De Franse cineast Bertrand Bonello heeft zich aan een sciencefictionfilm gewaagd terwijl hij niet eens zoveel weet van het genre. Wat hij wel weet: de realiteit haalt zijn bizarre scenario angstwekkend snel in.
Ja, hij had zijn sciencefictionfilm ook wel in de iets minder verre toekomst kunnen situeren, erkent Bertrand Bonello. ‘Ik had voor 2027 moeten kiezen in plaats van 2044.’
De Franse cineast Bonello (55) lacht gemoedelijk. Toen hij begon aan het scenario van The Beast (La bête), nu zo’n zes jaar geleden, leek een volledig door artificiële intelligentie geregeerde samenleving zoals in zijn film vooral speculatieve fictie. ‘Het voelde wel alsof er iets nieuws en gevaarlijks in aantocht was toen ik begon met schrijven, maar dan toch pas over een paar decennia. En toen las ik afgelopen zomer ineens het ene na de andere artikel over de gevaren van AI. Daarin waarschuwen de mensen die AI hielpen ontwikkelen dat de risico’s nog groter zijn dan die van de atoombom. En nu presenteer ik mijn film, hier op het festival van Venetië, waar de Amerikaanse acteurs afwezig zijn omdat ze staken, mede vanwege hun angst te worden vervangen door AI... Dus ja, mijn film blijkt toch al wat eigentijdser dan ik vermoedde.’
Over de auteur
Bor Beekman is filmredacteur van de Volkskrant.
Bonello, ooit gerekend tot de ‘new french extremity‘ (onder meer vanwege zijn erotische drama Le pornographe uit 2001), laat zich interviewen in zijn hotelkamer in Venetië, waar zijn door een novelle van Henry James (The Beast in the Jungle, 1903) geïnspireerde nieuwe speelfilm afgelopen september in wereldpremière ging. Behalve in het Parijs van 2044, waar het AI-regime de moderne mens zoveel mogelijk ‘angstvrij’ houdt, speelt The Beast zich ook af in het Parijs van 1910 en het Los Angeles van 2014.
Hoofdpersonage Gabrielle (de Franse steractrice Léa Seydoux) leeft in al die drie tijdperken. Maar waar zij zich in het verhaal echt – fysiek – bevindt, valt moeilijk met zekerheid vast te stellen. Mogelijk is ze de vrouw in de toekomst, die haar dna op advies van een AI-stem laat ‘purificeren’, waarbij ze de ‘trauma’s uit vroegere levens’ herbeleeft (iets met een mysterieuze man in diverse gedaanten, steeds vertolkt door George MacKay).
Of leeft Gabrielle in dat Los Angeles van 2014, en betreffen haar escapades in 1910 en 2044 visioenen? Of – ook die optie laat Bonello open – is ze gewoon de hele tijd een actrice voor zo’n groen scherm, luisterend naar de stem van een regisseur (Bonello zelf) die haar opdraagt angst te acteren, in wisselende en door computers gegenereerde decors?
Dat het ambigue The Beast de kijker meteen meevoert in die labyrintische maalstroom van tijden, komt óók door het gelaat van Seydoux, dat op een of andere manier overal op haar plek is. Bonello knikt. ‘Zij de enige Franse actrice die ik me in al die drie perioden kan voorstellen. Léa is tijdloos: klassiek en modern tegelijk. Ik ken haar al lang, maar ook dan weet je nooit echt wat er in haar omgaat. Ze heeft iets mysterieus: je kunt haar vanuit alle hoeken filmen, maar Léa is altijd sterker dan de camera. Ze geeft veel: tranen, schreeuwen... Maar er is altijd iets wat ze níet weggeeft.’
Wilde u al langer eens een sciencefiction maken?
‘Mijn film komt voort uit veel wensen. Eentje ervan was eens een echt melodrama maken. Dat voerde me naar het verhaal van Henry James.’ (Het fatalistische hoofdpersonage uit The Beast in the Jungle draait zich vast in een ongeconsummeerde liefde). ‘Ook wilde ik dat melodrama en periodedrama graag vermengen met iets angstaanjagends. Ik dacht daarbij zelfs aan een slasher (bloederige horrorfilm, red.) Angst en liefde mixen goed.
‘Sciencefiction gaf me de mogelijkheid om vanuit een concept te werken, want dat doe je nu eenmaal bij dat genre. Dus oké, de mens heeft er een rotzooi van gemaakt en nu heeft artificiële intelligentie de macht overgenomen. En AI heeft alle problemen opgelost door onze emoties weg te stoppen. O, en ik wilde in deze film nu eens een vrouwelijk personage écht centraal stellen. Veel wensen bij elkaar dus.’
U had geen budget van 100 miljoen. Hoe lukt het dan toch om een andere wereld te scheppen?
‘Ha, budget is belangrijk, hoor. Ik wist dat ik me niet helemaal te buiten kon gaan aan computereffecten. Ik weet ook weer niet zoveel van sciencefiction, maar volgens mij bestaan er grofweg twee richtingen: eentje is de technologisch vergevorderde, en de andere de post-apocalyptische tak. Wat ik graag wilde, is een derde richting. Een vorm van sf die iets dichter bij ons staat.
‘Daarom koos ik 2044: dat is de toekomst, maar toch ook dichtbij. In 2044 staat dit hotel waar we elkaar nu spreken er nog. En de straat zal er ook nog zijn. Wat dan wél anders zal zijn, is ons gedrag. Voor mijn film heb ik allerlei dingen weggehaald, ik heb de wereld van 2044 leger gemaakt. Geen internet of sociale media, geen schermen of telefoons meer, geen auto’s of geluid op straat, geen interactie ook tussen mensen, behalve via hun stem. En dat maakt een futuristische atmosfeer, denk ik. Minimalistisch. Maar ook wezenlijk anders dan normale sciencefiction.’
Bestaan er films over artificiële intelligentie die indruk op u hebben gemaakt?
‘Nou, er is wel die ene scène uit 2001: A Space Odyssey, van Kubrick. Als de astronaut het ruimteschip in wil en tegen de boordcomputer zegt: alsjeblieft, open de deur. Waarop de computer antwoordt: als ik de deur open, zul je mij uitzetten, dus ik laat je buiten. Zo fantastisch! Ik denk dat die vijftig jaar oude scène precies laat zien waar we als samenleving nu tegenaan lopen. De AI in The Beast denkt beter te weten wat goed is voor de mens dan de mens zelf. En handelt daar ook naar.’
Ook het mannelijke hoofdpersonage duikt op in drie tijden. In Los Angeles heeft hij trekjes van de Californische student Elliot Rodger die in 2014 meerdere leeftijdsgenoten ombracht en diezelfde dag zijn misogynie uitte op sociale media. Wat intrigeerde u aan die zaak?
‘De woorden die hij gebruikte in zijn online geposte filmpjes. Als ik zelf zo’n personage had bedacht zou ik er iets veel gestoorders van hebben gemaakt. Maar die echte jongen sprak heel normaal, wat het juist zo freaky maakte. Hij sprak met zachtheid. Er klonk wel woede in door, maar dat lag er niet bovenop. Dat maakte indruk toen ik het tien jaar geleden zag. Het mannelijk hoofdpersonage in mijn film is in 1910 bang voor de liefde, waarna die liefde in 2014 naar binnen is geslagen. Zijn geest is fucked up, hij zit vol haat jegens vrouwen omdat die hem niet zien staan. Gabrielle ziet hem eerder als een jongen die de weg kwijt is dan als een seriemoordenaar.’
Wat is het beest uit de titel?
‘De angst voor liefde, dat is het beest. Je ontdoen van zulke gevoelens. En daarmee jezelf pijn doen.’
Cineast, componist en acteur Bertrand Bonello (Nice, 1968) regisseerde onder meer Something Organic (1998), Le pornographe (2001), Tiresia (2003), De la guerre (2008), L’Apollonide: souvenirs de la maison close (2011), Saint Laurent (2014), Nocturama (2016), Zombi Child (2019), Coma (2022). Ook acteerde hij in Portrait of the Artist (2015) en in de Palme d’Or-winnaar Titane (2021) van collega Julia Ducournau.
Source: Volkskrant