De afgelopen week liepen pro-Palestijnse demonstraties op de Universiteit van Amsterdam verschillende keren uit de hand. Relschoppers konden dankzij gezichtsbedekkende kleding anoniem hun gang gaan. Wat mag volgens onze wet- en regelgeving?
Wat zijn de regels omtrent gezichtsbedekkende kleding in de openbare ruimte?
Sinds 2019 geldt een verbod op gezichtsbedekkende kleding – beter bekend als het boerkaverbod. Sindsdien is het voor iedereen verboden gezichtsbedekkende kleding te dragen in het openbaar vervoer en in en rondom onderwijs- en zorginstellingen en overheidsgebouwen. ‘Daar valt de universiteitscampus uiteraard ook onder’, zegt hoogleraar rechtswetenschap Jan Brouwer van de Rijksuniversiteit Groningen (RUG). ‘Die regels gelden voor alle burgers, dus ook voor demonstranten.’
Volgens hoogleraar Staats- en bestuursrecht Wim Voermans van de Universiteit Leiden is het een ander verhaal wanneer een demonstratie plaatsvindt in de openbare ruimte, zoals de Dam in Amsterdam of het Haagse Malieveld. ‘Dan ben je vrij om iets voor je gezicht te doen.’
Over de auteur
Jasper Daams is algemeen verslaggever van de Volkskrant.
Waarom protesteren de demonstranten op de Universiteit van Amsterdam dan toch met gezichtsbedekking?
Volgens advocaat Willem Jebbink, die vaak demonstranten juridisch bijstaat, is het wel degelijk toegestaan om met gezichtsbedekking te demonstreren. Hij verwijst hiervoor naar de Wet openbare manifestaties (Wom). ‘Het is een grondrecht om je te kleden zoals je wil, dat vloeit voort uit het recht op eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer.’ Jebbink stelt dat er geen juridisch precedent is dat de ene wet boven de ander stelt.
Kleding moet uiteraard niet aanstootgevend zijn, maar over het algemeen is die vrijheid volgens Jebbink zeer ruim. ‘En dat geldt ook voor gezichtsbedekking’, aldus de advocaat. Volgens Jebbink kunnen actievoerders goede redenen hebben voor het dragen van gezichtsbedekking. ‘Ik kan me voorstellen dat je, als je een religieuze achtergrond hebt, op een demonstratie voor lhbti-rechten niet herkenbaar wil demonstreren’, zegt Jebbink. ‘Of wanneer Iraniërs demonstreren tegen de lange arm van Iran. In die situaties is het enorm van belang dat zij onherkenbaar blijven.’
Wat hebben de UvA-demonstranten te vrezen bij herkenning?
Sommige demonstranten zeggen bang te zijn voor repercussies van de universiteit. Zij verwijzen naar wat er gebeurde bij Amsterdam University College (AUC). Dat legde in februari sancties op aan zes studenten vanwege hun betrokkenheid bij pro-Palestijnse protesten. Drie van hen zouden een waarschuwing hebben gekregen, de anderen een ‘sociaal-politieke schorsing’ tot het einde van het semester. Na tussenkomst van een advocatenkantoor werden de straffen ingetrokken. Voor zover bekend heeft de UvA geen sancties aan studenten opgelegd naar aanleiding van de recente protesten.
Het voornaamste argument om gezichtsbedekking te gebruiken is volgens Jebbink echter een zogeheten notering door politie en overheid. Journalistiek platform Follow the Money schreef eind vorig jaar over een vrouw die in haar eentje actievoerde bij Artis. Zij kreeg daarop een codering voor Contraterrorisme, Extremisme en Radicalisering (CTER).
‘Dat kan voor vreedzame demonstranten verregaande gevolgen hebben, omdat de codering gedeeld kan worden met buitenlandse diensten’, vertelt Jebbink. ‘Zij zien zoiets als extremisme of terrorisme, en laten de activist het land niet in. Dat is de toenemende reden die ik waarneem, op grond waarvan mensen anoniem willen blijven.’
Volgens Follow the Money stonden eind vorig jaar tienduizenden mensen met een CTER-notering in de politiedatabase. De politie zegt dat deze automatisch wordt opgeschoond.
Welke maatregelen kan de politie nemen wanneer demonstranten gezichtsbedekkende kleding dragen?
Volgens een woordvoerder van de politie is het voor agenten belangrijk om tijdens een demonstratie te kunnen communiceren met actievoerders. ‘Wanneer iemand gezichtsbedekking draagt, is dat moeilijk, en het zet direct de toon.’ Agenten kunnen bovendien niet in kaart brengen welke demonstranten strafbare feiten plegen.
Toch blijft het al dan niet handhaven op het verbod maatwerk, stelt de politiewoordvoerder. Zo ook afgelopen maandag. ‘Het herstellen van de openbare orde had nu voorrang op het handhaven van de gezichtsbedekking’, schrijft ze. ‘Dit betekent niet dat er tijdens andere demonstraties niet wordt opgetreden.’
Zou het gebruik van gezichtsbedekking ook een gevolg kunnen zijn van de politieoptredens bij demonstraties?
Advocaat Jebbink denkt van wel. ‘De overheid zal zichzelf moeten aankijken voor de keuzes die demonstranten maken’, zegt hij. Door hard optreden van de politie en het uitdelen van de CTER-noteringen, kiezen betogers volgens Jebbink nu voor de anonimiteit. ‘Dit zijn de consequenties.’
Volgens hoogleraar Voermans speelt hier echter een heel andere discussie. ‘Dit heeft helemaal niets te maken met demonstratierecht’, zegt hij. Omdat het hier gaat om een universiteitsgebouw, zegt Voermans, gelden er andere regels. ‘Je kunt niet overal demonstreren, bijvoorbeeld in gebouwen die de jouwe niet zijn.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant