p Netflix is de negendelige serie Turning Point te zien over ‘The Bomb and the Cold War’. Er zitten niet eerder vertoonde beelden in en nogal wat observaties die mij aan het denken zetten, vooral in aflevering drie. Die gaat over de Central Intelligence Agency (CIA), de buitenlandse inlichtingendienst van de Verenigde Staten.
De CIA werd in 1947 opgericht door president Truman en ontwikkelde zich al snel tot een imperialistisch gereedschap om communistisch geachte regimes omver te werpen. In mijn jeugd was men daar in Europa tamelijk naïef over. Ik herinner mij het lied Café zonder bier van de Vlaamse zanger Bobbejaan Schoepen, waarin de regels voorkwamen: ‘Loemoemba ging zwemmen in Leopoville / toen botste hij met geweld tegen een krokodil / En van schrik zwom Loemoemba van Congo naar hier / Maar da’s nog niet zo erg als een café zonder bier’
Patrice Loemoemba was de eerste democratisch gekozen premier van Congo. Hij zwom niet tegen een krokodil, maar tegen de CIA, wat hem het leven kostte. Wie de tekst van het lied tegenwoordig googelt, vindt dat de naam van Loemoemba is veranderd in Jan Jansens – tamelijk absurd, want wat had ene Jan Jansens nou te verhapstukken in Congo? Misschien was hij een privédetective, die in de jungle op zoek ging naar verslaggever Kuifje.
De enige persoon van wie ik wist dat hij voor de CIA werkte, was de journalist Sal Tas (1905-1976), een kleurrijke figuur. Hij begon uiterst links als kompaan van Jacques de Kadt, zette zich in voor de onafhankelijkheid van Indonesië, veroorzaakte in de Amsterdamse gemeenteraad een vechtpartij en werd uiteindelijk naar Parijs weggepromoveerd, waar hij als correspondent van Het Parool nog jarenlang zijn licht liet schijnen over de internationale politiek. Zijn stem werd steeds rechtser en ooit is hij even tv-commentator geweest bij de TROS, maar ook daar wist hij ruzie te krijgen. Na zijn pensioen reisde hij veel door Afrika en werd er over hem gefluisterd dat hij rapporten schreef voor de CIA, wat na zijn dood allemaal waar bleek te zijn.
Inmiddels zijn er honderden boeken gepubliceerd over de CIA, vele daarvan zijn negatief van toon en waarschuwen ervoor dat de CIA is uitgegroeid tot een staat in een staat. Niettemin valt het mij als buitenstaander regelmatig op hoe steengoed de CIA de laatste jaren geïnformeerd is. Terwijl zo’n beetje de halve wereld dacht dat Poetin Oekraïne beslist niet zou binnenvallen, wisten de Amerikanen allang dat het toch ging gebeuren.
Onlangs nog waarschuwde de CIA de Russen ervoor dat er weleens een grote terroristische aanslag in Moskou zou kunnen plaatsvinden. Dat werd de aanslag in de Crocus City-concertzaal, waarbij 137 doden vielen. Hoe zoiets precies wordt doorgebriefd, dat krijgen wij eenvoudige burgers niet te horen, maar Adrienne Watson – woordvoerder van de Amerikaanse Nationale Veiligheidsraad – verklaarde dat informatie over een dergelijke aanval wel degelijk met de Russische autoriteiten was gedeeld.
Dat het Kremlin, ondanks alle aanwijzingen, daarna alsnog de schuld bij Oekraïne probeerde leggen, getuigt van zo’n verachtelijk gebrek aan moreel besef bij Poetin en zijn kornuiten, dat je je afvraagt of het ooit nog goed kan komen met Rusland. Dat land lijkt voor de komende decennia afgesloten voor elke vorm van vreedzaamheid en vrijheid.
In dit verband moest ik ook denken aan het vergeten boek, dat Sal Tas al in 1954 schreef, getiteld: De Koude Vrede. Tas mag later dan een rare kwibus zijn geworden, in die tijd zag hij goed in dat Europa na WOII heel wat met Rusland te stellen zou krijgen – ‘een carrière van achterstand’, schrijft hij. Die achterstand is eigenlijk nooit ingehaald. De oorzaak ligt voornamelijk bij het communisme en vervolgens bij het Poetin-regime, dat in feite niets anders is dan een voortzetting van de oude Sovjet-Unie – maar dan nog erger.
Daarom zit Europa nu niet met een Koude Vrede, maar met de gebakken peren van een echte oorlog. Misschien herinnert u zich nog dat nogal wat Nederlandse Ruslandkenners à la Laurien Crump na de inval in Oekraine met de onnozele boodschap kwamen om ‘vooral geen olie op het vuur te gooien’. Dat heeft het Westen ook niet gedaan, maar Poetin wel, met als gevolg dat ze in Kiev maar moeten zien of ze die misdadige Russen nog kunnen tegenhouden.
Vorige week verklaarde de Britse minister van Buitenlandse Zaken David Cameron, dat Oekraïne voor het eerst raketten krijgt die terug kunnen schieten tot óver de Russische grens. Meteen begonnen de Russen boos te klagen en te dreigen met kernwapens. Als je daarover nadenkt en tegelijkertijd beelden ziet van Russische raketten die ogenschijnlijk lukraak heel Oekraïne platgooien, dan besef je dat hier sprake is van een ongelooflijke gotspe.
Over de auteur
Max Pam is schrijver en columnist van de Volkskrant. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant