Het is alweer twee informateurs geleden dat er ten behoeve van de formatie een lijstje moest komen met basisdingen die in de Grondwet staan. Het was dringend. Er waren twijfels of de PVV het document weleens had gelezen en/of begrepen, de VVD had na dertien jaar regeren de wilde fraudejacht op burgers en het verdriet van Groningen gebaard, en voor de BBB durfden weinigen de hand in het vuur te steken. De enige die uitstraalde dat hij waarde hecht aan rechtstatelijke hygiëne, was Pieter Omtzigt.
Ronald Plasterk tikte een aantal grondwetsartikelen over, liet iedereen ernstig verklaren dat ze die belangrijk vinden, en meldde parmantig dat het was afgekaart. De rechtsstaat was gered. Daarna ging Geert Wilders in Hongarije op een congres over omvolking praten.
Deze week kregen drie van de vier formerende partijen (drie keer raden welke) ongelooflijk op hun falie van de Raad van State, het orgaan dat onder meer toetst of wetsvoorstellen de democratische rechtsstaat niet in gevaar brengen. Voorstellen van VVD en BBB, van harte gesteund door PVV én een rechtse meerderheid in de Tweede Kamer, om standaard geluidsopnamen te maken van gesprekken tussen advocaten en hun cliënten in de EBI of op de Afdeling voor Intensief Toezicht (AIT) van gewone gevangenissen, zijn volgens de Raad van State ‘onverenigbaar met de Grondwet, met het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens en met het Europees Unierecht’. Met het lijstje van Plasterk, kortom.
Het was een aangekondigde schrobbering. Frank Weerwind, minister voor Rechtsbescherming, had er nog zó op gewezen dat de VVD- en BBB-wensen om generiek, op voorhand en zonder dat daar gegronde aanleiding toe is alle gesprekken van EBI-gedetineerden op band vast te leggen, ongrondwettelijk zijn. Ze zijn strijdig met het recht van gevangenen om vertrouwelijk te communiceren met hun advocaat. Dat is ‘de kern van het recht op een eerlijk proces, en is in een democratische rechtsstaat van groot belang’, legt ook de Raad van State aan het parlement uit. Ja in de EBI en de AIT zitten zware criminelen of zware verdachten, ja er zijn incidenten geweest met ontspoorde advocaten, maar dat rechtvaardigt geen algemene schending van hun rechten.
Er is iets wonderlijks aan de hand met het politieke debat over de rechtsstaat. Een jaar of vijf geleden werd de toeslagenaffaire algemeen als schandaal erkend en groeide ze uit tot het morele ijkpunt voor alle overheidshandelen. Van links tot rechts was het parlement ervan doordrongen dat een overheid die niet in toom wordt gehouden, willekeurig levens kan vernietigen. Er trad een regering af, er werd ‘dit nooit meer’ gejankt, er werd een Staatscommissie voor de rechtstaat aan het werk gezet; volgende maand presenteert die haar adviezen. Ondertussen neemt datzelfde parlement voorstellen aan die evident strijdig zijn met de rechtsstaat. Wat minister en Kamer gaan doen met het advies van de Raad van State, is nog onduidelijk.
Weerwind is sinds de verkiezingen een veelgeplaagd man (zie ook: Transgenderwet), want de partijen die tegenwoordig boven liggen in de volksvertegenwoordiging, claimen zeer van de law & order te zijn, maar aan de law laten ze zich weinig gelegen liggen. Terwijl die van levensbelang is om burgers – elke burger – een eerlijke kans te geven zich te verweren tegen een wrekende overheid. Opdat we geen Hongarije worden.
Als enige van de formerende partijen stemde NSC, die een oud-rechter op dit dossier heeft gezet, tegen de voorstellen. Bij het lijstje van Plasterk liet Omtzigt een aantekening maken die nog niets aan relevantie heeft ingeboekt: dat NSC niettegenstaande de ijskast en het lijstje ‘de rechtstatelijke afstand’ tot de PVV te groot vindt om samen in een meerderheidscoalitie te stappen. Inmiddels zullen ze zich bij NSC afvragen of ze colleges rechtsbescherming voor beginners moeten geven aan ál hun coalitiepartners.
Sheila Sitalsing geeft op deze plek wekelijks duiding aan de Haagse politiek .
Sheila Sitalsing is podcastpresentator en columnist voor de Volkskrant. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant