Over de muzikaal belangrijkste winnaar van het Eurovisiesongfestival valt te twisten, over de politiek en sociologisch belangrijkste niet.
In de zomer van 2014 kreeg het zuidoosten van Europa te maken met zware overstromingen. Er waren mensen die een verband legden met klimaatverandering en verwaarloosde dijken; de patriarch van de Servisch-orthodoxe kerk verklaarde dat Europa nu straf kreeg voor de overwinning van Oostenrijk op het Eurovisiesongfestival. Ultranationalistische Russische bloggers op hun beurt legden uit dat Poetins invasie van Oekraïne óók een straf was voor de acht punten die Kyiv op 10 mei 2014 had geschonken aan de dragqueen Conchita Wurst, een personage van de Oostenrijkse zanger en lhbti-activist Tom Neuwirth.
Over de muzikaal belangrijkste winnaar van het Eurovisiesongfestival valt te twisten, over de sociologisch belangrijkste niet. De naschokken van de zege van Wurst laten zich een decennium later nog altijd voelen. Buiten Nederland kennen niet veel mensen de winnaar van 2019 nog, maar de winnaar van 2014 hebben ze overal nog op hun netvlies staan, ook in Bulgaarse bergdorpen. Menig West-Europeaan die de afgelopen tien jaar oostwaarts of zuidwaarts reisde, werd op die winnaar aangesproken. En als mensen de naam ‘Conchita Wurst’ niet paraat hebben, kunnen ze met ‘de vrouw met de baard’ uitstekend omschrijven wie ze bedoelen.
Tot de editie van 2014 viel te betogen dat het Eurovisiesongfestival, ondanks alle politieke spielerei, in laatste instantie amusement bleef voor mensen die niet opzien tegen een avondje kitsch. De uitslag van 2014 plaatste het festival in de voorhoede van een emancipatiestrijd, een waardenconflict of een cultuuroorlog. De kaart van het stemgedrag van landen in het songfestival van 2014 belandde het afgelopen decennium in diverse studies over breuklijnen die door Europa lopen. Conchita Wurst kreeg in West-Europa twee keer zoveel punten als in Oost-Europa. Maar het verschilde sterk per land, want zo weinig punten als Oostenrijk ontving van Rusland, zo veel ontving het er van Oekraïne.
Tweeënhalve maand voor het festival van 2014 was Poetins zetbaas Janoekovitsj in de Maidanrevolutie uit Oekraïne verjaagd. Een maand voor het festival was Poetin een wraakoorlog begonnen in het oosten van Oekraïne. Zo werd een stem op Wurst een stem tegen oppressie en autoritarisme, ook elders in de regio. In een adequate samenvatting van een commentator: ‘Ik houd niet van vrouwen met baarden, maar ik leef graag in een land waarin mensen die er wel van houden niet te maken krijgen met politieknuppels.’
Tweeënhalve week na het festival kondigden Russische lhbti-activisten een ‘Conchita Wurst-mars’ aan door Moskou ‘voor bebaarde vrouwen en mannen’. De autoriteiten vaardigden een verbod uit en begonnen een tegencampagne waarin Russische mannen werd gevraagd uit protest tegen de zege van Wurst hun baard af te scheren. De immer kristalheldere ultranationalist Vladimir Zjirinovski (overleden in 2022) verklaarde dat het een grote fout was geweest dat het Rode Leger zich in 1955 had teruggetrokken uit Oostenrijk. Het gevolg van de heftige reacties was dat Tom Neuwirth alias Conchita Wurst in antipatriarchale kringen in Midden- en Oost-Europa een symboolfunctie kreeg en een vaste gast werd op gayparades.
Vorige week gaf Neuwirth als man met baard acte de présence in de officiële Eurovisiepodcast. Daarin legde hij uit wat volgens hem het cruciale belang is van het songfestival. ‘We komen allemaal samen met verschillende standpunten en we zijn het niet over alles eens, maar we kunnen het op een leuke, vreedzame manier en in harmonie oneens zijn.’
Zover is het buiten de festivalgrond nog niet. Maar Graham Norton, de Britse Eurovisiecommentator in 2014, zat goed toen hij na Wursts overwinning verzuchtte: ‘Het lijkt erop dat het Eurovisiesongfestival iets heeft gedaan wat er een klein beetje toe doet.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant