In Time Magazine beloofde Donald Trump miljoenen illegalen te zullen deporteren zodra hij weer president is. Knokploegen in Saksen zijn goed voor 112 geweldsincidenten in een maand – het laatste slachtoffer was een linkse politicus. Als eregast op een extreem-rechtse conferentie in Hongarije hield Wilders een toespraak vol complot- en omvolkingstheorieën.
In de pogingen deze gebeurtenissen te beschrijven zijn veel woorden gebruikt, maar het woord fascisme zat er niet tussen, dat ontbrak, ben ik althans nergens tegengekomen. Was het toeval? Bewust? Of was het logisch en terecht en merkte ik gewoon iets onopmerkelijks op?
Een woord dat je daarentegen opvallend vaak tegenkwam, was mild. De toespraak van Wilders werd door de Nederlandse media vrijwel unaniem mild genoemd. Het is nooit goed om zomaar met grote woorden te smijten, maar een omvolkingstheorie mild noemen? En dan niet door een of twee, maar door iedereen, precies tegelijk? Zoiets kon volgens mij alleen maar gebeuren als er een collectief bewustzijn bestond, waarin algemene beslissingen werden genomen: dit woord nooit en dat woord altijd.
Floor Rusman is een zoekende, tastende columnist, en daarom lees ik haar normaal zo graag, zaterdags in NRC. Na lang zoeken en tasten kwam ze vorige week tot de conclusie dat je het woord fascisme maar beter niet kunt gebruiken om het beestje te benoemen. Je had er niks aan, het leverde niets op, onder de streep kleefden er te veel nadelen aan.
Over de auteur
Peter Middendorp is schrijver en columnist van de Volkskrant. Van zijn hand verschenen onder meer de romans Vertrouwd voordelig en Jij bent van mij. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Ik begrijp het wel, het is ook ingewikkeld. Het woord is niet precies genoeg. Er bestaan wel duizend verschillende soorten fascisme, maar er is maar één term voor. En precisie is erg belangrijk. Je wilt later wel tegen je kleinkinderen kunnen zeggen dat je altijd – ook onder hoge druk en soms best moeilijke omstandigheden – heel voorzichtig met de term bent omgesprongen. In verzetsgroepjes bij elkaar, avond na avond helderheid nagestreefd.
Als je fascisme zegt, denken mensen dat je Hitler en concentratiekampen bedoelt, en dan worden ze geweldig boos; vooral fascisten vinden het niet leuk. Op die manier blijft het debat niet helder, want dan gaat het alleen nog maar daarover, en dus niet meer over waar het over zou moeten gaan – wat was het ook alweer?
Het woord slaat bovendien op jezelf terug, de gebruiker wordt algauw een paar dagen of weken gehaat en bedreigd. Dat is nog een reden om het woord voorlopig even vrijwillig in de ijskast te zetten: angst, best een goeie. In Time zei Trump dat hij de staatsmacht zal inzetten om met zijn tegenstanders af te rekenen – de tribunalen zullen komen. Wilders belooft de publieke omroep af te schaffen, of anders kort en klein te bezuinigen – een dreiging waaronder je bijna niet fatsoenlijk verslag kunt blijven doen.
Ik weet ook niet wat wijsheid is natuurlijk, ik kijk slechts af en toe de ogen uit en grijp wat naar boeken. Dan kom je het overal tegen, zie je het overal terug, nu weer in De Goelag Archipel van Solzjenitsyn: bang, onzeker en stil, zo zien de grote, boze volksbewegingen de mens het liefst. Zodra ze ergens de macht grijpen, werpen ze iedereen zo snel mogelijk op zichzelf terug.
Die grote cultuurstrijd van ons: in de ene hoek het extremisme, in de andere de angst dat de discussie vertroebelt.
Source: Volkskrant