Sinds de gemeente Kunst & Complex drie jaar geleden ter bieding aanbood is de toekomst onzeker. Onduidelijk is vooral welke ruimte de kunstenaars zelf mogen houden.
In een voormalige lijmfabriek in de Merwe-Vierhavens, een verouderd Rotterdams havengebied, wijst kunstenaar Jeroen Kuster (52) naar buiten. Hij is een van de ongeveer dertig kunstenaars die onder de gedeelde noemer Kunst & Complex sinds 1988 een atelier hebben in dit monumentale pand. ‘In het begin was dit nog een industriegebied. Hiernaast zat een leerplooierij die ontzettend stonk, en er kwam in 1994 een tippelzone, de Keileweg.’
Inmiddels is dat verleden tijd. De gemeente Rotterdam heeft sinds zo’n tien jaar het plan opgepakt de oude stadhavens te transformeren tot een culturele wijk met woon- en werkgelegenheid. Meer levendigheid: dat juicht Kunst & Complex toe. ‘Dan kunnen we hier makkelijker mensen uitnodigen’, zeggen Kuster en medekunstenaars Alex Jacobs (50) en Niels Post (51) in een van de ateliers.
Maar sinds drie jaar is de toekomst van hun werkplekken onzeker. Dat heeft alles te maken met een tender die de gemeente in 2020 uitschreef voor het complex waar behalve Kunst & Complex nog een tweede pand en een binnenplein deel van uitmaken. Wie wilde, kon een bod en bijkomstig plan voor het geheel indienen.
Over de auteur
Marsha Bruinen schrijft voor de Volkskrant over hedendaagse beeldende kunst.
Team Crossing Keileweg kwam in 2021 als winnaar uit de bus. Die groep bestaat uit projectontwikkelaar Miss Clark, conceptontwikkelaar De Mannen van Schuim, architectenbureau Kraaijvanger en beoogde gebruikers Social Capital, Happy Tosti Groep en Bank15: drie ondernemingen die zich inzetten voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt.
In hun handen zou het complex het ‘kloppend hart’ moeten worden van de Merwe-Vierhavens. In persberichten verschenen spectaculaire plannen. Er zou een hotel komen, gerund door mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, een ‘makerstage’ voor exposities en evenementen en een knalroze hijskraan. Met pop-up programmering zou het publiek alvast warm gemaakt worden voor de plek.
Ook over de toekomst van Kunst & Complex werd gesproken in de ronkende persberichten. Het kunstenaarscollectief ‘houdt hun werkruimte en wordt onderdeel van het nieuwe plan’, stond er. Maar wat dat zinnetje precies inhoudt, is nog altijd onduidelijk. Hoeveel van hun werkruimte mogen de kunstenaars dan houden, voor hoe lang en tegen welke huurprijzen?
Evenmin is helder of de in de persberichten verschenen belofte aan het collectief daadwerkelijk is vastgelegd in het contract van Team Crossing Keileweg met de gemeente. Het kunstenaarscollectief Kunst & Complex heeft een informatieverzoek ingediend via de Wet open overheid (Woo) om dat contract in te kunnen zien.
Zelf had Kunst & Complex in 2020 óók een plan ingediend voor het complex: samen met kunstenaar en vastgoedontwikkelaar Joep van Lieshout, die op steenworp afstand kunstruimte Brutus heeft opgericht, ondernemer en kunstverzamelaar Jaap Sleper en projectontwikkelaar Nanne de Ru deden ze een voorstel voor plan waar horeca, galeries en een ‘makersstage’ eveneens onderdelen van waren. Ze boden zelfs bijna twee keer zoveel geld als Team Crossing Keileweg. Maar voor de gemeente woog ‘de kwaliteit van de toekomstige ontwikkeling zwaarder dan de koopprijs’.
Kwaliteit boven koopprijs: dat klinkt logisch. Maar na drie jaar is van de plannen nog niets terechtgekomen. ‘Via-via horen we bovendien dat het geplande hotel voorlopig van de baan is’, zegt Niels Post. In een schriftelijke reactie aan de Volkskrant laat Team Crossing Keileweg weten dat het hotel nog steeds onderdeel is van hun ‘eindplaatje’, maar momenteel ‘nog niet mogelijk is’. De geur van een nabijgelegen afvaloverslagstation staat vooralsnog een hotelfunctie in de weg.
Eerder, in 2015, moest Kunst & Complex van de gemeente al de helft van het pand waar het in zit verlaten, zodat die vleugel alvast ontwikkeld kon worden. Maar de ruimte staat nog steeds leeg. ‘Er is al die tijd niks met die vleugel gebeurd’, zegt Alex Jacobs. Dat stroperige proces lijkt zich nu te herhalen. De VVD-raadsfractie heeft de wethouder om duidelijkheid gevraagd over de toekomst van Kunst & Complex.
Er is ondertussen al wel een erfpachtovereenkomst gesloten voor het deel waar de kunstenaars niet in zitten. In plaats van het gehele complex voor één haalbaar en overkoepelend plan te overhandigen, zijn de kunstenaars bang dat de gemeente nu stukje bij beetje delen van het complex zal verkopen aan de winnende partij, zonder heldere langetermijnvisie.
Kunst & Complex vreest dat het een precedent schept: ‘Dat mensen doorkrijgen dat je bij een tender een sociaal betrokken lulverhaal moet houden, een blik Photoshop moet opentrekken, en dan voor heel weinig geld een pand in handen krijgt. Vervolgens zeg je een paar jaar ‘sorry, niet gelukt’ en verhuur je de boel als kantoorruimte.’
Niels Post doet het denken aan een gastles die hij laatst gaf op een kunstacademie. ‘Een student zei: ‘Ik ga een heel mooie film maken.’ Toen ik vroeg: o ja, waar gaat die over dan?, was het antwoord: ‘Ja dat weet ik nog niet, maar het wordt wel heel goed.’
Team Crossing Keileweg schrijft dat het begonnen is met het opruimen van het binnenterrein en het pand dat ze sinds kort bezitten. Voor de resterende delen verwachten ze ‘op korte termijn’ een omgevingsvergunning aan te kunnen vragen en in het najaar denken ze de eerste pop-up programmering te kunnen laten plaatsvinden.
Het team ziet kunstenaarscollectief Kunst & Complex als ‘onderdeel van het totaalconcept’. Een uitkomst zonder hen is niet de bedoeling, schrijven ze. Hoeveel vierkante meter atelierruimte overblijft voor de kunstenaars laten ze niet weten. Wel stellen ze inmiddels ‘een aantal scenario’s te hebben uitgewerkt waarbij de kunstenaars een plek houden’ en dat ze daarover ‘graag verder van gedachten wisselen en afspraken maken met het collectief’.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant