De zekerheid dat er altijd stroom uit het stopcontact komt, wordt na 2030 een stuk kleiner, met name in de wintermaanden. Oorzaak: de vraag naar stroom stijgt, terwijl kolen- en gascentrales sluiten en hun opvolgers, windturbines en zonnepanelen, afhankelijk zijn van het weer.
Als er niets gebeurt, moet Nederland rekening houden met 14 uur per jaar waarin de elektriciteitsproductie niet aan de vraag kan voldoen. Dat is flink meer dan de voor Nederland geldende norm van maximaal 4 uur. Om de zogenoemde leveringszekerheid op peil te houden, moet het ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) nu plannen maken.
Hiervoor waarschuwt Tennet in het rapport Monitor leveringszekerheid 2024, een jaarlijkse analyse waarin de hoogspanningsbeheerder kijkt wat de gevolgen zijn van de energietransitie voor de elektriciteitsvoorziening.
Over de auteur
Bard van de Weijer is economieredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft over de energietransitie en de impact daarvan op het dagelijks leven.
Tot 2030 zijn er nauwelijks problemen te verwachten, maar daarna verslechtert de situatie snel, omdat ook de landen om ons heen voor hun stroomvoorziening steeds afhankelijker worden van het weer. Dit betekent dat als Nederland een tekort heeft, Duitsland niet kan bijspringen, omdat het daar dan ook onvoldoende waait en Duitse zonnepanelen te weinig opleveren om Nederland van stroom te voorzien.
‘We zien na 2030 een duidelijk kantelpunt’, zei hoofd marktanalyse Patrick van de Rijt van Tennet dinsdag. ‘De energietransitie gaat dan schuren.’
Mogelijke elektriciteitstekorten zullen na 2030 vooral opspelen in de wintermaanden, als de zon veel minder schijnt en het elektriciteitsverbruik juist hoger is, omdat steeds meer gebouwen met warmtepompen worden verwarmd in plaats van met aardgas. Ook groeit het aantal elektrische auto’s en lijkt het erop dat de industrie echt begint te elektrificeren.
Van half maart tot november zullen er geen problemen zijn, verwacht Tennet, omdat er dan over het algemeen voldoende stroom wordt opgewekt door zonnepanelen, waarvan het aantal de komende jaren nog steeds sterk groeit.
Vorig jaar meldde Tennet ook al dreigende problemen rond 2030, maar het staatsbedrijf voorziet nu voor het eerst flinke normoverschrijdingen tijdens koude, donkere winters.
Om stroomtekorten te voorkomen, moeten er onder meer energiecentrales worden gebouwd die onafhankelijk zijn van het weer, zoals nu kolen- en gascentrales. Tennet noemt een paar opties die helpen de stroomvoorziening ook na 2030 zeker te stellen:
Megabatterijen. Grote accu’s kunnen overdag elektriciteit absorberen, om die ’s avonds af te geven. Maar batterijen bieden slechts enkele uren soelaas, geen dagen. Bovendien worden er veel minder gebouwd dan gedacht. Hoewel er bij Tennet voor 70 gigawatt (GW) aan aanvragen staat voor de aansluiting van accu’s (en 10 GW ideaal is), schat de netbeheerder nu dat er in 2030 hooguit 5 GW zal staan. Dit komt doordat het verdienmodel van batterijen minder goed is dan eerder gedacht, waardoor er minder worden geplaatst. Tennet verwacht wel dat rond 2033 de business case voor batterijen goed zal zijn.
Kerncentrales. Die kunnen op termijn de energievoorziening stutten. Maar het is nog onzeker of en hoeveel er komen, en als er nieuwe kerncentrales worden gebouwd, zijn die zo goed als zeker niet op tijd klaar.
Gascentrales. Omdat stroom op momenten van schaarste duurder zal worden, verwacht Tennet dat het voor uitbaters van bestaande gascentrales interessant kan zijn hun installaties overeind te houden, zodat die op momenten van schaarste kunnen bijspringen en dan goed verdienen. Er staan nu genoeg moderne gascentrales in Nederland om straks problemen te voorkomen, maar dan moeten die niet in de mottenballen gaan. Liefst worden ze ook CO2-vrij. Om dit te bereiken moeten ze worden omgebouwd om te kunnen draaien op groene waterstof. Vanuit het Klimaatfonds is hiervoor 1 miljard euro gereserveerd.
Vraagrespons. Als fabrieken een tijdje uit gaan op momenten van schaarste, kunnen tekorten worden voorkomen. ‘Evenwicht is al snel bereikt als een paar bedrijven besluiten even niks af te nemen’, zegt Van de Rijt. ‘Al is dit enigszins onvrijwillig, omdat deze bedrijven hun economische activiteit tijdelijk moeten staken vanwege de hoge prijzen.’
‘Schaarste betekent trouwens niet dat Nederland straks in het donker komt te zitten’, zegt Van de Rijt. ‘We kunnen dan alleen tijdelijk niet in alle vraag voorzien.’
De markt zal waarschijnlijk wegen vinden om tekorten te bestrijden, bijvoorbeeld door hogere prijzen tijdens schaarste, iets wat nu ook al gebeurt: stroom is aan het begin van de avond duurder dan midden op een lentedag, als er veel groene stroom is. Gewone consumenten merken dit niet, omdat zij doorgaans een vaste prijs betalen. Maar grootafnemers merken de prijsfluctaties wel en kunnen daarop inspelen.
Maar dit gebeurt niet vanzelf en als de overheid geen nieuw beleid ontwikkelt, kunnen er na de decenniumwisseling problemen ontstaan, aldus operationeel directeur Maarten Abbenhuis: ‘We zeggen daarom tegen EZK: kom met een actieplan met een belangrijke rol voor leveringszekerheid. Hoewel het nog tien jaar duurt, moeten we nu in actie komen.’
Het is volgens Tennet van groot belang dat gascentrales die nu nog niet op de nominatie staan om gesloten te worden, operationeel blijven na 2030. Mogelijk moet Nederland sommige aanwijzen als ‘strategische reserve’. Deze centrales worden dan ‘uit de markt gehaald’ en draaien alleen als er elektriciteitstekorten zijn. Er wordt gewerkt aan een wet om dit mogelijk te maken.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant