Schiphol kreeg vorig jaar een natuurvergunning na het uitkopen van twaalf veehouders. Het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit wist dat de grondslag van die vergunning juridisch twijfelachtig was, maar verleende deze toch. Vier vragen over de regels omtrent stikstofhandel.
Sinds de beruchte PAS-uitspraak van de Raad van State uit 2019 is het uitzonderlijk ingewikkeld geworden om toestemming te krijgen voor activiteiten die stikstof uitstoten. De natuur gaat immers achteruit doordat er te veel stikstof neerslaat. Nederland is verplicht om zulke achteruitgang te voorkomen en, als die toch plaatsvindt, te herstellen. Dat betekent dat de stikstofuitstoot omlaag moet.
Eén manier om alsnog je boerderij uit te breiden of je bouwproject uit te voeren, is door middel van extern salderen. Dat houdt in dat je de stikstof die je zelf gaat uitstoten bij die bouw, compenseert door stikstofuitstoot elders te reduceren. De natuurvergunning van de een wordt ingetrokken ten behoeve van die van de ander. In de praktijk komt dat er meestal op neer dat veehouders worden uitgekocht om infrastructurele projecten mogelijk te maken.
Over de auteur
Maarten Albers is economieverslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft onder meer over landbouw en de voedingsindustrie.
Aan dat extern salderen zijn enkele voorwaarden verbonden. De stikstof uit de twee activiteiten moet op dezelfde Natura 2000-gebieden terechtkomen, en de reductie in uitstoot mag maar één keer gebruikt worden om een andere activiteit mogelijk te maken. Daarnaast wordt bij elke transactie 30 procent van de stikstofrechten afgeroomd, zodat netto de algehele stikstofuitstoot afneemt.
Schiphol had jarenlang geen natuurvergunning, omdat werd gedacht dat dit niet nodig was. Toen dat wel het geval bleek, kocht de luchthaven voor zo’n 20 tot 25 miljoen euro de stikstofrechten van twaalf omliggende veehouders. Op basis van extern salderen kreeg Schiphol daarna alsnog een natuurvergunning.
Een voorwaarde voor extern salderen is echter dat de verhandelde stikstofruimte niet nodig is voor behoud of herstel van de kwaliteit van de betrokken Natura 2000-gebieden, of om verslechtering van de natuur in die gebieden te voorkomen. Alleen als de stikstofruimte niet bestemd is voor natuurdoelen, mag het gebruikt worden om extern te salderen.
Uit de beheerplannen van natuurgebieden rondom Schiphol – zoals de Polder Westzaan, het Wormer- en Jisperveld en het Ilperveld – blijkt dat die gebieden lijden onder een te hoge stikstofdepositie, en dat een daling noodzakelijk is om de instandhoudingsdoelen te behalen. Uit eerdere gebiedsanalyses blijkt dat die daling reeds is ingezet, maar nog niet snel genoeg gaat.
De stikstofruimte van de veehouders die Schiphol heeft opgekocht had dus eigenlijk naar de natuur moeten gaan. Mobilisation for the Environment heeft de natuurvergunning van Schiphol aangevochten, en de kans is aanzienlijk dat de rechter de milieuorganisatie in het gelijk stelt.
Het ministerie zal dan vermoedelijk duidelijk moeten maken hoe het de stikstofdepositie op Natura 2000-gebieden rond Schiphol verder wil reduceren. Daarvoor is het niet genoeg om te verwijzen naar landelijke stikstofmaatregelen, zo oordeelde de Raad van State op 6 maart. Het is immers niet zeker dat die ook in de omgeving rond Schiphol tot een verdere daling van de depositie leiden.
Het ministerie ging er naar eigen zeggen vanuit dat alleen overheden hoeven te toetsen of de stikstofruimte die ze opkopen niet eerst nodig is voor de natuur. De Nederlandse staat is immers bij wet verplicht om te voorkomen dat de natuur verslechtert, particuliere partijen zoals Schiphol niet – al is de luchthaven voor 92 procent in overheidshanden. ‘Het standpunt van het kabinet was dat je een particuliere partij niet verantwoordelijk kunt houden voor de staat van de natuur’, aldus minister voor Natuur en Stikstof Christianne van der Wal in een verklaring.
In een uitspraak van 28 februari over twee zaken in Limburg, waar varkenshouders andere boeren wilden uitkopen om hun eigen uitstoot te compenseren, maakte de Raad van State korte metten met dat idee. De Europese Habitatrichtlijn en de Nederlandse Wet Natuurbescherming bieden volgens de hoogste bestuursrechter ‘geen aanknopingspunten’ voor het standpunt van het kabinet. Of de koper van de stikstofrechten een particulier is of een overheidsorgaan ‘doet niet ter zake’.
Het is de vraag of het ministerie werkelijk overtuigd was van het eigen standpunt. Uit interne stukken blijkt dat ambtenaren wisten dat de vergunning van Schiphol juridisch wankel was. Het belang van de luchthaven – als werkgever en voor KLM – woog echter zwaar. Eventuele rechtszaken zouden Schiphol tijd geven om andere maatregelen te nemen.
Onder boeren was de verontwaardiging groot over de uitzondering die het ministerie gemaakt zou hebben voor Schiphol. Het ministerie presenteert extern salderen namelijk ook al jaren als mogelijke oplossing voor zogeheten PAS-melders – boeren die voor het Programma Aanpak Stikstof een kleine uitbreiding deden en daarvoor geen vergunning kregen, maar een melding maakten. Sinds de vernietiging van het PAS in 2019 zijn zij buiten hun eigen schuld om illegaal aan het boeren. Als het ministerie voor Schiphol de regels ombuigt, waarom dan niet voor deze PAS-melders?
Ook dat heeft te maken met de vraag of stikstofruimte eerst nodig is voor de natuur, laat een woordvoerder weten. Bij de PAS-melders zou het ministerie dat als kopende overheidspartij moeten controleren. Tot voor kort ging men ervan uit dat Schiphol dat als private partij niet zou hoeven. Die aanname klopt dus niet. Maar dat neemt niet weg dat Schiphol voorlopig een vergunning heeft, en de PAS-melders niet.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant