Een maand voor de presidentsverkiezingen rukten autoriteiten massaal uit om te zoeken naar een mogelijk massagraf bij Mexico-Stad. Mexico wordt geteisterd door drugsgeweld, maar deze speurtocht had ook een pragmatische reden: de vondst zou grote invloed hebben op de campagne.
Aan de voet van de kleine vulkaan Xaltepec, aan de rand van Mexico-Stad, heeft een leger aan politieagenten, militairen en forensisch specialisten bezit genomen van de geelbruine velden. Politielinten houden de pers op afstand. Vermoedelijk ligt daar verderop, tussen dorre planten en hopen afval, een clandestien crematorium, een plek waar criminelen hun slachtoffers zouden laten verdwijnen.
Je zou het zo geloven. In het droge landschap liggen her en der verweesde kledingstukken. Asresten kunnen duiden op kampvuurtjes, of op iets anders. En wat betekent die verkoolde vrouwenschoen? In een land dat officieel 99.729 vermiste personen telt en waar jaarlijks dertigduizend mensen worden vermoord, zou het niet verbazen als op deze plek menselijke resten worden gevonden.
Over de auteur
Joost de Vries is correspondent Latijns-Amerika voor de Volkskrant. Hij woont in Mexico-Stad.
De aanstichter van de omvangrijke politieoperatie is Ceci Flores (51, geblondeerd haar, gekleed in een T-shirt met foto-opdruk van haar twee vermiste zonen), een van Mexico’s meest uitgesproken ‘zoekende moeders’. Omdat de overheid hopeloos tekortschiet, zoeken in heel Mexico tientallen (vrouwen)collectieven, gewapend met spades en prikstokken, zelf naar verdwenen familieleden.
Flores leidt zo’n groep in de noordelijke deelstaat Sonora, maar onlangs meldde ze op sociale media een macabere vondst ver van haar thuisbasis. Ze had op aanwijzing van een anonieme tip in Mexico-Stad een clandestien graf gevonden. ‘Het lijkt erop dat hier al sinds lange tijd lichamen worden verbrand’, beweerde ze. ‘Morgenochtend gaat de zoektocht verder. We zien elkaar bij het crematorium van Iztapalapa.’
Pers en autoriteiten gaven massaal gehoor aan de oproep. Niet alleen vanwege de kans dat Flores gelijk zou kunnen hebben – jaarlijks worden honderden illegale graven gevonden in Mexico – ook om een meer pragmatische reden: het politieke moment. Over minder dan vier weken kiest Mexico een nieuwe president en de vondst van een massagraf in de hoofdstad zou grote invloed kunnen hebben op de verkiezingscampagne.
De koploper in de peilingen is de vrouw die tot vorig jaar burgemeester was van Mexico-Stad. Claudia Sheinbaum (61), kandidaat van regeringspartij Morena, wordt waarschijnlijk op 2 juni gekozen tot eerste vrouwelijke president van Mexico. In haar campagne maakt ze goede sier met de claim dat het moordcijfer in de hoofdstad bijna is gehalveerd. Al nam daar tegelijkertijd het aantal geregistreerde vermissingen toe.
Sheinbaum heeft haar populariteit voor een belangrijk deel te danken aan haar mentor, de afzwaaiende links-populistische president Andrés Manuel López Obrador (70), die na zes jaar nog steeds geliefd is onder de Mexicaanse arbeidersklasse. Op één thema scoort hij minder goed: veiligheid. Zijn sociale programma’s hadden geen remmende werking op het aanhoudende drugsgeweld.
Bij de verkiezingen kiest Mexico-Stad volgende maand ook een nieuwe burgemeester. En ook hier maakt regeringspartij Morena een goede kans de macht te behouden. Kandidaat Clara Brugada (60) kan schermen met haar ervaring als burgemeester van het immense stadsdeel Iztapalapa, met 1,8 miljoen inwoners een electorale kolos.
Precies aan de rand van dat stadsdeel vindt de forensische zoektocht plaats. Als op deze plek menselijke resten worden gevonden, zal de kritiek zich richten op de twee kandidaten van Morena.
Op een woensdagochtend, de eerste van mei, laat Flores op het door haar aangegeven tijdstip nog op zich wachten, maar lijken zowat alle Mexicaanse autoriteiten te zijn uitgerukt. Zeker tweehonderd geüniformeerde mannen en vrouwen zijn in de weer met schoffels en detectoren of houden met een automatisch geweer in de hand de wacht rond het afgezette terrein.
Onderaan de velden begint het beton van Iztapalapa en het aangrenzende Tláhuac, een stadsdeel waar een gelijknamige criminele groep zich verrijkt met drugshandel, roof en afpersing. Op betonnen muren prijkt het logo van Morena. ‘Een veiliger Iztapalapa’, belooft een verkiezingssticker.
Aan het eind van een hete ochtend laten de autoriteiten doorschemeren dat er nog geen menselijke resten zijn gevonden. Enkele vrouwen van lokale zoekcollectieven die ook aanwezig zijn, laten zich steeds bozer uit over de activiste uit Sonora. Flores kwam alleen naar Mexico-Stad op zoek naar ‘protagonismo’, klagen ze; ze wil de hoofdrol.
Dan verschijnt uiteindelijk Flores zelf, spade in de hand, een zilveren maagd Maria om haar nek. ‘Er is veel bewijs’, zegt ze. ‘Na negen jaar zoeken weet ik menselijke botten te herkennen.’ Als de autoriteiten de resten niet kunnen vinden, dan zoeken ze niet goed, stelt ze. ‘Ik hoop dat er niks wordt verdoezeld.’
In 2015 verdween haar zoon Alejandro in de noordelijke deelstaat Sinaloa, vier jaar later haar zoon Marco in Sonora. Sindsdien zoekt ze en vond ze vele resten, maar niet die van haar kinderen. Meermaals probeerde ze aandacht te krijgen van president López Obrador voor haar missie, telkens tevergeefs.
Ze groeide uit tot een fel criticus van de linkse regering, die in haar ogen geen vinger uitstak om de zoekende moeders te helpen. Dit voorjaar liet ze zich bij een campagne-evenement warm omhelzen door politica Xóchitl Gálvez (61), presidentskandidaat van de rechtse oppositie. Eindelijk iemand die ons een stem geeft, verzuchtte ze.
Toch heeft ze geen politieke motieven, zegt ze, wat kwade tongen ook mogen beweren. ‘Ik zoek al jaren, met of zonder verkiezingen.’ Een politieke mening heeft ze wel. ‘Als Morena nog eens zes jaar gaat regeren, is het afgelopen. Dan geef ik het op als zoekende moeder.’
Met een schop in de hand begeeft ze zich tussen de weilanden. Van ’s ochtends vroeg tot laat in de middag zoeken autoriteiten, journalisten en moeders in de droge aarde naast een uitgedoofde vulkaan. Aan het eind van de dag klinken de feiten van de Mexicaanse justitie luider dan die van Flores: ‘De gevonden botresten zijn van dieren, niet van mensen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant