Wekelijks duikt Volkskrant-redacteur Olaf Tempelman in een internationaal fenomeen. Deze week: Paul Kagame, die binnenkort weer wordt herkozen als president van Rwanda, maakt het zijn critici moeilijk met een enorme promotiecampagne voor zijn ‘Singapore van Afrika’.
Zo veel reizigers meldden de afgelopen jaren dat een bezoek aan het Rwanda van Paul Kagame hen van vooroordelen over centraal Afrika heeft afgeholpen, dat van toeval geen sprake kan zijn. Online circuleren typeringen als ‘het Singapore van Afrika’ en wemelt het van de foto’s van prestigieuze architectuur, hypermoderne infrastructuur en uitstekende trottoirs.
Paul Kagame zette een land zo groot als België ook op de kaart als internationaal geldverstrekker. Zijn staatstoerismebureau Visit Rwanda is de sponsor van zijn favoriete voetbalclub Arsenal en heeft een partnerschap met Bayern München. Dat Kagame in april per se de Champions League-wedstrijd Arsenal-Bayern wilde bijwonen, laat zich verklaren.
Foto’s van Kagame op de Londense tribune hadden minder beroering veroorzaakt als in Rwanda zelf het openbare leven niet had stilgelegen vanwege de dertigste herdenking van de genocide van 1994: in ongeveer honderd dagen werden om en nabij negenhonderdduizend Tutsi’s en gematigde Hutu’s door Hutu-extremisten vermoord. Met die genocide is Kagame’s politieke loopbaan verstrengeld. Het is onwaarschijnlijk dat hij in Rwanda de macht had kunnen grijpen om er ‘een Singapore’ van te maken als die genocide niet had plaatsgevonden.
Paul Kagame (66) was 2 jaar oud toen Rwanda’s Hutu-bevolking (toen een meerderheid van 95 procent, veelal boeren) in opstand kwam tegen Rwanda’s goeddeels uit Tutsi’s bestaande bestuurdersklasse. Kagame’s ouders hoorden bij de honderdduizenden Tutsi’s die in 1959 naar Oeganda vluchtten. In de jaren tachtig ontpopte de twintiger Kagame zich tot begaafd strateeg in het rebellenleger van Yoweri Museveni, die in 1986 zegevierde en nog altijd aan de macht is in Oeganda. Met Museveni’s hulp viel Kagame in 1990 zijn geboorteland binnen met een eigen leger, het Rwandees Patriottisch Front (RPF).
Terwijl Rwanda wegzakte in een burgeroorlog, schoot de aanhang van de extremistische Hutu-beweging Hutu Power omhoog. Na het neerschieten (door onbekenden) van het vliegtuig van Hutu-president Juvénal Habyarimana riep Hutu Power op tot het doden van alle Tutsi’s en Hutu-collaborateurs. In zijn uitvalsbasis in de bergen hield Kagame het hoofd koel. De Rwandese bodem was letterlijk roodgekleurd toen hij in het late voorjaar van 1994 snel het hele land veroverde en zijn macht consolideerde, hoewel hij pas in 2000 officieel president werd.
Als Kagame wordt geprezen, is het omdat hij in de drie decennia die volgden verzoening wist te bewerkstelligen tussen Hutu’s en Tutsi’s en voor forse economische groei zorgde. De Belgische Afrikakenner Kris Berwouts (1963-2023) maande jarenlang voor de grimmige kant van dit succesverhaal naar een groot buurland te kijken, Congo. Na Kagame’s machtsgreep vluchtten honderdduizenden Hutu’s daarheen. In de jaren erna richtten Kagame’s mannen in Hutu-vluchtelingenkampen steeds weer moordpartijen aan. In het kielzog daarvan verschafte Kagame zich toegang tot Congo’s bodemrijkdommen. Veel goud in Rwanda heeft dezelfde herkomst als een groot deel van het goud in het land dat ooit in dit gebied de baas was, België.
Kagame vergelijkt zichzelf nooit met de oude Belgische kolonisator, maar wel met de man die Singapore groot maakte, Lee Kuan Yew, die als adagium had: ‘Ik geloof niet dat verkiezingen goed bestuur in de hand werken.’ Op 15 juli aanstaande laat Kagame zich weer met 98 procent herkiezen. Dat oppositieleider Victoire Ingabire (van 1994 tot 2010 woonachtig in Nederland) van haar verkiezingsdeelname werd uitgesloten, bleef dankzij Kagame’s grote Rwanda-promotiecampagne onderbelicht. Als marketeer opereert hij niet minder strategisch dan als rebellenleider, zeggen ze. Hulp aan de Britten om hun migranten naar Rwanda te deporteren ziet hij, net als de sponsordeal met Arsenal, als reclame. Een Britse parlementaire meerderheid besloot op 22 april dat Rwanda vrij en veilig is. Victoire Ingabire zei: ‘Rwanda is geen vrij land, en zeker niet voor vluchtelingen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant