De Amerikaanse president Joe Biden heeft gedreigd geen zware wapens meer te sturen als Israël de Gazaanse stad Rafah binnenvalt. Maar of Netanyahu zich daar iets van aantrekt? ‘Hij denkt dat dit slechts een gele kaart is, en dat de rode nooit komt.’
Ruim zeven maanden na het begin van de oorlog is heel Gaza in Israëlische handen. Héél Gaza? Ja, want met de inname van de grenspost bij Rafah, begin deze week, heeft Israël controle over iedere uithoek: niet alleen het luchtruim en de zeegrens, maar ook alle landsgrenzen met de buitenwereld. Zolang Rafah grotendeels in handen was van Hamas, hadden de Palestijnen via de grens met Egypte een uitweg naar buiten, maar die is nu afgesneden. Hoogst noodzakelijk, vond Israël, omdat Hamas de grensovergang zou gebruiken voor de smokkel van wapentuig.
Het is een besluit met mogelijk dramatische gevolgen voor gewone burgers. Door de gevechten bij Rafah is die grenspost op slot gegaan, terwijl de trucks bij een andere grensovergang, Kerem Shalom, op blokkades stuitten van extremistische Israëliërs die niets willen weten van ‘het bevoorraden van de vijand’. In vijf dagen tijd is er vrijwel niets Gaza binnengekomen, waarschuwde een woordvoerder van VN-hulporganisatie Unicef vrijdag. ‘We schrapen nu over de bodem van het vat.’ Het bevel van het Internationaal Gerechtshof in Den Haag gericht aan Israël, eerder dit jaar, om juist meer hulp toe te laten, lijkt alweer vergeten.
Over de auteur
Jenne Jan Holtland is correspondent Midden-Oosten voor de Volkskrant. Hij woont in Beiroet. Hiervoor was hij correspondent Centraal- en Oost-Europa.
Vrijdag werd er rond Rafah opnieuw hard gevochten tussen het Israëlische leger en strijders van Hamas en Islamitische Jihad. Inwoners meldden zware bombardementen. Zo’n 110 duizend Gazanen hebben gehoor gegeven aan de oproep om te evacueren – sommigen al voor de zevende of achtste keer sinds het begin van de oorlog.
Intussen liep de meest recente onderhandelingsronde onder leiding van Qatar en Egypte donderdag op de klippen, zodat de oorlog – niet voor het eerst – in een impasse is beland. Dat ligt niet aan de onderhandelaars, maar vooral aan het Israëlische oorlogskabinet van premier Benjamin Netanyahu, dat besluiteloos oogt en klem zit tussen drie opties: akkoord gaan met een staakt-het-vuren (wat de families van de tientallen Israëlische gijzelaars willen), doorstoten naar de dichtbevolkte woonwijken van Rafah (wat vrijwel het hele kabinet wil) of afwachten en tijd winnen.
Die laatste twee opties zijn in Netanyahu’s voordeel: zolang de oorlog voortduurt, is hij verzekerd van een politieke toekomst. Eindigt de oorlog, dan is vrijwel zeker ook zijn carrière voorbij. Zo zakt Israël almaar dieper in drijfzand weg, enkel omdat Netanyahu bang is voor zijn eigen lot (hem hangt een celstraf boven het hoofd wegens mogelijke fraude). Een meerderheid van de Israëliërs vindt dat hij moet opstappen.
Bij Israëls belangrijkste bondgenoot, de Verenigde Staten, groeit de irritatie. Woensdag liet president Biden in een interview met CNN weten dat hij een zending van zware bommen en artilleriegranaten gaat tegenhouden als er een groot offensief komt in Rafah. Voor het zeer nauwe bondgenootschap tussen de VS en Israël is dat een radicale stap; de laatste die zoiets aandurfde, was Ronald Reagan in 1981, maar anders dan Biden zat die niet in een verkiezingsjaar. Van een onlangs toegezegd miljardenpakket aan wapens wordt de rest overigens wel gewoon geleverd. ‘Als we moet, doen we het verder wel alleen’, zo reageerde een ogenschijnlijk laconieke Netanyahu. ‘Desnoods vechten we met onze nagels.’ Maar aan ultrarechtse kant volgde veel kritiek. ‘Hamas is dol op Biden’, sneerde de extremistische minister Itamar Ben-Gvir van Nationale Veiligheid.
Zo bezien wordt Rafah een testcase: kan het Witte Huis, ofschoon zelf ook niet koersvast in deze oorlog, Netanyahu tot een ommezwaai dwingen? ‘Als Biden nu terugkrabbelt, zal hij een zwakke indruk maken, nog zwakker dan eerst’, analyseerde de Israëlische oud-onderhandelaar Daniel Levy. Maar afgaand op het verleden hoeft niemand wonderen te verwachten: Amerikaanse dreigementen zijn vaak boterzacht gebleken. ‘Netanyahu denkt dat dit slechts een gele kaart is, en dat de rode nooit komt’, zei commentator Amit Segal op de Israëlische tv.
Bijkomend probleem is dat er nog altijd geen plan ligt voor de toekomst van de Palestijnen in Gaza. Ook daar dringen de Amerikanen al maanden op aan. Zelfs al wordt Hamas ‘totaal verslagen’ (onhaalbaar, denken de meeste kenners), wie gaat het gebied dan besturen? Israël zelf, of de Palestijnse Autoriteit die nu alleen de baas is op de bezette Westelijke Jordaanoever?
Netanyahu zegt aan te sturen op een ‘burgerbestuur van Gazanen’ dat tot stand gebracht zou moeten worden met hulp van regionale grootmachten zoals de Verenigde Arabische Emiraten (VAE) en Saoedi-Arabië. Maar zo’n alliantie is nog lang niet in zicht. Anders dan de VAE heeft Riyad geen vredesverdrag met Israël, en voorlopig zeggen de Saoediërs de betrekkingen alleen te willen normaliseren op voorwaarde dat er een staakt-het-vuren komt in Gaza en een pad richting een onafhankelijke Palestijnse staat. Of de Gazanen zelf zitten te wachten op een met oliedollars gefinancierd bestuur, is evenmin duidelijk.
Zolang er geen uitgewerkt plan ligt, halen critici als Ami Ayalon, ex-baas van de veiligheidsdienst Shin Bet, feitelijk hun gelijk. Je kunt geen oorlog uitvechten zonder na te denken over een Gaza na Hamas, zo waarschuwt Ayalon al vanaf het begin van de oorlog. Laat je dat na, dan blijf je richting- en stuurloos. Dan tuimel je in het gat dat je zelf gegraven hebt en voer je een oorlog zonder einde.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant