Vergeet even het drama en de euforie die zondag in Nederland op film werden behandeld – het ging over de Hongerwinter en de bevrijding – en geniet onbeschroomd van de opname die amateurfilmer Frits Thors in 1944 in zijn woonplaats Baarn maakte.
Net als veel andere burgers had hij een deel van de gezinswoning aangeboden voor evacués uit het door oorlogsgeweld verwoeste Arnhem. Het liefst hebben we een jong echtpaar over de vloer, had Thors de autoriteiten gesuggereerd.
Over de auteur
Arno Haijtema is redacteur van de Volkskrant en tv-recensent.
Met zijn camera in de aanslag wachtte Thors de nieuwe gasten af. Daar kwamen ze het tuinpad op. ‘Nou, u ziet, het ging een beetje anders’, klinkt Thors’ commentaar, dat hij lang na de opnamen insprak. Twee magere gestalten schrijden naderbij, de vrouw een zuinig gezicht, grauw mantelpak, hoedje, net als de echtgenoot voorbij de middelbare leeftijd.
Geenszins een jong stelletje en bovendien, zo bleek, waren ze NSB’ers. Met een smoes over ziekte in huis had Thors de gasten weg weten te bonjouren. Zodat Frits met zijn zelfgebouwde, illegale radio stiekem kon blijven luisteren naar Radio Londen.
Het droogkomische commentaar van Thors (na de oorlog de bekendste nieuwslezer van Nederland) in combinatie met de beelden van de twee frikkige gestalten is een van de hoogtepunten in het door Wim Daniëls gepresenteerde Nederland op film.
De onregelmatige docuserie bij Omroep Max wordt gewoontegetrouw samengesteld uit amateurbeelden: een onvolprezen manier van geschiedschrijving vanuit het perspectief van gewone burgers. Amateurs bewaarden, toen in de oorlog alle materialen schaars waren, hun laatste filmpjes om historische momenten te registreren. Zo schreven de ooggetuigen hun eigen geschiedenis, die vaak, als pars pro toto, een algemenere geldigheid heeft.
Bibberig en onscherp zijn hun filmpjes soms, maar ook hoogstpersoonlijk en ongeregisseerd. Spontaan. De lens is het verlengde van hun oog, ze zien details die de epische documentaires vaak over het hoofd zien.
Zo filmde Thors de buren in hun voortuin die in opdracht van de Duitsers schuttersputjes groeven. Legde vast hoe buurtbewoners na het luchtalarm in de schuilkelder vluchtten. En was hij erbij toen de prinsesjes Irene, Margriet en Beatrix na de bevrijding per vliegtuig vanuit Canada terugkeerden naar Nederland, op vliegveld Teuge. Historisch materiaal.
Amateurs legden alles vast: de vreugde om de bevrijding van Eindhoven door Engelsen en Canadezen, die met bier werden onthaald. Maar ook: de hoog opgestapelde lijkkisten na het Duitse bombardement de volgende nacht, waarbij tweehonderd doden vielen.
De hongertochten met handkarren en fietsen zonder banden. Kinderen die lachend suikerbieten eten. Een NSB’er die te kijk wordt gezet, met het bord: ‘Ik was beul in Vught.’ Vrouwen die het hielden met Duitse soldaten: kaalgeschoren, het hoofd met menie besmeurd. We wisten dat het allemaal gebeurde. Maar door de ogen van de amateurfilmer wordt de grote oorlog klein en komt die hard binnen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant