Nederland kan de gevolgen van klimaatverandering nauwelijks nog bijbenen. De politiek moet daarom ‘versneld’ een aantal diepgaande beslissingen nemen over de toekomst van het land.
‘Concreet gaat het dan bijvoorbeeld om de woningbouwopgave. Waar en hoe kan er gebouwd worden, rekening houdend met overstromingen, wateroverlast en hitte?’, noteert het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) in een dinsdag verschenen rapport. Of neem het platteland: ‘Welke activiteiten kunnen waar en in welke vorm plaatsvinden, als rekening wordt gehouden met de draagkracht van water en bodem?’
Het PBL-rapport verschijnt, overigens puur toevallig, daags voor de afronding van de kabinetsonderhandelingen. Alsof VVD, PVV, NSC en BBB nog niet genoeg aan hun hoofd hebben, wijst het Planbureau erop dat een kabinet ‘urgent’ grote knopen heeft door te hakken over de inrichting van met name het platteland, woningbouwprojecten en infrastructuur. Uitstel zou het land in de nabije toekomst op enorme klimaatkosten jagen.
Over de auteur
Maarten Keulemans is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, met als specialismen microleven, klimaat, archeologie en gentech.
Tijdens droogten scheerde Nederland nu al een paar keer langs de rand van de afgrond, schetst het Planbureau. Zo moesten de waterschappen in 2018 in sommige regio’s een sproeiverbod voor de landbouw afkondigen, omdat de drinkwatervoorziening in de problemen dreigde te komen. Intussen verdort de natuur, telt ons land 425 duizend panden die door de dalende waterstand verzakken of lijden onder paalrot, en dreigen archeologische bodemschatten te verpieteren.
Politiek, doe iets, maak nou eens keuzen, is daarom de dringende noodkreet van de adviseurs. ‘Van belang is dat de politiek nadenkt: welke keuzen moeten we prioriteren?’, aldus hoofdauteur Frank van Gaalen, op een presentatie voor journalisten. ‘Welke activiteiten kunnen in welke vorm, als je rekening houdt met hitte, droogte en overstromingen? Het is belangrijk dat klimaatadaptatie sturend wordt bij allerlei beleidskeuzen over bijvoorbeeld woningbouw of de inrichting van het landelijk gebied.’
Sinds 1900 is ons land gemiddeld 2,3 graden opgewarmd. Het gevolg: meer tropische dagen, hittegolven en hete nachten, maar ook meer hoosbuien en meer droogten, in vooral het binnenland en op de hoge zandgronden. Intussen voeren de rivieren op piekmomenten meer water aan, stijgt de zeespiegel en daalt de grondwaterstand door de droogten en de toegenomen vraag naar water.
Achter de schermen zorgt dat voor steeds meer kopzorgen. Zo voldoet 62 procent van de rivierdijken niet aan de strengere normen die in 2050 ingaan, achten analisten het risico op onbeheersbare zomerse natuurbranden ‘zeer groot’ en dreigen er zelfs black-outs of ict-storingen, als koelinstallaties in de problemen komen.
Tijd om de problemen serieuzer te nemen, en bijvoorbeeld te bepalen of het wel zo slim is om nieuwbouwwijken te bouwen in overstromingsgevoelige of juist droge gebieden. Een berekening van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat wees al eerder uit dat Nederland de komende decennia voor liefst 650 miljard euro wil investeren in zaken als woonwijken, wegen en bedrijven op plekken die last krijgen van klimaatverandering.
‘Als Nederland zich niet weet aan te passen aan het klimaat, zal de toenemende klimaatverandering leiden tot grotere risico’s’, aldus Van Gaalen. En de grenzen van wat er nog mogelijk is met noodgrepen zijn ‘in zicht’, waarschuwt het PBL. ‘Dat geldt bijvoorbeeld voor de toename van beregening (sproeien) in de landbouw, waardoor er minder water beschikbaar is voor andere functies, zoals de natuur.’
Tijd om nu eens echte keuzen te maken over wat we willen, in plaats van steeds met lapmiddelen te komen, ‘zoals versterking van dijken tegen stijgend water, of beregening in perioden van droogte’, aldus het PBL. ‘In plaats daarvan is het nodig dat er een maatschappij ontstaat die veerkrachtig kan reageren op alle effecten van klimaatverandering.’
Het rapport is een eerste schot voor de boeg: de komende jaren zal het Planbureau een gestage reeks adviezen uitbrengen over aanpassing aan klimaatverandering, om de politiek bij te staan op weg naar de steeds warmere toekomst. Volgende grote stap is in 2026: dan zal het PBL in kaart brengen wat de toekomst aan aanpassing vergt.
Eerder waarschuwde onder meer kennisinstituut Deltares dat de politiek nu al moet voorsorteren op welke klimaattoekomst we willen. Daarbij draait het grofweg om drie richtingen: een waarin Nederland zich verschanst achter steeds hogere dijken, een waarbij het water de ruimte krijgt terwijl de inwoners zich terugtrekken naar hogere en extra beveiligde gebieden, en een waarbij we de vlucht naar voren nemen en een reeks beschermende dijken en eilanden in zee bouwen.
Het veranderende klimaat hakt er in ons land harder in dan het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) negen jaar geleden voorzag.
Vooral schadelijke droogten komen vaker voor dan men in 2015 verwachtte. Dacht het PBL destijds nog dat we droogten met een totale oogstschade van meer dan 100 miljoen euro pas eind deze eeuw hoefden te verwachten, in werkelijkheid ‘hebben deze zich nu al herhaaldelijk voorgedaan’, constateert het PBL nu. Ook had het bureau niet verwacht dat we nu al te maken zouden hebben met verstoring van de natuur en de archeologie door droogten.
Tot slot blijkt ook de gezondheidsschade groter dan verwacht. In 2015 verwachtte het PBL nog dat er vandaag de dag jaarlijks tussen de tien- en de honderdduizend mensen worden getroffen door hooikoorts. In werkelijkheid zijn het er meer dan honderdduizend. Ook de medische kosten van allergieën, uv-straling en smog pakken hoger uit dan voorzien: meer dan 100 miljoen euro per jaar. In 2015 rekende het PBL nog op 10- tot 100 miljoen euro.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant