Europapa, de veelbesproken songfestivalinzending van Joost Klein, brengt een ode aan de gabbercultuur. Een van de pioniers van die stroming, DJ Paul Elstak, legt uit hoe het vuige geluid van de gabberhouse tot stand kwam.
De gabbers zeiden het in de jaren negentig al: hardcore will never die. En inderdaad, zo’n 35 jaar na de opkomst van hardcore en de bijbehorende subcultuur van gabbers, staat het genre weer in de hitlijsten. Met als grootste hit Europapa, de songfestivalknaller van Joost.
De veelbesproken songfestivalinzending namens Nederland brengt een ode aan de gabbercultuur. Joost (26) heeft de subcultuur in het Rotterdam van de jaren negentig niet zelf meegemaakt, maar is er muzikaal onmiskenbaar door beïnvloed. Zijn muziek leent geregeld van de happy hardcore, een levendige en radiovriendelijkere variant van het genre.
Over de auteur
Els de Grefte is popredacteur van de Volkskrant.
Hij heeft daarbij veel te danken aan de ‘godfather van de hardcore’ en pionier op het gebied van die ‘happy’ variant: DJ Paul Elstak (58). Dat weet Joost, en daarom vroeg hij Elstak ook om het hardcore-stukje op het eind van Europapa onder handen te nemen.
Paul Elstak is nooit gestopt met muziek maken en hardcore is nooit gestopt met relevant zijn. Vorig jaar verscheen bijvoorbeeld nog Hardcore Never Dies, een succesvolle film over gabbercultuur. Het is misschien niet meer zo’n mediafenomeen als in de jaren negentig, maar de gabbercultuur is nog springlevend. Wie wil, kan elke maand meerdere hardcorefestivals afgaan in Nederland, om over de (underground)feesten nog maar te zwijgen. De muziekstijl blijft zich ontwikkelen en nieuwe fans aantrekken.
Hoe kan het dat gabber nu weer, of eigenlijk nog steeds, populair is? Wat is eigenlijk de gabbersound en hoe is die ontstaan? ‘Ik vind het tof dat de cultuur die hier ontstaan is, wordt verspreid over Europa’, zegt Elstak in zijn kantoor vol gouden en platina platen. ‘Zeker als het ook nog eens word wordt gewaardeerd. Gabber komt hier vandaan, daar mag je toch trots op zijn?’
In het begin van de jaren negentig draait Elstak elk weekend in de megadiscotheek BlueTiek-in in Rotterdam en staat hij doordeweeks in de platenzaak. Hij kent dus heel veel muziek, wat hem een uitstekende samplejager maakt.
Elektronische muziek wordt in die beginjaren vooral opgebouwd rondom samples: een bestaand geluidsfragment dat de dj verwerkt in een nieuwe track. Die fragmenten komen vaak uit andere nummers, maar kunnen ook bijvoorbeeld uit een film komen.
In 1990 houden de feestgangers zich weinig bezig met het onderscheiden van elektronische muziekgenres. Zelfs de techno die overkomt uit Detroit valt dan nog onder de noemer ‘house’. Ook wat Elstak maakt is dus house. ‘Het was wel anders dan wat er verder was’, zegt Elstak. ‘Het was rauwer, harder.’
Dat rauwe geluid valt goed in de Rotterdamse club Parkzicht, waar het uitgaanspubliek voor het eerst kennismaakt met een ruigere variant van house. DJ Rob (Rob Janssen) zet daar steeds hardere drumbeats onder houseplaten en draait de steeds stevigere platen die Elstak en andere nieuwe dj’s uit Rotterdam maken. Zo ontstaat een vuig, nieuw geluid: gabberhouse.
In de begintijd klinkt gabber vooral als een overstuurde Roland TR-909, en dat is het ook. In die drumcomputer zitten alle geluiden die Elstak in die tijd nodig heeft: de clap (een kil klapgeluid), de hihat (het geluid van twee bekkens die op elkaar slaan), de toms (het geluid van verschillende trommels) en de bassdrum (een laag trommelgeluid). ‘Dan overstuurden we de snare, de clap en de bassdrum’, zegt Elstak. ‘Ook de hihat in principe. Dus eigenlijk zo’n beetje alles, haha.’
Dat overstuurde geluid combineren de hardcore-dj’s met hiphop- of Top40-samples. Ook belangrijk voor het geluid van die tijd: de Roland Alpha-Juno 2. Uit deze synthesizer komt het beroemde stofzuigerachtige ‘Dominator hoover’-geluid, waarop menig gabber in anticipatie van de ‘drop’ de handen in de lucht gooit.
Grote hardcore-feesten steken de kop op, hardcore wordt zo groot dat er varianten ontstaan. Paul Elstak waagt zich met Forze DJ Team en onder zijn eigen naam aan het commerciëlere happy hardcore. Zij laten zich inspireren door nieuwe geluiden uit Schotland, zoals in Technophobia van Bass Reaction.
DJ Paul Elstak scoort zijn eerste mainstreamhit met de radioversie van Life Is Like a Dance. Het commerciële succes lonkt en er volgen meer happyhardcore-radiohits, waarvan Luv U More en Rainbow in the Sky in het collectieve popgeheugen staan gegrift.
De fanatieke gabbers vinden deze commerciële wending maar niks. Gabbers voelen zich buitenbeentjes en vinden verbondenheid in het samen verstoten zijn. Door gabber naar de mainstream te trekken met radiovriendelijke hits, beroof je de gabber van zijn veilige bubbel in de subcultuur. Dat wordt Elstak kwalijk genomen.
De happyhardcore-hype is geen lang leven beschoren en algauw glijdt het genre weer af van de mainstream naar de marge. Elstak richt zich weer op het maken van minder radiovriendelijke hardcore, al blijft hij tot op de dag van vandaag ook happyhardcore-mixes uitbrengen.
Elstak heeft de houding tegenover zijn muziek behoorlijk zien veranderen. ‘Vroeger was het een rage waarvan de meeste mensen hoopten dat ’ie snel voorbij ging, met die teringherrie’, zegt Elstak. ‘Nu wordt gabber gezien als een onderdeel van de Nederlandse muziekcultuur en wordt het zelfs door muziekpuristen geaccepteerd.’
De 909 en de Alpha-Juno 2 heeft hij niet meer nodig, met digitale plug-ins tovert hij alle geluiden van toen zo uit zijn computer. ‘Tegenwoordig combineren we dat wel met nieuwe geluiden om het meer van deze tijd te maken’, zegt Elstak. ‘Maar de basis van die overstuurde drums zit er nog steeds in.’
Ook in nieuwe genres als hardtechno hoort een geoefend oor specifieke geluiden uit de jaren negentig. Hardtechno is een hardere en snellere variant van techno en schurkt qua geluid tegen gabber. ‘Als ik naar een feest ga om uit te gaan, ga ik daar naartoe’, zegt Elstak. ‘Het geeft toch een beetje het gevoel van de begintijd van de hardcore.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant