In de aanloop naar de Europese verkiezingen zien zelfs fervente nationalisten het belang in van Europese samenwerking. Ondertussen keert het aloude idee van een Europa à la carte terug. Het wordt daarom een helse klus om Europa tot een strategische eenheid te smeden, stelt Otto Holman.
Media staan dezer dagen stil bij zijn geboorte, maar 220 jaar na zijn overlijden draait de Duitse filosoof Immanuel Kant zich teleurgesteld om: de eeuwige vrede is slechts voor hem en al die andere inwoners van het dodenrijk weggelegd. Met een variant op de tekst op het graf van Kant te Kaliningrad moeten we vaststellen dat de weerloze mens wordt verpletterd door de immoraliteit van genadeloze machtspolitiek. Het vierde ‘preliminaire artikel’ uit Naar de Eeuwige Vrede stelt dat er (…) ‘geen staatsschulden (mogen) worden gemaakt met betrekking tot de buitenlandse staatszaken’, maar de realiteit is anders: de laatste cijfers van het Zweedse SIPRI laten zien dat de militaire uitgaven naar ongekende hoogte zijn gestegen. Carl von Clausewitz wint het van Kant.
Over de auteur
Otto Holman is als politicoloog verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
In het kielzog van de vaart der machtsbeluste volkeren bereidt het democratische Europa zich voor op de Europese parlementsverkiezingen van 6 tot 9 juni. Niet iedereen lijkt ten volle doordrongen van wat er op het spel staat. Zo zijn de onderhandelaars in Nederland niet of nauwelijks bezig met het Europabeleid van een eventueel aanstaande regering. Toch is er goed nieuws: de harde variant van euroscepsis – die lidmaatschap van de Europese Unie afwijst (de exit-optie) – lijkt niet alleen in Nederland, maar ook elders op zijn retour.
Een bijvangst van de geopolitieke malaise is de verandering in het denken over Europa, en meer in het bijzonder de Europese Unie. Zelfs de meest fervente nationalisten zien nu ook het belang in van Europese samenwerking. Het slechte nieuws is echter dat de zachte variant – we zijn voor Europese samenwerking, maar niet in de huidige vorm – qua veelzijdigheid is toegenomen.
Een ware proliferatie van andersdenkenden manifesteert zich: een socialer Europa, een concurrentiekrachtiger Europa, meer militaire samenwerking, meer of juist minder regelgeving op het terrein van klimaat- en landbouwbeleid, meer of minder bescherming van de buitengrenzen, wel of geen uitbreiding richting minder democratische buurlanden, et cetera. Het aloude idee van een Europa à la carte keert terug, zij het als een kakofonie van ontevredenen.
In deze context van sociaaleconomische en politieke verscheidenheid proberen de powers that be op Europees niveau een nieuwe eenheid te smeden. Veel onttrekt zich echter aan het gezichtsveld van de gemiddelde burger, zeker ook hier in Nederland. Wie heeft ooit gehoord van de Declaratie van Versailles uit 2022, of de Declaratie van Granada van oktober 2023? Wie heeft goede notie genomen van het zogenaamde rapport Letta dat onlangs werd gepubliceerd? En welke media hebben uitvoerig melding gemaakt van de conclusies van de extra bijeenkomst van de Europese Raad van 17 en 18 april jongstleden? En kunnen wij de consequenties overzien van de geleidelijke militarisering van het Europese integratieproces, sluipenderwijs en in het Engels doeltreffender klinkend als integration by stealth?
Deze en andere vragen verdienen centrale aandacht in het publieke debat. Niet alleen in de aanloop naar de Europese verkiezingen, maar ook in het licht van de nieuwe Strategische Agenda 2024-2029 die de Europese leiders, onder leiding van de onvolprezen Charles Michel, aan het voorbereiden zijn. Deze agenda moet na de verkiezingen en voor de benoeming van een nieuw Europese Commissie gestalte krijgen. ‘Willen we onze democratieën en waarden verdedigen en zorgen voor duurzame vrede en welvaart voor onze burgers, dan moeten we als Europese Unie een algemene politieke visie hanteren en prioriteiten stellen’, aldus Michel. De belangrijkste trefwoorden zijn veiligheid en defensie, veerkracht en concurrentievermogen, energie, migratie en uitbreiding.
De rode draad tussen de voornoemde declaraties, diverse deliberaties op EU-topniveau en de stootrichting van de strategische agenda is duidelijk: als antwoord op de geopolitieke uitdagingen in de huidige multipolaire wereld moet Europa haar lange-termijn concurrentievermogen versterken, haar welvaart en mondiale leiderschap (sic) waarborgen en haar ‘strategische soevereiniteit’ versterken. Aldus de conclusie van de laatste bijeenkomst van de Europese Raad. Make Europe Great Again. Het zal een ware tour de force worden om dit pleidooi voor eenheid te realiseren in het Europa van verscheidenheid van na de verkiezingen. Anderzijds zal het niet voor de eerste keer zijn dat de Europese burger wordt verrast door een politiek van voldongen feiten, van bovenaf opgelegd aan een overwegend apathisch electoraat.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant