In zijn eerste bezoek aan Europa in vijf jaar tijd probeert president Xi Jinping een ‘omgekeerde Kissinger’ te bewerkstelligen. Henry Kissinger, die afgelopen november op 100-jarige leeftijd overleed, wordt gezien als de grondlegger van de Amerikaanse strategie in de jaren zeventig om China los te weken van de toenmalige Sovjet-Unie. De Chinese leider wil nu niets liever dan Europa losweken van de Verenigde Staten om een einde te maken aan de Amerikaanse hegemonie.
Het is geen toeval dat Xi eerst naar Frankrijk afreisde. President Emmanuel Macron laat geen mogelijkheid onbenut om te benadrukken dat Europa geen vazal van de Verenigde Staten mag zijn. Macron is een vurig pleitbezorger van strategische autonomie, wat aanvankelijk betekende dat de Europese Unie in militair opzicht voor haar verdediging niet te afhankelijk mocht zijn van de Verenigde Staten.
Over de auteur
Heleen Mees is columnist van de Volkskrant. Eerder promoveerde ze op de Chinese economische groei. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
In een interview met een regionaal persagentschap zei Macron vorige week dat hij een debat wil over de inzet van Franse kernwapens voor de bescherming van Europees grondgebied. Het is een reactie op het dreigement van oud-president en presidentskandidaat Donald Trump dat de Verenigde Staten landen die minder dan de Navo-norm van 2 procent van het bruto binnenlands product (bbp) aan defensie besteden niet zullen verdedigen als ze door Rusland worden aangevallen.
Maar strategische autonomie betekent meer dan op militair gebied je eigen boontjes kunnen doppen. De Russische aanvalsoorlog in Oekraïne bewijst dat economische afhankelijkheid landen net zo kwetsbaar maakt als militaire afhankelijkheid. De opmars van rechts-radicale partijen in Europa kan niet los worden gezien van de energiecrisis die in de EU tot torenhoge inflatie leidde. Strategische autonomie betekent ook het reduceren van economische afhankelijkheden.
De Duitse regering van Olaf Scholz publiceerde in juli 2023 een uitvoerige strategienota gericht op het ‘derisken’ van de Duitse handelsrelatie met China. Bovenaan de lijst met maatregelen staat dat bedrijven geopolitieke risico’s voortaan moeten meewegen in hun investeringsbeslissingen, en reserves moeten aanleggen zodat er geen staatsmiddelen hoeven te worden aangeboord als er een geopolitieke crisis uitbreekt.
Het risico van moral hazard – dat bedrijven grote risico’s blijven nemen vis-à-vis China in de overtuiging dat de staat ze uiteindelijk toch wel te hulp zal schieten – is levensgroot. De maakindustrie is goed voor bijna 30 procent van het bbp en 20 procent van de werkgelegenheid in Duitsland. Als bedrijven failliet dreigen te gaan door een geopolitieke crisis, zal de verleiding groot zijn om ze toch te hulp te schieten. Dat deed de Duitse regering ook tijdens de energiecrisis.
Maar niet alleen investeren Duitse bedrijven nog volop in China, ze doen dat ook nog eens onder auspiciën van hun bondskanselier. Vorige maand ging Scholz op bezoek bij president Xi in Beijing met in zijn kielzog een grote delegatie zakenlieden. Het bezoek aan Xi was ‘business as usual’ in plaats van gericht op het promoten van de Europese ‘derisking’-strategie. Ook over de steun van China aan Rusland sprak Scholz in Beijing met meel in zijn mond.
De Franse president praat gelukkig niet met meel in zijn mond. Nog voordat Xi’s vliegtuig in Parijs was geland, riep Macron op tot een reset van de economische banden met China om de economische veiligheid van Europa te garanderen. Volgens Macron is er meer wederkerigheid in de economische relatie met China nodig. Hij wees daarbij op de overcapaciteit die China op veel gebieden creëert en massaal naar Europa exporteert.
Xi op zijn beurt riep Macron op om een ‘nieuwe Koude Oorlog’ te voorkomen, aldus het Chinese persbureau Xinhua. Hij drong er bij Macron op aan om zich samen te verzetten tegen de door Amerika bepleite economische ontkoppeling. Maar Macron was onvermurwbaar en waarschuwde Xi dat de wereld zich op een historisch keerpunt bevindt, waar de dreigingen op een ongekend niveau zijn en de risico’s van mondiale fragmentatie aanzienlijk.
De opzet van de Chinese president om Europa los te weken van de Verenigde Staten is mislukt. Macron was de eerste regeringsleider die in de chaos na Brexit en Donald Trumps verkiezingsoverwinning pleitte voor Europese soevereiniteit. Xi heeft de afgelopen dagen ontdekt dat soevereiniteit ook onafhankelijkheid van China betekent.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant