Drie operazangeressen van 70 en ouder laten eindelijk hun éigen stem horen op het podium in de even ontroerende als humoristische voorstelling Coming of Age. ‘Dit is eerlijker, meer wie we zelf zijn.’
Het is een geheime wens van veel sopranen: eens lekker het valse loeder uithangen in een opera, uithalen als een secreet. ‘Maar zoiets is er niet voor mijn stemvak. Nee, dat is alleen voor tuthola’s en huppelkutjes’, zegt sopraan Elena Vink (70) in de voorstelling Coming of Age. ‘Van die ziek, zwak of misselijke kindvrouwtjes. Drie aktes lang mi-mi-mi en huili-huili doen. En dan doodgaan.’
Over de auteur
Nell Westerlaken is redacteur van de Volkskrant. Ze schrijft onder meer over cultuur. Ook schreef ze enkele reisboeken.
In vrijwel alle klassieke opera’s zijn de rollen van kwaaie heks en psychopaat voorbehouden aan mezzosopranen en alten: lagere stemtypes, niet voor hoge sopranen als Vink. Toen ze op 50-jarige leeftijd voor de zoveelste keer een jong vrouwtje speelde, en haar 28-jarige lover-op-het-podium ook nog eens sterk rook naar menthol – ‘ik moest nog zoenen met die man’ – besloot ze ter plekke een punt te zetten achter haar operacarrière.
‘Ik was het zat om een meisje van 20 te spelen’, zegt ze. In de theaterwereld is het meestal omgekeerd: oudere vrouwen worden vaak gespeeld door jongere actrices. Vink gebruikt het kantelpunt in Coming of Age, waarin drie diva’s op leeftijd hun persoonlijke ervaringen verwerkten.
Samen met Hebe Dijkstra (alt, 82) en Lucia Meeuwsen (mezzosopraan, 73) staat ze op het podium als zichzelf. Met z’n drieën zijn ze goed voor een kleine eeuw podiumervaring in wereldwijd tientallen operahuizen. De productie was een idee van mezzosopraan en theatermaker Cora Burggraaf (47), die het script schreef en het stuk regisseert. Burggraaf vroeg zich af waarom er zo weinig oudere zangeressen op het podium te horen zijn en ging met een aantal van hen in gesprek over het onderwerp. Dat mondde uit in Coming of Age.
‘Een klassieke zangstem verandert iets met het ouder worden’, zegt ze, ‘maar waarom zou je niet mogen horen dat een stem net iets anders is? Met de leeftijd komt vaak meer diepgang, meer begrip voor de tekst.’ In het klassieke operarepertoire zijn rollen voor oudere vrouwen schaars. ‘De weinige rollen worden vaak ingevuld door jongere zangeressen of regisseurs kiezen voor zangeressen die nog klinken en ogen als een 45-jarige.’
‘Gelukkig schrijven hedendaagse componisten iets vaker rollen voor oudere vrouwen’, zegt Burggraaf. ‘En dan niet alleen met teksten die gaan over vergankelijkheid en dood, ook over bijvoorbeeld verliefdheid.’ Hebe Dijkstra: ‘Alsof je boven je 50ste niet meer verliefd kunt worden.’ Ze herinnert zich de intendant in een Duits operahuis die haar aannam op haar 42ste. ‘Toen hij mijn leeftijd hoorde, zei hij: zo zo, dan heeft u zich goed gehouden. Het bleek dat hij normaal nooit zangeressen aannam van boven de 40.’
Er kleeft volgens Dijkstra een verwachtingspatroon aan bepaalde stemtypes. ‘Bij zware mezzorollen wordt niet meteen gedacht aan jonge zangeressen. Er is een bepaald idee hoe een rol moet klinken. Dat had voor mij als voordeel dat ik mijn carrière wat rustiger kon ontwikkelen dan veel sopranen. Ik kon meer tijd nemen om verschillende rollen uit te proberen.’ Sopraan Vink: ‘Terwijl ik al in het begin van mijn carrière het gevoel had dat ik moest opschieten.’
Hun zangstem is met de jaren dichter bij hun spreekstem gekomen, vertellen ze. Het is te horen in de voorstelling, waarin zang en spraak vloeiend in elkaar overgaan. ‘Ik ben nu een altmezzo’, zegt Lucia Meeuwsen. ‘Ik zing geen zachte hoge B’s meer, zoals ik ooit deed in stukken van Peter Schat en Elliott Carter. Maar ik heb nu een hoogte die bij me past.’
‘Je kent alle stemtechnische trucjes’, zegt Vink, ‘en die mogen we nu loslaten. Heerlijk. En gaat er een keer iets niet goed, het zij zo. Dit is eerlijker, meer wie we zelf zijn.’ Letterlijk en figuurlijk laten ze in Coming of Age hun eigen stem horen en hun eigen persoonlijkheid spreken. Het decor bestaat uit een reusachtig korset waaruit de drie tevoorschijn komen. Ze zingen onder meer muziek van Bizet, Mozart, Poulenc, Berio en Weill, begeleid door pianist Andrea Vasi.
Alle scènes in de voorstelling zijn gebaseerd op persoonlijke ervaringen van de zangeressen. Lucia Meeuwsen moest tien jaar geleden stoppen met zingen op haar 64ste, door kanker. Ze stond sindsdien amper nog op het podium. In een van de scènes vindt ze een oud cassettebandje terug met een opname van vroeger. Met ontroering luistert ze terug naar haar jongere zelf, zachtjes meezingend.
Hilarisch wordt het als ze vertelt over de beroemde popster met wie ze na een optreden in Parijs mocht aanschuiven bij een deftig diner. ‘Hij schuift me onder tafel polaroids toe van hemzelf als kerstman, met alleen een kerstmuts op, verder naakt.’ Een dickpic avant la lettre.
Leeftijd is geen beladen issue in de voorstelling, maar een onderwerp dat juist opgewekt wordt aangepakt. ‘Ik ben op zoek gegaan naar wat deze vrouwen juist nu, op hun leeftijd, te bieden hebben’, zegt maker Burggraaf. Dat het perspectief van de gevorderde leeftijd ook invloed heeft op de inhoud van gezongen teksten, blijkt als de drie diva’s samen de beroemde aria Habanera zingen uit de opera Carmen. De tekst ‘l’amour est un oiseau rebelle’ (‘de liefde is als een rebelse vogel’) heeft niet de uitdagend-erotische lading die verleidster Carmen eraan geeft, maar krijgt de relativerende wijsheid van vrouwen die bekend zijn met het klappen van de zweep.
Coming of Age, Drie gelauwerde zangeressen verbreken de stilte. 19/5 en 20/5 op festival O. in Rotterdam, daarna tournee.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant