Nederlandse kersentelers mogen hun fruit dit jaar opnieuw bespuiten met twee niet toegelaten bestrijdingsmiddelen, ondanks een negatief advies van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA). Minister Adema verleent voor het negende jaar op rij een ‘eenmalige’ vrijstelling op verzoek van de Tweede Kamer.
Lidstaten mogen het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen die niet officieel zijn goedgekeurd in principe alleen toestaan in ‘bijzondere omstandigheden’, en als er geen goede alternatieven voorhanden zijn. Dat laatste is hier het geval: de door minister Adema van Landbouw vrijgestelde middelen Tracer en Exirel zijn de enige effectieve manier om de suzuki-fruitvlieg te bestrijden.
Aan de eerste voorwaarde wordt echter niet voldaan. De wettelijke uitzonderingsmogelijkheid vanwege ‘bijzondere omstandigheden’ is bedoeld voor tijdelijke nood- en crisissituaties. Minister Adema heeft nu voor het negende jaar op rij vrijstelling verleend voor Tracer en Exirel. Het is moeilijk vol te houden dat er sinds 2015 onafgebroken sprake is geweest van ‘bijzondere omstandigheden’.
Over de auteur
Yvonne Hofs is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over financiën, economische zaken en landbouw, natuur en visserij.
Volg alles over de kabinetsformatie hier.
In eerste instantie wilde Adema dit jaar dan ook niet opnieuw vrijstelling verlenen. Toezichthouder NVWA heeft hem dat namelijk afgeraden, omdat veel fruittelers een loopje nemen met de strenge gebruiksvoorschriften. De NVWA constateert jaar na jaar dat een kwart tot meer dan 40 procent van de telers te weinig doet om verspreiding van het landbouwgif te voorkomen. Ze moeten zoveel mogelijk voorkomen dat de pesticiden buiten de kersengaard terechtkomen, maar daar komt dus vaak weinig van terecht.
Door die beroerde naleving raken de bestrijdingsmiddelen verspreid in de omgeving, waar ze het oppervlaktewater vervuilen. Exirel en Tracer (dat is toegestaan in de biologische kersenteelt) zijn bovendien schadelijk voor hommels en bijen, waarvan de populaties toch al sterk onder druk staan. De NVWA vindt dat de minister een signaal moet afgeven door de vrijstelling voor minstens één jaar in te trekken, omdat de steekproefsgewijze inspecties van de toezichthouder blijkbaar geen gedragsverbetering afdwingen.
Adema zwicht nu alsnog op verzoek van de rechtse meerderheid in de Tweede Kamer. PVV, VVD, CDA, ChristenUnie, SGP, FvD en JA21 steunden vorige week een motie van de BBB die het ministerie oproept Exirel en Tracer toch weer toe te laten, ‘om de Nederlandse kers te behouden voor onze voedselproductie en onze cultuur’.
De kersentelers waren in alle staten toen Adema aankondigde het negatieve NVWA-advies te zullen volgen. De suzuki-fruitvlieg kan hun oogsten totaal verwoesten en de Nederlandse kersenteelt de nek omdraaien, was hun boodschap. De exotische fruitvlieg kwam in 2008 via importladingen vers fruit vanuit Azië naar Europa, en heeft hier geen natuurlijke vijanden. Europese sluipwespen, die parasiteren op inheemse fruitvliegen, weten zich geen raad met de vreemde kostganger. De suzuki-fruitvlieg is daardoor uitgegroeid tot een plaag voor zacht fruit, en dan vooral kersen. De vlieg legt eitjes in rijpende kersen, die de larven vervolgens van binnenuit opeten.
De Nederlandse telers waren des te bozer over Adema’s besluit, omdat België en Duitsland ook vrijstelling verlenen voor het gebruik van deze pesticiden. Hun stevige lobby in de Tweede Kamer, waar pro-landbouwpartijen sinds de verkiezingen in november de dienst uitmaken, blijkt nu dus succesvol.
In de Kamerbrief waarin Adema zijn draai toelicht, voert hij verbeterde nalevingscijfers op als excuus. Die waren in het verleden namelijk schrikbarend slecht. De minister schrijft: ‘De toepassingsvoorwaarden zijn in het verleden door 92 procent van de kersentelers niet goed nageleefd. Ik constateer echter dat in 2023 het aantal geconstateerde afwijkingen in de naleving serieus is afgenomen tot 42 procent.’
Adema vindt 42 procent overtredingen dus een aanvaardbaar cijfer; de NVWA vindt dat niet. De toezichthouder blijft bij zijn negatieve advies, omdat het accepteren van dergelijke percentages elke serieuze prikkel tot naleving van de voorschriften wegneemt. ‘De NVWA constateert al jaren een lage naleving op het gebied van gewasbescherming, wat duidt op een structureel probleem.’
Dat landen stelselmatig uitzonderingen maken voor niet toegelaten bestrijdingsmiddelen (jaarlijks gaat het om tientallen verschillende pesticiden) heeft nog een ander ongewenst gevolg. Fabrikanten hebben dan geen reden meer om formeel om toelating te verzoeken, want ze kunnen hun producten toch wel verkopen. Zo’n toelatingsprocedure, waarbij de milieu- en gezondheidseffecten onafhankelijk onderzocht worden, is voor fabrikanten een kostbaar en langdurig proces. De fabrikant van Exirel heeft pas in 2020 om toelating verzocht en dat goedkeuringsproces loopt nog steeds.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant