Filmmakers Steffen Haars en Flip van der Kuil richtten na het succes van New Kids hun pijlen op de braafste televisiebiotoop van de jaren negentig, de Amerikaanse sitcom. Laat het maar aan hen over om daar met de bulldozer overheen te gaan.
Corny. Superveilig. Oer-Amerikaans. Met in de laatste scène vaak een hardop uitgesproken lesje christelijke deugdzaamheid. ‘Probeer elkaar te begrijpen.’ ‘Wees aardig voor je buren.’ ‘Waak voor het misbruiken van de naam van God.’
Vraag filmmaker Steffen Haars (43) naar zijn definitie van de Amerikaanse sitcom – denk aan Married with Children en vele andere – en er verschijnt een baldadige grijns op zijn gezicht. Met vriend en vaste medefilmer Flip van der Kuil (44) besloot hij zo’n zeven jaar geleden de pijlen te richten op de voorspelbaarste en braafste televisiebiotoop van de jaren negentig.
Over de auteur
Berend Jan Bockting schrijft voor de Volkskrant over film.
Dat resulteerde in hun vijfde gezamenlijke speelfilm Krazy House, een in een Amsterdamse filmstudio gedraaide apocalyptische komedie waarin de godvrezende Amerikaanse familie Christian zich inlaat met drie ongure Russische werklui. Die laten zich vervolgens niet meer wegsturen en hakken, zagen en boren het complete huis aan gort, op zoek naar een criminele buit.
Haars en Van der Kuil braken in 2007 door als de grote architecten van een serie en later twee films over een mateloos populair aso-gezelschap in het Brabantse Maaskantje (New Kids, 2007-2011).
Er volgden onder meer een smakelijk platte en toch ook gevoelige vriendschapskomedie (Bro’s Before Ho’s, 2013) en een gevatte parodie op de Nederlandse filmwereld (Ron Goossens, Low Budget Stuntman, 2017). En hoewel ze weten dat een groot deel van hun aanhang smeekt om New Kids 3 – zie kader – kozen ze met hun woeste slagveldsitcom Krazy House doelgericht voor onontgonnen gebied.
We zitten in een strandtent in Bergen aan Zee. Zonder Van der Kuil, die niet houdt van interviews en het praten over hun werk tegenwoordig overlaat aan Haars. Maar wel vergezeld door hond Tosti, die dagelijks op het strand kan worden uitgelaten sinds Haars met zijn vrouw (filmmaker Sarah Veltmeyer, met haar korte film Kiem Holijanda in 2018 winnaar van de Kristallen Beer op het filmfestival van Berlijn) en twee kinderen naar het Noord-Hollandse kunstenaarsdorp verhuisde.
‘Het leek Flip en mij een goed idee om die sitcomwereld helemaal op te bouwen en na te spelen, om vervolgens álles stuk te maken’, zegt Haars. ‘Een van onze grote inspiratiebronnen is de ‘wat als’-gedachte. Wat als de personages in deze wereld iets heel erg traumatisch krijgen te verwerken? Hoe gaan mensen die voortdurend met hun normen en waarden te koop lopen daarmee om? Dit contrast vinden we interessant. Het werd al snel een bron voor de gekste ideeën.’
De hoofdrollen in Krazy House zijn voor Nick Frost – van de briljante genrekomedies Shaun of the Dead en Hot Fuzz – en Alicia Silverstone, wonderkind van de jaren negentig dankzij de Aerosmith-videoclips en de buitengewoon geestige Beverly Hills-tienerkomedie Clueless. Als de olijke, Jezusminnende vader Bernie en hardwerkende moeder Eva dragen ze kundig bij aan een hoger niveau van filmische ontsporing.
Hun klapkauwgomkauwende dochter Sarah (Gaite Jansen) wordt ondertussen pardoes verliefd op een van de Russen. De snoezige gezinshond Angel is zijn leven niet zeker. En terwijl Bernie óók worstelt met zijn eigen waanzin en in de spiegel gesprekken met Jezus voert, ogen die Russen onder aanvoering van Jan Bijvoet (in een groteske variant op zijn indringersrol in Alex van Warmerdams Borgman) als smakelijke reïncarnatie van het betere B-filmkwaad.
Vooral de casting van Frost en Silverstone zorgde er bij de wereldpremière op het Amerikaanse Sundance filmfestival voor dat de schijnwerpers op Krazy House werden gericht.
Dankzij een Amerikaanse producent raakten Haars en Van der Kuil eerst in contact met Frost. De acteur was eigenlijk op zoek naar een wat tegendraadse regisseur voor een eigen filmproject, maar toen de productie van die film werd verschoven stuurde het Krazy House-duo hún scenario naar Frost. Het klikte direct.
Haars: ‘Een Amerikaanse castingdirector, Melissa Kostenbauder, zocht daarna naar een acteur voor de rol van Eva. Melissa wist wie in haar netwerk openstaat voor dit soort offbeat projecten en ze had een helder verhaal: moet je horen, ik heb hier een héél gek script, Nick Frost doet mee, we draaien op één locatie en we zoeken een vrouwelijke hoofdrol, ben je geïnteresseerd?
‘Blijkbaar laat Alicia Silverstone zich vaker strikken voor interessante, vreemde films. Dat wist ik eigenlijk niet. Ze zit bijvoorbeeld ook in The Killing of a Sacred Deer van Yorgos Lanthimos.’
Wie zich Silverstone herinnert als vrolijk jarennegentigicoon zal zich even achter de oren krabben, maar vanaf de jaren tien boog ze haar acteercarrière duidelijk om richting theaterproducties en rollen in onafhankelijke films. Haars: ‘En ze vond het heel leuk om voor een tijdje naar Amsterdam te komen.’
Wat is er zo leuk aan het platbulldozeren van een schoongepoetste wereld?
‘Die sitcoms eindigen vaak met een moraal. Een letterlijk uitgesproken wijze les. Als er zo nadrukkelijk wordt gepreekt, begint het bij mij te kriebelen. Ik heb dat met alle vormen van autoriteit. Als het moet, wil ik graag weten waarom. Regels zijn ook maar bedacht, denk ik dan. Daar tegen schoppen voelt als noodzaak.
‘Ik leid een best burgerlijk leven. Wonen in Bergen, getrouwd, kinderen. Met mijn vrouw Sarah, die ook films maakt, voer ik heel fijne gesprekken over ons werk.’ Wijst naar Tosti: ‘Huisje boompje beestje.’ Dan, lachend: ‘Terwijl in Krazy House doodleuk de kop van de gezinshond wordt afgeschoten.’
Een veilig leven te lijf gaan in je films, is dat een vorm van zelfspot?
‘Ja, jezelf niet te serieus nemen is key in het leven, vind ik. Ik geloof niet dat ik de ruimte zou hebben om te schrijven als ik zo zou leven als mijn personages. Ik zie mijn werk als… therapie is misschien niet het juiste woord, maar ik vind het prettig om een braaf bestaan in mijn fantasie op zijn kop te zetten.’
Waar komt de noodzaak om te willen schoppen vandaan?
‘Ik heb me altijd proberen te verzetten tegen het bewandelen van de gebaande paden. Als kind al móést ik van mezelf dingen doen om buiten die paden te raken. Rond mijn 17de was ik met vrienden een van de oprichters van een graffiticrew. Op het dak van het oude NS-station van ’s Hertogenbosch hebben we ooit een piece gezet die vervolgens op de voorpagina van het Brabants Dagblad werd afgedrukt. Dat betekende voor niemand iets fundamenteels, behalve voor ons. Wij voelden ons ontzettend gezien. Die crew bestaat trouwens nog steeds.’
Hoopte je op verontwaardiging of juist erkenning?
‘Daar waren we niet eens zo mee bezig. Het ging om het zetten van de graffiti zelf. We wilden ons uiten, een eigen wereld maken. Het was iets tijdelijks, uiteraard: op een gegeven moment werden we opgepakt en was de lol eraf. Filmen kwam ervoor in de plaats. Je kan wel zeggen dat de mentaliteit van het maken hetzelfde is gebleven. Ik haal nog altijd de meeste lol uit het creëren en denk in eerste instantie niet aan een publiek. En we werken heel intuïtief.’
Dat intuïtieve is terug te zien in Krazy House. Het is een film vol sketches en ideeën. Platte lol en uitzinnige provocaties – een brandend babylijk wordt overgegooid alsof het American football is – wisselen elkaar af.
Zelfs de textuur van de film speelt een belangrijke rol: eerst streperig VHS als een echte smoezelige sitcomtape, dan filmischer wanneer de personages uit hun bekende wereld breken. ‘Die lossere structuur komt direct voort uit onze manier van samenwerken’, zegt Haars. ‘Flip en ik proberen elkaar voortdurend uit te dagen. De één gooit iets op, de ander wordt daardoor weer geïnspireerd.’
Haars legt uit hoe dat werkt. Er is dus het gegeven dat de Russen in het huis van de Christians op zoek zijn naar een lang geleden verstopte buit. Tijdens het schrijven zegt dan een van de twee, Haars weet niet meer wie, dat een van de Russen destijds met die buit ook een baby heeft verstopt.
‘Je probeert elkaar met bizarre ingevingen te raken. Als je al zo lang samenwerkt en grappen maakt, heb je steeds meer nodig om elkaar te blijven verrassen.’ Dat dit dan vervolgens eindigt met de groteske scène waarin het babylijk vlam vat en wordt overgegooid, noemt Haars ‘het resultaat van een mooie optelsom’.
Schrik je wel eens van je eigen verzinsels?
‘Haha, nee. We weten dat we met een absurdistische zwarte komedie bezig zijn. Als we al onze gedachten bloedserieus zouden uitwerken zou ik heel erg naar van mezelf worden. Maar als ik Flip aan het lachen maak, hoop ik wel op een lach in de trant van ‘kan ik hier wel om lachen?’
‘Is een brandende baby echt grappig? Ik denk van wel, want het is volslagen absurd, maar niet iedereen zal dat vinden. Het hoogst haalbare is de grap waarbij je eigenlijk niet zo goed weet wat je voelt. Dat je erom moet lachen, dat je erom moet huilen, dat het pijn doet en dat het je kwaad maakt. En dat je er dan ook weer vrolijk van wordt.’
De film laat ook zien hoe ouderwets de jaren negentig inmiddels zijn. Toen kon het de punchline van een grap zijn als de vrouw de werkende is van het gezin.
‘Het is ingewikkelder geworden om het over bepaalde dingen te hebben. Grappen kunnen sneller verkeerd vallen. Door de bril van de jaren negentig kan je laten zien hoe snel ook opvattingen over humor zijn veranderd.’
Waren de opdringerige werklui altijd al Russen? Ik gok dat jullie het niet zo hebben bedoeld, maar met een beetje fantasie is Krazy House een metafoor voor de Russische invasie van Oekraïne.
‘Het is interessant om te zien hoe het verstrijken van de tijd de film een andere lading kan geven, maar dit is voor de invasie bedacht. We vonden dat Koude Oorlog-cliché passen bij een sitcom die zogenaamd uit de jaren negentig komt. De Rus als klassieke aartsvijand. Dit is overigens begonnen als Nederlands verhaal. De Russen waren oorspronkelijk Poolse aannemers. Maar toen raakte Nick bij de film betrokken, ontwikkelden we de sitcom in Amerikaanse richting en sloegen die Polen nergens meer op.’
Lezen jullie nog recensies? Op Rotten Tomatoes tel ik een paar positieve recensies, maar een aantal zijn ook heel negatief.
‘Ja, zeg maar: slopend. Ik vind ze interessant. We zijn met New Kids aanvankelijk ook heel negatief besproken. Daarna werden de recensies per film beter. Onze humor en de wereld waarin onze verhalen zich afspelen werd steeds beter begrepen. En nu is iedereen weer in de war – en dat vinden we eigenlijk heel leuk.’
Korte stilte. ‘Misschien is dit wel zoals het moet zijn. We zijn weer terug waar we begonnen. Krazy House is in die zin een échte Steffen en Flip.’
Krazy House draait vanaf 16/5 in de bioscoop.
New Kids 3?
‘In principe wil iedereen New Kids 3’, zegt Steffen Haars. De tijd lijkt er rijp voor. De jaren negentig zijn terug. Gabber, de lievelingsmuziek van het Brabantse aso-gezelschap, is terug. Haars’ broer Tim figureert als New Kid Gerrie zelfs met een tekstregel in Europapa, de songfestivalhit van Joost (‘Welkom in Europa jonguh!’). Maar Steffen en Flip willen niet. Haars: ‘We weten: als we New Kids 3 zouden maken hebben we gegarandeerd succes. Maar we willen ons niet herhalen. Ik vind het interessanter om binnen onze wereld iets compleet nieuws te verzinnen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant