Zaterdagavond 8 uur: de indrukwekkendste traditie van het jaar. Op honderden plekken komen mensen bijeen om twee minuten lang in stilte de slachtoffers van de tirannie te herdenken en degenen die zijn gevallen voor de vrijheid. Het is, zoals de voorzitter van het Nationaal Comité 4 en 5 mei zei, een sacraal moment.
In de eerste plaats herdenken we de slachtoffers van de Holocaust: 104 duizend Joden uit Nederland. Het verlies is nog even onmetelijk, de gruwel nog even onmenselijk, de leegte nog steeds aanwezig: onze buren werden uit huizen gehaald die er nog steeds staan. We herdenken de andere slachtoffers van de onderdrukking, zoals Roma en Sinti en homoseksuelen. We herdenken de soldaten die Nederland verdedigden en bevrijdden, we herdenken niet in de laatste plaats de verzetsmensen die hun principes en geweten met de dood moesten bekopen. We herdenken de slachtoffers van de latere oorlogen en vredesoperaties.
In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.
Daarbij kan het geen kwaad de keuzes te overdenken die ons en onze voorouders aan de ene of de andere kant van goed en kwaad deden belanden, en soms zelfs aan beide kanten. We waren niet alleen slachtoffers, we waren ook daders, en alles ertussenin. Verraders, collaborateurs, opportunisten, meelopers, stilzitters. De vraag is wanneer we zelf opstaan.
Want de herdenking is ook een waarschuwing. Dit nooit meer. Dat ‘dit’ komt in gradaties, in interpretaties. Het mooie van de twee minuten: iedereen kan zijn eigen gedachten hebben, want juist in de stilte worden die gedeeld.
Voor lawaai zijn er andere momenten. Natuurlijk is er onrecht dat om aandacht vraagt. Die aandacht zal er ook zijn, juist in die twee minuten zwijgen. Is een herdenking heiliger dan het leven van een Palestijns kind, vroeg een van onze columnisten zich af. Nee, maar wel heiliger dan een protest dat, op dat moment, het leven van dat Palestijnse kind niet zal redden.
De Dodenherdenking is geen plaats voor een protest tegen Israël, omdat juist dan het lot van de Joden toen zou worden gekoppeld aan de daden van Israël nu. Het zou op zijn zachtst gezegd niet handig zijn.
Hoe reëel de kans op verstoring is, is onbekend. De burgemeester van Amsterdam heeft voor de Nationale Herdenking op de Dam extra voorzorgsmaatregelen genomen. De capaciteit is gehalveerd en bezoekers moesten zich vooraf aanmelden. Dat de plechtigheid hierdoor aan vrijheid heeft moeten inboeten, is betreurenswaardig. Het valt te hopen dat de maatregelen, hoe moeilijk dat ook is, worden teruggedraaid zodra de risico’s weer lager worden ingeschat.
Maar nu eerst: stilte. We laten ons niet afleiden.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant