuk. ‘Dan krijg je dus een situatie waarbij de ene leerling een praktische opdracht met ChatGPT maakt en een 8,3 krijgt en de ander, die het helemaal zelf heeft gedaan, een 7. Zo’n cijfer zegt niets meer over de capaciteiten en inzet van een leerling. Maar die cijfers tellen vervolgens wel mee voor de vraag of je wordt toegelaten tot de universiteit of niet.’ Bij de bacheloropleiding psychologie in Leiden telt het gemiddelde van de cijferlijst bijvoorbeeld voor 60 procent mee en de toelatingstoets voor 40 procent.
Sebastiaan Steenman van de Universiteit Utrecht doet veel onderzoek naar de toegang tot het hoger onderwijs. De universitair hoofddocent had nog niet eerder gehoord dat het gebruik van ChatGPT door scholieren problemen opleverde bij de selectie van vervolgopleidingen. Volgens hem zijn veel opleidingen wel bezig met de vraag wat het betekent om een deel van de selectieprocedure thuis uit te laten voeren – vanwege de risico’s die eraan kleven. Opleidingen kiezen er bijvoorbeeld voor om, naast iets dat thuis gemaakt kan worden, een gesprek te voeren over iemands motivatie om voor een specifieke studie te kiezen.
Van de vier leerlingen die docent Karina de Waal heeft uitgenodigd – allemaal meiden, ‘omdat die nu eenmaal vaker worden aangetrokken tot sociale studies’ – hebben er drie ChatGPT ingezet voor hun toelatingstoetsen. Alleen Dana (16) niet: het was simpelweg niet in haar opgekomen. Het blijkt ook niet nodig, ze wordt zowel in Leiden als Rotterdam toegelaten tot de studie psychologie.
De drie andere leerlingen hadden ieder hun eigen beweegreden voor het inschakelen van de chatbot. Zo had Amber (17) zich vanwege de drukke schoolperiode niet goed voorbereid op haar toelatingstoets voor de felbegeerde studie politicologie in Leiden (tweeduizend aanmeldingen, zeshonderd plaatsen), waarvoor ze werd geacht honderden pagina’s aan stof door te nemen en drie uur aan online hoorcolleges te volgen.
Amber besloot bij de beantwoording van de meerkeuzevragen bewust wat foutjes te maken, om te maskeren dat ze de hulp van de chatbot had ingeschakeld. ‘Maar daarna dacht ik: misschien gebruiken al die andere leerlingen ook wel ChatGPT en maken zij geen fouten. Dan eindig ik alsnog als laatste.’
Zo leidt ChatGPT tot meer hoofdbrekens. Juul (17) betrapte zichzelf op de gedachte dat het tijdverspilling was om te leren voor een toets waarvoor ze zo eenvoudig ChatGPT kon inzetten. Grinnikend: ‘Je wordt er wel een beetje lui van ja.’
Lena merkt op dat de verleiding om de chatbot in te zetten ook groot is voor leerlingen die wél goed hebben geleerd. ‘Juist als je heel graag toegelaten wilt worden, speelt faalangst al snel op en vertrouw je minder snel op je eigen kennis.’
Wat daarbij meespeelt, volgens docent De Waal: de toelatingstoets viel precies in een toch al stressvolle toetsweek op school, waarvoor ze druk waren met profielwerkstukken, praktische opdrachten en het lezen van Nederlandse boeken. ‘Je merkte dat ze daardoor een afweging maakten: ga ik nou m’n tijd investeren in een studie waarvan ik niet weet of ik word toegelaten, of in mijn toetsen die ik nodig heb om te slagen?’
Universiteiten en hogescholen weten vaak ook wel dat toelatingstoetsen die thuis gemaakt mogen worden, kwetsbaar zijn voor het gebruik van ChatGPT. De Universiteit Leiden laat weten dat de inzet van AI ‘niet 100 procent is uit te sluiten’ bij de meerkeuzevragen die horen bij de toelating tot de opleiding psychologie. De Erasmus Universiteit benadrukt dat de online toelatingstoets voor deze opleiding daarom ‘ook is gericht op motivatie’.
De TU Delft kiest er bij de meeste opleidingen voor om de onderdelen die meetellen voor een cijfer ‘onder examencondities’ af te laten leggen: op de campus of thuis via proctoring (digitaal toezicht). Toch hebben alle opleidingen jaarlijks te maken met ‘enkele’ fraudegevallen, aldus de TU. De Universiteit van Amsterdam richt zich op bewustwording bij (aankomende) studenten. ‘We wijzen ze erop dat ze vooral ook zelf een verantwoordelijkheid hebben voor hun eigen leerproces en hun eigen academische vaardigheden moeten ontwikkelen. Valsspelen helpt daar natuurlijk niet bij.’
Ook voordat generatieve AI-hulpmiddelen als ChatGPT opkwamen, konden kandidaten valsspelen, benadrukt de Rijksuniversiteit Groningen (RUG). Bijvoorbeeld door medestudenten, huisgenoten, ouders, vrienden, broers en zussen en ‘professionele ghostwriters’ in te schakelen bij het maken van toelatingstoetsen. ‘Het probleem is in die zin niet nieuw, maar door AI lijkt de drempel wel lager.’
Daarbij speelt volgens de universiteit mee dat het amper te bewijzen valt en er nauwelijks tegen kan worden opgetreden. De RUG zet bewust geen proctoring tijdens online toetsen in, omdat dit inbreuk maakt op de privacy en omdat deze vorm van monitoring volgens de universiteit ‘onbetrouwbaar’ is.
Volgens de Universiteit Leiden zijn deelnemers er voorafgaand aan de toelatingstoets op gewezen dat ze geen hulpmiddelen als ChatGPT mogen gebruiken. Nu blijkt dat dit toch is gebeurd, gaat de universiteit na of het mogelijk is een ‘meer specifieke toets in te zetten of software te gaan gebruiken die nagaat of de kandidaat fraudeert, ook bij selectie. De verhalen van deze studenten zullen zeker in deze afweging worden meegenomen.’
Over de lichting leerlingen uit 6-vwo maakt docent Karina de Waal zich geen zorgen: ‘Zij hebben de vaardigheden ontwikkeld om ook zonder ChatGPT te leren en verslagen te maken.’ Dit gaat niet op voor de leerlingen die er op de middelbare school meteen mee in aanraking komen. Kunnen – en willen – zij nog wel zonder AI?
Op ISW Hoogeland in Naaldwijk is, net als op de meeste scholen, nog geen beleid ontwikkeld over hoe om te gaan met generatieve AI als ChatGPT. ‘We worstelen hiermee’, zegt De Waal. Ook omdat de ontwikkelingen volgens haar zo snel gaan dat er nauwelijks tegenop valt te boksen met regels. ‘We lopen eigenlijk steeds achter de leerlingen aan.’
Lena, Juul, Dana en Amber staan er alle vier goed voor, de kans dat ze zullen slagen voor hun vwo-examen is groot. Na de zomer beginnen ze aan een vervolgstudie. Amber, die ondanks de inzet van ChatGPT niet werd toegelaten tot de opleiding politicologie, heeft haar zinnen nu op een hbo-studie gezet. Voor Juul is het nog even spannend: ze viel met haar rangnummer net buiten de boot, maar hoopt dat ze door voldoende afmeldingen van andere studenten alsnog psychologie kan studeren in Rotterdam.
Dana en Lena hebben zich beiden op eigen kracht verzekerd van een plek voor de studie psychologie in Leiden. Lena eindigde uiteindelijk hoger op de ranglijst voor de toelatingstoets in Rotterdam, waarvoor ze ChatGPT inzette, dan in Leiden. ‘Maar ik ben trotser als ik tegen mijn familie kan zeggen dat ik het helemaal zelf heb gedaan.’
De zogenoemde selectiecriteria die universiteiten hanteren om de beste aspirant-psychologen, artsen en ict’ers binnen te halen verschillen sterk. De cijfers op de middelbare school, vakkennis en motivatie worden het vaakst meegenomen in de toelatingsprocedure, constateerde de Onderwijsinspectie vorig jaar.
Uit het kritische onderzoek bleek dat opleidingen niet altijd goed kunnen uitleggen waarom ze welke selectiemethoden toepassen, en evenmin aan welk profiel een nieuwe student zou moeten voldoen. Vanaf komend studiejaar komt er een selectiemiddel bij dat in elk geval puur op toeval is gebaseerd. De (ongewogen) loting wordt na zeven jaar opnieuw van stal gehaald, vooral met het oog op kansengelijkheid.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant