De Russische president Vladimir Poetin ruilt zijn trouwe minister van Defensie Sergej Sjojgoe in voor Andrej Belooesov, een econoom zonder militaire ervaring. Het is echter de vraag of er in de praktijk veel zal veranderen voor de oorlog tegen Oekraïne.
De wisseling van de wacht lijkt vooral een signaal dat Poetin de Russische economie wil wapenen voor een slepend conflict.
Het ontslag van Sjojgoe, die al twaalf jaar als minister van Defensie diende, hing al een tijdje in de lucht. Er klonk geruime tijd in Rusland kritiek op Sjojgoe wegens het tegenvallende verloop van de oorlog tegen Oekraïne die volgens Moskou hooguit een paar weken zou duren. Maar tot nog toe hield Poetin hem de hand boven het hoofd.
Vooral bij Russische nationalistische militaire bloggers was Sjojgoe impopulair. Zij schaarden zich aanvankelijk achter Jevgeni Prigozjin, de baas van het huurlingenleger Wagner, die begin vorig jaar een campagne begon tegen Sjojgoe en Valeri Gerasimov, de stafchef van de Russische strijdkrachten.
Over de auteur
Bert Lanting is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Hij was eerder correspondent in Rusland, de Verenigde Staten en Brussel.
De woede van Prigozjin over de wanprestaties van de legerleiding mondde vorig jaar zomer uit in een muiterij van Prigozjins troepen, waarmee hij Poetin probeerde te dwingen Sjojgoe en Gerasimov te ontslaan. Maar Prigozjin overspeelde zijn hand: Sjojgoe en Gerasimov bleven in het zadel, terwijl de Wagnerbaas twee maanden later omkwam bij een aanslag op zijn vliegtuig.
Sjojgoes positie begon vorige maand te wankelen, toen onderminister van Defensie Timoer Ivanov werd gearresteerd wegens grootschalige corruptie. Dat werd gezien als een teken dat Sjojgoe niet meer onaantastbaar was, ondanks zijn vriendschap met Poetin. De twee gingen geregeld samen op jacht in Siberië.
Ook Sjojgoe zou zich volgens de anti-corruptieorganisatie FBK van de overleden oppositieleider Aleksej Navalny illegaal hebben verrijkt. Ondanks zijn bescheiden overheidssalaris bezit hij een kolossale villa in Barvicha, een buitenwijk van Moskou waar de elite woont. Toch blijkt dat geen obstakel voor Poetin om hem nu te benoemen als secretaris van de Russische nationale veiligheidsraad. In die functie blijft Sjojgoe een van de belangrijkste adviseurs van Poetin als het om de oorlog tegen Oekraïne gaat.
Sjojgoe volgt Nikolaj Patroesjev op in de veiligheidsraad. In Kyiv zal diens vertrek ongetwijfeld met opluchting worden ontvangen. Patroesjev, die net als Poetin afstamt uit de Sovjet-geheime dienst KGB, geldt als een van de meest geharnaste haviken in Moskou. Maar het is nog onduidelijk of de 72-jarige ex-veiligheidschef daarmee zijn invloed kwijt is. Volgens het Kremlin krijgt hij een andere functie.
Sjojgoes opvolger als minister van Defensie, Andrej Belooesov, heeft nooit ook maar een dag in het leger gediend. Maar dat hoeft ook in Rusland geen belemmering te zijn: ook Sjojgoe had geen militaire achtergrond toen Poetin hem benoemde. Daarbij komt dat de dagelijkse leiding van de Russische strijdkrachten in ieder geval voorlopig in handen blijft van stafchef Gerasimov.
Normaliter is de minister van Defensie de baas, maar in tijden van oorlog, zoals nu, heeft de stafchef volgens Ruslandkenner Mark Galeotti het primaat als het aankomt op militaire beslissingen. De minister is er vooral om te zorgen dat het leger voldoende middelen heeft om zijn taken uit te voeren.
Wat dat betreft ligt Poetins keuze voor een economisch specialist als Belooesov voor de hand. De 65-jarige econoom geniet onder de Russen weinig bekendheid, maar hij loopt al lang mee in Moskou. Hij was minister van Economische ontwikkeling, vicepremier en sinds 2013 is hij speciaal adviseur van Poetin voor economische zaken.
Met de benoeming van Belooesov – die op papier nog moet worden goedgekeurd door het Russische hogerhuis – verstevigt Poetin zijn greep op het ministerie van Defensie. Volgens Russische waarnemers is Belooesov voor honderd procent een ‘Poetin-man’, een conservatieve nationalist die Poetins ‘omsingelingsfobie’ tegen het Westen deelt. In 2014 was hij de enige uit het team van economische adviseurs van Poetin die voor de annexatie van het Oekraïense schiereiland de Krim pleitte. De anderen voorspelden dat die riskante stap fataal zou worden voor de Russische economie, maar volgens Belooesov zou het gevaar van de westerse sancties wel meevallen.
Wat Poetin waarschijnlijk ook aantrekt in de komende minister van Defensie is dat hij bekendstaat als een voorstander van een grotere rol voor de staat in de Russische economie. Sinds de inval in Oekraïne begint Rusland al meer en meer over te schakelen op een oorlogseconomie, maar onder Belooesov moet dit proces sneller gaan.
‘Het is heel belangrijk het machtsblok (de strijdkrachten en de veiligheidsdiensten, red.) in te passen in de economie van het land’, legde Poetins woordvoerder Dmitri Peskov de keuze voor Belooesov uit. Op die manier hoopt Poetin dat de enorme defensie-uitgaven, inmiddels ruim 7 procent van het Russische bruto nationaal product, meer zullen opleveren. Want hij is ervan overtuigd dat de economie op de lange duur de doorslag zal geven in het conflict met Oekraïne.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant