De hoofdaanklager van het Internationaal Strafhof, mr. Karim Khan, is bedreigd door twaalf Amerikaanse senatoren. Die bedreiging is niet overgebracht via geheimzinnige kanalen of verkreukelde briefjes met ambachtelijk uit de krant geknipte letters, maar met een officieel schrijven.
De twaalf senatoren zijn kwaad over het onderzoek van de hoofdaanklager naar mogelijke oorlogsmisdaden in Gaza die gepleegd zouden zijn onder verantwoordelijkheid van Israëlische functionarissen. De hoofdaanklager doet óók onderzoek naar mogelijke oorlogsmisdaden gepleegd door Hamas en is in dat kader door Israël ontvangen in de kibboetsen en het festivalterrein waar op 7 oktober de terreuraanslagen hebben plaatsgevonden. Dat deel van het onderzoek laten de senatoren liever achterwege, anders lijkt het of de hoofdaanklager gewoon zijn werk doet.
Nadat er geruchten de wereld in waren gebracht over een op handen zijnd arrestatiebevel tegen Netanyahu besloten de senatoren actie te ondernemen. Niet door zichzelf te vermoeien met inhoudelijke argumenten over het hoe en waarom van een onderzoek door het Internationaal Strafhof, maar door de volgende boodschap op Khans deurmat te laten vallen:
‘Als u een arrestatiebevel uitgeeft voor de Israëlische leiding zullen wij dit niet alleen opvatten als een bedreiging van de Israëlische soevereiniteit maar ook van de soevereiniteit van de Verenigde Staten. (...) Neem Israël als doelwit, en wij nemen u als doelwit. Als u de in het rapport aangegeven maatregelen ten uitvoer gaat brengen, zullen wij stappen nemen om alle Amerikaanse steun voor het Internationaal Strafhof te beëindigen, om sancties in te stellen tegen uw werknemers en medewerkers, en om u en uw familieleden de toegang te ontzeggen tot de Verenigde Staten. U bent gewaarschuwd.’
Het blijft merkwaardig: we leven in een tijdperk waarin je openlijk, zonder enige terughoudendheid en op de meest grove manier lak kunt hebben aan basale normen, regels en instituties, zonder dat dat (onoverkomelijke) problemen oplevert. Integendeel, de meest huiveringwekkende consequentie van zulk gedrag is groeiende populariteit. In Amerika kun je er zelfs president mee worden, een fenomeen dat we aan deze kant van de oceaan inmiddels met herkenning bezien.
Wat betekent het wanneer Amerikaanse leden van de Senaat een internationaal gerecht bedreigen? En maakt het daarbij nog iets uit wanneer een van de briefschrijvers, Tim Scott, door Trump (77 jaar oud) zou worden overwogen als vicepresident?
Het betekent in ieder geval dit: je kunt als volksvertegenwoordiger leden van rechterlijke instituties (en hun familieleden) bedreigen, en daarna gewoon verdergaan met je dagelijkse bezigheden. Politici die uit de bocht vliegen, het is business as usual geworden.
De balanceer-act in westerse democratieën tussen de staatsmachten slaat steeds verder uit het lood. Bij een gezond machtsevenwicht hoort een zekere spanning; evenwicht bereik je niet in een statische positie maar door een voortdurend en actief zoeken. Daarbij mag je soms wiebelen.
Dat stadium zijn we voorbij, het is nu zoeken naar een zachte landing. Zowel op nationaal, Europees als internationaal niveau vindt ondermijning plaats van rechtssprekende instituties. Politici die zich daaraan schuldig maken, blijven stemmen krijgen, wat een gevoel van onaantastbaarheid opwekt. Zolang iemand meent te spreken namens ‘het volk’ kan iedereen die het niet bevalt de boom in. Ondertussen staat dat volk steeds harder te roepen. Op snelwegen, op tractoren, op universiteitscampussen. Zo ontzettend goed wordt het volk kennelijk niet vertegenwoordigd.
Vrijdag reageerde Khan met een verklaring waarin hij nog eens fijntjes uitlegt waarvoor hij staat. Het telkens afwijzen van intimidatie en onverstoorbaar blijven staan voor rechtsprekende instituties; dat vooral moet business as usual worden.
Twitter bericht wordt geladen...
Over de auteur
Ibtihal Jadib is rechter-plaatsvervanger, schrijver en columnist voor de Volkskrant. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.