Tot verdriet van de Amsterdamse rabbijn Joram Rookmaaker ligt Dodenherdenking dit jaar onder een vergrootglas. ‘4 mei is geen moment om te demonstreren.’
Zijn zorgen over Dodenherdenking? Die begonnen in maart, kort na de opening van het Nationale Holocaustmuseum. Daar protesteerden pro-Palestijnse groepen tegen de komst van de Israëlische president Isaac Herzog. En dat was ‘zeer intimiderend’, zegt Joram Rookmaaker. ‘Overlevenden van de Holocaust moesten langs een uitzinnige massa lopen.’
Rookmaaker is sinds 2019 rabbijn van de Liberaal Joodse Gemeente in Amsterdam. Met circa 1.800 leden is het de grootste Joodse gemeente van Nederland. Hij is ook rabbijn van de Nederlandse krijgsmacht.
Over de auteur
Rik Kuiper is regioverslaggever van de Volkskrant in de provincies Utrecht en Flevoland.
Na de opening van het museum stuurde de Liberaal Joodse Gemeente een brief aan burgemeester Femke Halsema, waarin het bestuur en de rabbijnen zich afvroegen hoe het op 4 mei moest, en of ze ervan uit moesten gaan dat alle herdenkingen ‘verstoord mogen worden door demonstraties’.
Heeft u antwoord gehad op die brief?
‘Deze week kregen we een brief. Eerder waren er gesprekken tussen vertegenwoordigers van de Joodse gemeenschap en de burgemeester. En daarnaast heeft Halsema, zoals dat hoort in een democratie, verantwoording afgelegd aan de gemeenteraad. Ze stelt dat ze weinig ruimte had om de demonstraties tegen te gaan.’
Tevreden met dat antwoord?
‘Voor de duidelijkheid: er mag natuurlijk gedemonstreerd worden tegen wat er in Gaza gebeurt. Dat vind ik prima. Maar deze protesten gingen te ver en ze misten elke gevoeligheid voor het moment en de plek. We hadden graag gezien dat burgemeester, politie en Openbaar Ministerie een ander besluit hadden genomen. Ik denk wel dat ze geleerd hebben van de commotie. Dat ze daarom nu extra maatregelen nemen.’
Minder mensen op de Dam, iedereen moet zich aanmelden, er wordt gefouilleerd.
‘Het is vervelend dat dat moet. Dodenherdenking is een verbindend moment. We staan er samen bij stil dat we in een vrije democratie leven. Dan wil je dat zo’n herdenking vrijheid uitstraalt. Dat kan nu blijkbaar niet.’
Wat doet u zelf met Dodenherdenking?
‘We komen altijd samen bij mijn ouders. Dan herdenken we niet alleen alle familieleden die in Auschwitz en Sobibor zijn vermoord, maar ook mijn niet-Joodse grootvader – de vader van mijn vader – die als officier in het Nederlandse leger diende en is gefusilleerd in Mauthausen.’
Waar denkt u aan tijdens de twee minuten stilte?
‘Aan hoe het in die tijd moet zijn geweest. De pijn die mijn oma voelde omdat mijn opa niet terugkeerde. En de pijn van mijn Joodse familieleden die uit de onderduik kwamen en ontdekten dat hun ouders, ooms en tantes en neefjes en nichtjes waren vermoord.’
Sommige mensen vinden het hypocriet slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog te herdenken terwijl Nederland weinig doet om de oorlog in Gaza te laten stoppen.
‘Dat mogen ze vinden, maar ik ben het er niet mee eens. De herdenking van slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog staat in mijn ogen los van wat er nu in het Midden-Oosten gebeurt. En daarbij: er zijn genoeg andere momenten waar je wel politiek kunt bedrijven.’
Wat zou u ervan vinden als iemand op de Dam een Palestijnse vlag omhoog houdt, of een pamflet?
‘4 mei is geen moment om te demonstreren. Het is voor mij simpel. Als je met jouw uitingen de ander belemmert om te herdenken, dan overschrijd je een grens.’
Er is een demonstratie aangekondigd tegen PVV’er Martin Bosma, die als voorzitter van de Tweede Kamer een krans legt. Voelt u ongemak over zijn komst?
‘Wat zal ik daar eens over zeggen? Onze democratische volksvertegenwoordiging heeft hem gekozen als voorzitter. Vanuit die rol staat hij hier. Hij vertegenwoordigt ons allemaal. Ik mag aannemen dat hij dat zelf ook zo ziet.’
Bosma verspreidde naar antisemitisme riekende verhalen over de Joodse filantroop George Soros, hij noemde Hitler een ‘socialist’, en zijn partij gaat tekeer tegen de islam. Dat kunt u toch ongemakkelijk vinden?
‘Laat ik het zo formuleren: ik kan me voorstellen dat mensen ongemak voelen op basis van zijn uitspraken. Waarom ik zo voorzichtig ben? Ik heb moeite met de huidige meningensamenleving. Iedereen heeft overal een mening over. Wat levert het op als ik hier iets van vind? Ik ga er niet over. Voor mij zijn twee dingen belangrijk. Ik vind de democratie belangrijk. En ik vind het belangrijk dat mensen zich respectvol uitlaten ten opzichte van minderheden. Niet alleen de Kamervoorzitter, maar ook alle andere mensen.’
Theatermaker en filosoof Jaïr Stranders, tevens bestuurslid bij uw gemeente, noemde Dodenherdenking onlangs bij het programma Buitenhof ‘een soort jaarlijkse APK-keuring van de samenleving’. Ziet u dat ook zo?
‘Ja. Je staat letterlijk even stil, een moment van reflectie, waardoor je beseft dat het niet vanzelfsprekend is dat je in een democratie leeft waarin minderheden rechten hebben en onafhankelijke rechtspraak bestaat.’
Wat zegt het gedoe dan over het Nederland van nu?
‘Dat er reden tot zorg is. Er is een tendens dat mensen zich niet verantwoordelijk voelen voor de samenhang in de samenleving. Dit werkt versplintering in de hand, wat wordt aangejaagd door de sociale media, waar extreme meningen meer aandacht krijgen dan genuanceerde meningen, en mensen intimidatie en bedreiging niet schuwen. Het wordt ook steeds moeilijker te zien wat waar is en wat niet. Zo worden vooroordelen gevoed. Dat heeft in de afgelopen maanden onder meer geleid tot een zorgwekkende opleving van antisemitisme.’
Ziet u een oplossing?
‘Het midden moet zich steviger laten horen. Daar wil ik meer leiderschap zien. Socialemediabedrijven moeten verantwoordelijkheid tonen, zodat mensen minder ruimte krijgen voor belediging en intimidatie. En mensen moeten elkaar weer meer ontmoeten: recht in de ogen kijken, naar elkaar luisteren en vervolgens samen met elkaar bouwen. Dat klinkt misschien soft, maar het is de enige weg.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant