Demonstranten voeren actie bij de UvA en andere universiteiten. De vraag dringt zich hierbij op of universiteitsbesturen zich moeten uitspreken over de Gaza-oorlog. Volgens Jan Bouwens moeten de bestuurders hier uiterste terughoudendheid in acht nemen.
Binnen de universiteit doen studenten, medewerkers en derden met enige regelmaat een beroep aan het universiteitsbestuur om morele, politieke of ideologische posities in te nemen. Zulke oproepen zien we onder meer terug tijdens debatten en acties die zich richten op internationale conflicten, de energietransitie en inclusie. Het is echter sterk de vraag of de maatschappelijke missie die aan de universiteit is toegekend gediend is met een bestuur van welke universitaire eenheid dan ook dat zulke posities inneemt.
Over de auteur
Jan Bouwens is hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam (UvA) en Research Fellow aan de University of Cambridge.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Als we de vrijheid van meningsuiting willen bevorderen moeten we juist voorkomen dat meningen worden bezwaard doordat het bestuur of universitaire afdelingen (faculteiten, diensten et cetera) een ‘officieel’ standpunt innemen. Immers, zij die dit officiële standpunt niet onderschrijven, worden door de stellingname in hun vrijheid beperkt. Het ‘officiële karakter’ van de posities maken opponenten terughoudend om zich uit te spreken. Dit betreft studenten, alumni, PhD’s, postdocs en de voltallige facultaire staf.
Juist in het kader van de bevordering van vrije meningsuiting zou ik het bestuur, en alle bestuurlijke gremia van de universiteit bij het innemen van morele, politieke of ideologische posities tot uiterste terughoudendheid willen oproepen.
Er kunnen zeker uitzonderingen zijn. In de missie van de UvA staat bijvoorbeeld: ‘Wij zijn een innovatieve, bevlogen en onafhankelijke universiteit die werkt aan een duurzame en welvarende toekomst. Interdisciplinair onderzoek, samenwerking en innovatie zorgen voor wetenschappelijke vernieuwing. Wij behoren tot de internationale top.’ En: ‘Wij staan voor een open en nieuwsgierige houding. Wij willen studenten niet alleen kennis meegeven, maar ook de vaardigheden om te navigeren in een dynamische wereld. Dat vraagt om diversiteit in perspectief, wendbaarheid en weerbaarheid. Er is de vrijheid om ongehinderd vragen te stellen en te debatteren. Dat doen we met respect voor ieders inbreng, achtergrond en overtuiging, zodat iedereen zich welkom en veilig voelt.’
Uiteraard kan het handelen van een individu of een groep aanleiding geven voor het UvA-bestuur of een afdeling om te handelen tegen het belang van dat individu of die groep. Als een individu of een groep de vrijheid van meningsuiting zou inzetten om daarmee anderen te verhinderen zich vrij te uiten, dan bedreigt de individu/groep de maatschappelijke missie van de UvA en zouden met dat argument maatregelen kunnen worden getroffen door het UvA-bestuur om te bevorderen dat hen die de facto door anderen de mond werd gesnoerd zich alsnog willen en kunnen uiten. Dat zou echter een uitzondering op de regel moeten zijn. Iedereen moet zonder angst of schaamte een mening kunnen geven.
Tot slot. Na 7 oktober vond op Dartmouth College in de Verenigde Staten een discussie plaats over het onderwerp geïnitieerd door studenten. Een student ventileerde daar een standpunt dat door velen werd gedeeld. Daarop werd gesteld: ‘Wees nooit tevreden met een simpel verhaal.’ De Egyptische romanschrijver en voormalig diplomaat Ezzedine Fishere, stelde vervolgens voor dat de toehoorders zich de vraag zouden stellen: ‘Probeer je te begrijpen wat er gebeurt, of probeer je iemand te vinden die de schuld kan krijgen?’ Mensen hadden het recht om verontwaardigd te zijn, vervolgde hij, maar studenten hadden ook de kans ‘de complexiteit te begrijpen, wat vaak onaangenaam is omdat we dingen tegenkomen die we willen mijden.’
Voor het overige zou het wenselijk zijn als het bestuur zich onthoudt van morele, politieke of ideologische posities maar dat het onderzoek, dialogen en debatten ter zake bevorderd en mogelijk maakt ten einde de missie van de universiteit te realiseren. De vorming van ‘independent minds’ is het motto dat beantwoordt aan de maatschappelijk functie van de universiteit.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant