Drie hoofdrolspelers uit Succession, de populaire dramaserie over de familiestrijd rond de opvolging van mediatycoon Logan Roy, oogsten dit voorjaar succes met toneelrollen op Broadway en West End. Deze theaterhausse komt niet uit de lucht vallen.
Eén ding is zeker: er zal vanavond geen vinnige ‘fuck off’ uit zijn mond gaan komen. Die grove kreet past bij het universum van mediatycoon Logan Roy uit de serie Succession, maar daar zijn we nu niet meer. Nu zijn we in 1912, het jaar waarin het toneelstuk Long Day’s Journey into Night zich afspeelt.
Wat we wel herkennen, zelfs vanaf het tweede balkon, is de krachtige, intimiderende uitstraling van acteur Brian Cox. Voor hem lijkt het begrip stage presence te zijn uitgevonden. Met zijn gedrongen postuur, korte witte haar en diepe stem met Schotse tongval vult de 77-jarige Cox meteen bij opkomst de ruimte van het uitverkochte Wyndham’s Theatre aan het West End in Londen.
Over de auteur
Joris Henquet schrijft voor de Volkskrant over cabaret, stand-upcomedy en musical.
In de openingsscène zien we Cox in zijn rol van vader James Tyrone plaatsnemen op zijn schommelstoel, in een buitenhuis in de Amerikaanse staat Connecticut. Tegen zijn vrouw Mary Tyrone (hier gespeeld door Patricia Clarkson) spreekt James een beroemde openingszin uit: ‘Er gaat niets boven de eerste sigaar na het ontbijt.’ Er klinkt gelach uit de zaal – een manier van de Cox-fans om hun geliefde acteur te begroeten.
Gaandeweg het mooie, ontroerende toneelstuk blijken er genoeg andere overeenkomsten te zijn met Logan Roy, de genadeloze mediatycoon die Cox in Succession vertolkte. Ook in Long Day’s Journey into Night speelt Brian Cox een pater familias die zijn disfunctionele gezin door zware tijden moet loodsen.
Een jaar geleden werd de laatste aflevering van Succession uitgezonden, de onvergetelijke Amerikaanse dramaserie over de bikkelharde internationale zakenwereld en de exorbitante lifestyle van de allerrijksten. De serie draait om de machtige familie van Logan Roy, de Schotse oprichter en eigenaar van Waystar Royco. Dat media-imperium, met zijn door populisme gedreven tv-zenders en kranten, was gebaseerd op onder meer het mediabedrijf van de Australische tycoon Rupert Murdoch.
Met heel veel drama en messen in de rug draait Succession om de vraag wie de oude, kwetsbare Logan Roy moet gaan opvolgen. Zijn drie kinderen Kendall, Siobhan en Roman maken de meeste kans, maar keer op keer blijkt dat zij eigenlijk ongeschikt zijn voor de topjob.
Recensenten en kijkers kwamen superlatieven tekort. De hoofdrolspelers werden bejubeld om hun gelaagde acteerwerk. De virtuoze dialogen van showrunner Jesse Armstrong en zijn schrijversteam werden geprezen om hun zwarte humor en satirische kwaliteiten. Bij de Volkskrant eindigde het slotseizoen van Succession op de eerste plaats in de lijst met beste series van 2023. Er werden in totaal negentien Emmy Awards binnengesleept. Succession ging de tv-geschiedenis in als een van de beste series aller tijden en belandde in de eregalerij met andere HBO-titels als The Sopranos en The Wire.
Na het afronden van dit meesterwerk was de vraag voor de castleden: is er leven na Succession? Wachtte er voor hen een gapend zwart gat met bijbehorend swiebertje-effect, waardoor acteurs als Brian Cox, Jeremy Strong (oudste zoon Kendall), Kieran Culkin (neurotische zoon Roman) en Sarah Snook (ambitieuze dochter Siobhan, ‘Shiv’), voor de rest van hun carrière met hun personage uit Succession zouden worden geassocieerd?
Ze zullen de film- en tv-rollen voor het uitkiezen hebben gehad, maar opvallend is dat een groot deel van de cast juist koos voor het theater. Momenteel lopen er in Londen en New York drie theaterproducties met een Succession-ster als blikvanger. In Londen speelt Brian Cox dus in de toneelklassieker Long Day’s Journey into Night van schrijver Eugene O’Neill. Even verder op het West End viert de Australische actrice Sarah Snook triomfen met haar onewomanversie van The Picture of Dorian Gray van Oscar Wilde. En op Broadway in New York is Jeremy Strong te zien in An Enemy of the People, een nieuwe versie van Henrik Ibsens toneelstuk En folkefiende.
Deze theaterhausse komt niet uit de lucht vallen. Succession heeft altijd een sterke connectie met het theater gehad. Allereerst zijn er de gelijkenissen tussen het verhaal van de serie en de eeuwenoude theaterteksten van William Shakespeare. Succession heeft eenzelfde uitgangspunt als Shakespeare-tragedie King Lear: een machtige patriarch moet beslissen wie van zijn drie kinderen zijn opvolger wordt en zijn koninkrijk zal erven. De personages gaan tot het uiterste in het najagen van de macht en het verkrijgen van vaderlijke goedkeuring.
Daarbij komt dat veel van de makers zijn geworteld in de theaterwereld. De Britse hoofdschrijver Jesse Armstrong verzamelde een schrijfteam van theaterauteurs om zich heen, onder wie Lucy Prebble en Alice Birch. Uitvoerend producent van de serie was Frank Rich, in de jaren tachtig en negentig de toonaangevende theaterrecensent van The New York Times. Hoofdrolspelers als Brian Cox en Jeremy Strong begonnen hun carrière in het theater, en omdat er veel werd gefilmd in Manhattan, werden veel van de bijrolacteurs uit de New Yorkse theaterscene gehaald.
In analyses werd vaak aangehaald hoe de losse afleveringen van Succession op korte toneelstukken leken, elk met een begin, midden en eind. Voor veel afleveringen kozen de makers voor één centrale locatie: een villa in Italië, een bruiloft in Schotland of een aandeelhoudersvergadering in een New Yorkse wolkenkrabber. En doordat er in lange takes werd gefilmd, waarin flashbacks en andere montagetrucs afwezig waren, lag de focus puur op het acteerwerk.
Het is dan ook geen verrassing dat de Succession-sterren succesvol zijn met hun nieuwe theaterprojecten. Zij kúnnen dit en zijn erop gebrand dat te laten zien. Het meeste succes tot nu toe heeft Sarah Snook met haar onewomanshow The Picture of Dorian Gray, een bewerking van het beroemde verhaal uit 1890. De jongeman Dorian Gray wil zo graag zijn schoonheid behouden dat hij een duivelspact sluit, waarbij zijn perfect gelijkende beeltenis op een schilderij ouder wordt, terwijl hij zelf eeuwig jong blijft. Dorian verliest zich daarna in een hedonistische levensstijl, met desastreuze gevolgen voor zijn beeltenis op het schilderij, en voor hemzelf.
Half april won de 36-jarige Snook met dit stuk de Olivier Award (een prestigieuze Britse theaterprijs) voor beste actrice. Tegen hoge ticketprijzen speelt Snook avond aan avond voor volle zalen in het Theatre Royal Haymarket, vlak bij Piccadilly Circus in Londen.
Half april bezocht ik haar voorstelling, en het is inderdaad een verbluffend knappe performance. Bijzonder is dat Snook in haar eentje alle 26 personages uit het verhaal vertolkt. Ze speelt met opplaksnor en bakkebaarden de oude schilder Basil Hallward, en ze speelt met blonde krullenpruik ook de ijdele jongeman Dorian Gray zelf, en een van zijn oude tantes en de huishoudster.
Dat doet ze met de hulp van een grote verzameling beeldschermen en rondlopende cameramensen, die op creatieve manieren worden ingezet. Snook speelt live op camera, wordt live verkleed met pruiken en kostuums, maar speelt ook samen met vooraf opgenomen beelden, waardoor ze soms in viervoud op het toneel te zien is, zoals in een dinerscène waarin ze vier personages aan een lange tafel speelt. De performance wordt door de Britse pers beschreven als een nieuwe stap in het gebruik van livevideo op het podium. Snook blijkt een overrompelende theaterpersoonlijkheid, die het allemaal aankan.
Er is ook plek voor humor. Snook gaat via de beeldschermen met zichzelf in discussie en snauwt: ‘Ik dacht dat ík dit stukje zou spelen?’ Ook zijn er scènes die ze voor de camera van een smartphone speelt, waarbij ze er dankzij Instagramfilters uitziet als een piepjonge influencer. Zo legt de voorstelling ook slim de link tussen het oude verhaal over schoonheid en vergankelijkheid van Wilde en de socialemediamores van nu.
De flitsende hightechshow van Sarah Snook vormt een mooi contrast met Brian Cox in Long Day’s Journey into Night. Dat is juist een heel klassieke, getrouwe, kalme, drie uur durende opvoering van de onverslijtbare toneeltekst uit 1941. We kijken naar een simpel decor van een woonkamer met veranda, waarin het verhaal wordt verteld van een heel lange dag in het leven van de beschadigde Amerikaanse familie Tyrone. Vader James Tyrone is een aan lager wal geraakte acteur, zijn vrouw Mary is verslaafd aan morfine, de opstandige oudste zoon Jamie is aan de drank en de jongste zoon Edmund heeft tuberculose. De psychologische diepgang van het stuk en het spel van de sterke cast zijn genoeg om te boeien.
Een voorstelling die ik zelf niet heb bezocht, maar die in New York een grote hit is, is An Enemy of the People van de Noorse toneelschrijver Henrik Ibsen. In Succession gaf acteur Jeremy Strong (45) op bloedserieuze wijze en met behulp van methodacting gestalte aan de oudste zoon Kendall Roy. Vanaf aflevering 1 was hij de meest logische kandidaat om zijn vader op te volgen, maar ondanks zijn machismo en harde managementstijl bezweek Kendall keer op keer onder de opgelegde druk, met een hele reeks pijnlijke catastrofes tot gevolg. Koud, afstandelijk, verwerpelijk, soms zeker ook aandoenlijk: Kendall was het allemaal en Strong zette hem meesterlijk neer.
In An Enemy of the People ziet het theaterpubliek Strong in een heel andere gedaante, nu met grijs in plaats van zwart haar. Hij speelt Thomas Stockmann, een integere, idealistische dokter aan het eind van de 19de eeuw in een dorpje in Noorwegen, waar een nieuwe spa met helend bronwater wordt geopend. Stockmann ontdekt dat het water er vol zit met schadelijke bacteriën. Hij kaart de gezondheidsrisico’s aan, maar botst dan met zijn broer Peter (gespeeld door Michael Imperioli, bekend van The Sopranos en The White Lotus), de burgemeester van het stadje; die denkt vooral aan de economische gevolgen, en wil dat zijn medisch onderlegde broer zijn mond houdt.
Er ontstaat een dynamiek in het dorp, waarbij de voor de goede zaak strijdende dokter Stockmann tot zijn verbijstering steeds meer alleen komt te staan. De hele dorpsgemeenschap richt zich uiteindelijk tegen hem, Stockmann wordt een ‘vijand van het volk’.
De productie onder regie van Sam Gold is veelgeprezen in New York. Op 30 april werd bekendgemaakt dat het toneelstuk vijf keer is genomineerd voor een Tony Award, de prestigieuze Amerikaanse theaterprijs, onder meer voor Jeremy Strong als beste mannelijke hoofdrol in een toneelstuk.
Jeremy Strong schittert in An Enemy of the People mede dankzij de slimme casting, waarin hij nu eens niet een getroebleerde badguy is, maar juist aan de goede kant staat. Zo is bij alle drie de toneelvoorstellingen te zien dat de acteurs een rol hebben gekozen die ver afstaat van hun cynische, moreel verwerpelijke Succession-personage. Om maar even te laten zien: dit ben ik óók! Of: dit hadden jullie niet van mij verwacht!
In A Long Day’s Journey into Night is Brian Cox niet meer een van de rijkste mannen ter wereld, maar een van de zuinigste. Er is een gedenkwaardige scène waarin hij midden in de nacht whisky drinkt met zijn zoon Jamie, en expres alle lichten uit heeft gedaan om energie te besparen. Als zijn zoon aandringt, klimt James toch op de tafel om drie peertjes in de hanglamp aan te draaien. Het staat diametraal op de lifestyle van Logan Roy.
Een andere overeenkomst tussen de voorstellingen is dat er driemaal is gekozen voor een klassieke, gerenommeerde toneeltekst. Zo’n combinatie is in de Angelsaksische theaterwereld een veilige zet: je paart een klinkende acteursnaam aan een toneelklassieker. Het is een handige manier om nieuw publiek de theaterzalen binnen te lokken; fans van Succession komen nu via hun favoriete acteurs in aanraking met de oude toneelstukken van grote schrijvers als Wilde, Ibsen en O’Neill. In businesstermen kun je dan gerust spreken van een win-winsituatie.
Long Day’s Journey into Night, Wyndham’s Theatre, Londen, t/m 8/6.
The Picture of Dorian Gray, Theatre Royal Haymarket, Londen, t/m 11/5.
An Enemy of the People, Circle in the Square Theatre, New York, t/m 23/6.
Seizoen 1 t/m 4 van Succession is te zien op HBO Max.
In de theaterhoofdsteden New York en Londen is het gebruikelijk om grote filmsterren te casten voor befaamde toneelrollen. Commercieel gezien is het zeer aantrekkelijk om Hollywoodsterren op het toneel te brengen. Ze staan vaak in klassieke stukken; enkele voorbeelden van de laatste jaren zijn Macbeth (met Ralph Fiennes), Uncle Vanya (met Andrew Scott), A Doll’s House (met Jessica Chastain) en The Glass Menagerie (met Isabelle Huppert). Op 11 mei gaat in Londen een nieuwe versie van de Shakespeare-tragedie Romeo & Juliet van start, met Spider-Man-acteur en tieneridool Tom Holland als Romeo. Binnen twee uur waren alle kaarten uitverkocht.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant