In de tennisfilm Challengers speelt Zendaya (27) eindelijk eens iemand die ouder is dan zijzelf. Na haar eerdere, dienstbare rollen heeft de Amerikaanse actrice inmiddels een rauwe intensiteit gevonden die weinig overlaat van haar voormalige imago als Disneyster.
Ironisch is het wel, dat een actrice die zelf nooit op een gewone middelbare school heeft gezeten, wél jarenlang rondliep op sets die een middelbare school moesten voorstellen. Zendaya Maree Stoermer Coleman – afgekort tot Zendaya, omdat dat cooler klinkt – was een beetje zoals Prince: op 13-jarige leeftijd al veel te beroemd om nog gewoon naar school te gaan. Disneysterren zien zo’n gebouw hooguit terug in decors.
Die schoolcarrière bleef dus fictief, maar carrière maken deed Zendaya (1996) behoorlijk. Ruim veertien jaar na haar tv-debuut in de Disneyserie Shake It Up kunnen we niet meer om de Amerikaanse actrice heen. Ze is een filmster die het kloppende hart vormt van miljoenenfranchises, ze is een mode-icoon op de rode lopers, een Emmywinnares, zangeres, rolmodel en ga zo maar door.
Over de auteur
Alex Mazereeuw schrijft voor de Volkskrant over film en televisie.
Maar haar hoofdrol in de zinderende tennisfilm Challengers voelt als een heel nieuwe stap in haar carrière. Zo speelt ze voor het eerst de voornaamste hoofdrol in een originele bioscoopfilm die niet voortkomt uit een franchise. En het is een van de eerste keren dat Zendaya een volwassen vrouw speelt, waar we haar in veel eerdere projecten toch vooral zagen als tiener of vroege twintiger. In Challengers is haar personage (getrouwd en met kind) zelfs een paar jaar ouder dan zijzelf.
Dat Zendaya beschikt over dat typische, ongrijpbare sterrencharisma, was al langer duidelijk. Dat is eigenlijk al te herleiden tot haar debuutrol in Shake It Up. Op YouTube circuleert een kort filmpje van een dan 13-jarige Zendaya, waarin ze voorafgaand aan haar auditie wordt geïnterviewd. We zien een jonge tiener die veel communiceert met haar handen en trots vertelt dat ze een echte ‘music baby’ is. Ze is enthousiast, energiek en vooral enorm zelfverzekerd, ook omdat ze eerder al fanatiek heeft gedanst in hiphopgroepen en kindmodel was. Natuurlijk kreeg ze die rol.
Een normale tiener zou de in Oakland opgegroeide Zendaya daarna nooit meer worden. Vanaf haar 13de staat ze vrijwel non-stop voor de camera’s. Een kans om zelf ‘shit uit te proberen’ krijgt ze naar eigen zeggen nooit meer, omdat ze thuis al snel de belangrijkste kostwinner is. De prestatiedruk is immens. Hoewel Zendaya dolgraag gewoon naar school wil, laat de situatie dat allang niet meer toe; zeker niet als ze in 2015 haar eerste echte hoofdrol krijgt in de Disneyserie K.C. Undercover.
Zendaya spreekt in interviews vaak over haar jeugd, en over de gemengde gevoelens die ze heeft over haar tienerfaam. In een recent interview met Vogue zei de 27-jarige actrice: ‘Eigenlijk heb ik net pas mijn angstige tienerfase doorgemaakt, omdat ik daar eerder geen tijd voor had. Pas nu ik volwassen ben, denk ik: wacht eens even, ik heb nooit iets anders gedaan. Dit is de enige wereld die ik ken.’
Want waar de carrière van veel jonge Disneysterren richting de volwassenwording langzaam uitdooft, wordt de sterrenstatus van Zendaya alleen maar groter. Een eigen Disneyserie is leuk, maar niets haalt het qua massale aandacht bij een grote Marvelfilm. In 2017 wordt Zendaya gecast als Michelle Jones, het vriendinnetje van Peter Parker (gespeeld door Tom Holland, die ook in het echte leven haar partner zou worden) in Spider-Man: Homecoming.
Hoewel haar rol tamelijk dienstbaar is, geeft Zendaya met haar charisma en zelfverzekerde energie nieuw leven aan het vaker verfilmde superheldenliefdesverhaal. Later volgen er twee succesvolle vervolgfilms, waarna niemand er nog omheen kan: het Disneysterretje is een wereldberoemde superster geworden.
Maar een superster is niet automatisch een goede acteur. De kwaliteiten van de ster Zendaya waren duidelijk, maar waar lagen haar kwaliteiten als actrice nu precies?
Wat niet hielp, is dat Zendaya na het succes van Spider-Man vooral vlakke vrouwenrollen kreeg aangeboden. In een interview met GQ in 2021 zei ze: ‘De scripts waren heus niet slecht, maar de rollen die ik kreeg aangeboden staan toch vooral in dienst van de mannelijke personages. Mijn personage dient dan vaak om de mannen vooruit te helpen, waardoor ik veel van die rollen op exact dezelfde manier had kunnen spelen. Zo kan ik als actrice nooit groeien.’
Alles verandert wanneer ze gaat samenwerken met regisseur en schrijver Sam Levinson, die haar cast voor de hoofdrol in zijn gen Z-dramaserie Euphoria, over de uitspattingen op een moderne middelbare school (denk aan depressies, drugsverslavingen en dickpics). Zendaya is als de 17-jarige Rue het middelpunt van dat alles, als onbetrouwbare verteller die ons in haar cynische voice-over bijpraat over alle krankzinnige losbandigheid om haar heen.
Van de Disneyster en het vriendinnetje van Spider-Man blijft in Euphoria weinig over: Rue is een depressieve, manipulatieve drugsverslaafde, die haar moeder en jongere zusje meetrekt in haar grillige verslavingsproblematiek. In niets doet Zendaya’s hoofdrol denken aan haar eerdere, dienstbare rollen.
Makkelijk ging die overgang overigens niet, vertelde regisseur Levinson eerder in GQ. ‘Toen we voor het eerst samenwerkten voor Euphoria, had Zendaya vooral moeite om zichzelf toe te staan emotioneel kwetsbaar te zijn in een scène. Als je zo beroemd bent, moet je natuurlijk een enorm dikke huid hebben, maar tegelijkertijd zo open mogelijk zijn in je acteren. Dat is een echte mindfuck, ik benijd haar niet.’
Maar Zendaya en Levinson kregen het toch voor elkaar om die rauwe kwetsbaarheid naar boven te halen. Neem de aflevering uit het tweede seizoen van Euphoria waarin vrienden en familie een interventie organiseren, nadat Rue is teruggevallen in overmatig drugsgebruik. Die wil daar natuurlijk niets van weten, waarna we Zendaya een aflevering lang zien schelden, vechten, vluchten, manipuleren en verwijten en – uiteindelijk – instorten.
Het is een krachttoer vol rauwe, kwetsbare emotie, waarbij Zendaya Rue zowel afschrikwekkend als meelijwekkend maakt. Rue is onuitstaanbaar en gevaarlijk, maar ook hulpeloos, iets wat Zendaya perfect vangt in haar mimiek. Rue doorziet de bullshit om zich heen doorgaans als geen ander, maar is machteloos als het om haar eigen bullshit gaat. Als actrice vindt Zendaya de controle in Rues onvermogen om ooit écht controle te vinden.
Hoewel Zendaya ook in Euphoria weer een tiener speelt, bewijst de serie dat ze als actrice steeds veelzijdiger en volwassener wordt; ze heeft een rauwe intensiteit gevonden die weinig overlaat van haar natuurlijke sterrencharisma. Niet voor niets wordt ze in 2020 de jongste winnaar van een Emmy Award voor beste actrice, een prijs die ze twee jaar later nog eens wint voor het tweede seizoen van Euphoria.
Dat de samenwerking met Levinson iets nieuws in Zendaya naar boven haalt, zien we in 2021 ook terug in de film Malcolm & Marie. Hierin speelt ze opnieuw een voormalig drugsverslaafde, maar ook de vrouw van een arrogante regisseur (John David Washington) die haar bij de première van zijn nieuwe film vergeet te bedanken. In de toneelachtige zwart-witfilm is Zendaya opnieuw een ontzagwekkende bullshitdetector, die haar weggestopte emoties als geen ander kan inzetten als wapen.
Zie de scène waarin ze Malcolm probeert te manipuleren met een kwetsbare ‘bekentenis’. ‘Ik ben nooit clean geweest. Ik ben een leugenaar. Ik heb met je vrienden geneukt. Ik heb je moeder bestolen. En ik heb overal schijt aan.’ Misschien is het bullshit, misschien ook niet, maar met die emotionele manipulatie grijpt Marie wel weer volledig de controle.
Die emotionele rauwheid en het vermogen om bullshit van anderen door te prikken worden Zendaya’s voornaamste handelsmerk als actrice. Kijk ook maar naar de succesvolle Dune-films, waarin ze woestijnvechter Chani speelt, die een affaire krijgt met hoofdpersoon Paul Atreides (Timothée Chalamet), het keizerskind dat wordt gezien als de messias. Ook Chani is smoorverliefd, maar ze weet dat het hele messiasverhaal vooral berust op het idee van een valse profeet. Het mag niet baten: aan het eind van Dune: Part Two is Chani de bedrogen geliefde, de enige met nog een beetje moreel bewustzijn in dit universum. Ze doorziet de bullshit, maar staat daarin volstrekt alleen.
Zo neemt Zendaya steeds vaker de touwtjes in handen, zowel in haar rolkeuzen als in de invulling van haar personages. Nergens komt dat beter naar voren dan in Challengers (2024), de film die een uitroepteken zet achter de volwassenwording van Zendaya als actrice. Zelf vindt ze het ook ‘verfrissend’ dat ze eindelijk eens de kans krijgt een personage te spelen dat dichter bij haar eigen leeftijd ligt dan die tieners in Euphoria en Spider-Man.
Ook in voormalig tennistalent Tashi schuilt een stille furie: over weggedrukt verlangen, over gemiste of verkeerde keuzen, over een tenniscarrière die glansrijk had moeten zijn maar uiteindelijk vooral dienstbaar werd, in de schaduw van de mannetjes. Maar in Challengers is Tashi vooral de poppenspeler die haar tennismannetjes stuurt en beïnvloedt.
Tekenend is de scène vlak nadat ze tennispartners, beste vrienden en latere protegés Patrick (Josh O’Connor) en Art (Mike Faist) heeft ontmoet. De seksuele spanning is van meet af aan voelbaar, en uiteindelijk lijkt een trio aanstaande. Maar na een gepassioneerde zoenscène met beide jongens leunt Tashi achterover en vertelt de jongens, háár jongens, hoe die met elkaar moeten gaan zoenen. Even later zegt ze: ‘Ik zorg zo goed voor mijn kleine witte jongetjes!’
Het is een scène van uitgesproken machtsvertoon, die perfect laat zien hoeveel grip Tashi heeft op de mannen, maar ook hoeveel grip Zendaya heeft op haar personage. Want die heeft ze als actrice meer en meer gekregen. Op de beste momenten heeft de charismatische filmster iets wreeds en ruws, zonder ooit de emotie en de menselijkheid te verliezen. We zien het in het onvermogen van Rue in Euphoria, in de gekrenkte trots van Marie in Malcolm & Marie en in het zinderende machtsvertoon van Tashi in Challengers.
Een ster was Zendaya eigenlijk al vanaf dat ene auditiefilmpje. Die grip op de camera heeft ze nooit meer losgelaten.
Tijdens de perstournees voor Dune: Part Two en Challengers viel stijlicoon Zendaya op met haar outfits. Op de rode loper voor Challengers droeg ze speciale ‘tennisballenpumps’ en op de Londense première van Dune verscheen ze in een metalen robotpak. De modebladen spraken nergens anders meer over, maar voor Zendaya was het dragen van dat pak een hel, omdat het metaal veel warmte vasthield. Maar, zei ze: ‘Wie mooi wil zijn, moet pijn lijden.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant