Vanwege de dalende vaccinatiegraad, laait de discussie op over oorzaken en remedies. Kernvraag: hoe raakte het vertrouwen in de overheid zoek in de coronatijd?
Vorige week riep arts Jona Walk op deze plaats op om onmiddellijk te stoppen met het optreden tegen ‘misinformatie’ over vaccinaties op internet. Grootschalige vaccinatieprogramma’s hebben ziekte en sterfte door veel voorkomende infecties enorm verminderd. Wetenschappelijke onderbouwing en maatschappelijk vertrouwen zijn de pijlers van een succesvol vaccinatieprogramma.
Onlineberichtgeving ondermijnt – in toenemende mate – het vertrouwen en de opinie van Jona Walk bevat, in onze ogen, argumenten om juist strenger op te treden tegen misinformatie.
Walk stelt: ‘… mensen verliezen geen vertrouwen in instanties vanwege ‘desinformatie’ op internet, mensen gaan informatie op het net zoeken wanneer zij het vertrouwen in instanties hebben verloren.’
Dat is een populistisch trucje: een omkering van de werkelijkheid. Internet is altijd gebruikt om informatie te krijgen, ook over vaccinaties, maar het is overduidelijk dat het internet is overspoeld door desinformatie, ook over vaccinaties.
Over de auteurs
Marc Bonten is arts-microbioloog en hoogleraar moleculaire epidemiologie van infectieziekten in het UMC Utrecht.
Roland Pierik is hoogleraar Rechtsfilosofie aan Maastricht University en oud-lid van de Gezondheidsraad.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Communicatie over nieuwe vaccins is complex – zeker gedurende een crisis. Wetenschappelijk onderzoek zal nieuwe feiten aandragen, die tot beleidsaanpassingen kunnen (zelfs moeten) leiden. Deze realiteit blijft echter bij haar onvermeld.
Ze schrijft: ‘Aanvankelijk werd zowel de effectiviteit van coronavaccinaties (bijvoorbeeld tegen virusoverdracht) als de veiligheid door politici en experts in de media fors overdreven.’
En: ‘Mensen die voelen dat zij destijds niet eerlijk zijn voorgelicht – zo bleef onder andere het RIVM tot in het najaar van 2021 herhalen dat de pandemie en maatregelen voorbij zouden zijn als genoeg mensen zich lieten vaccineren – gaan zich nu logischerwijs afvragen of informatie over andere vaccins wel klopt.’
De feiten zijn echter dat de effectiviteit van de coronavaccins in het voorkomen van ziekenhuisopname en sterfte (rond 85-95 procent), mede door de inzet van boostervaccinaties, onveranderd hoog is gebleven. Deze effectiviteit leverde de belangrijkste bijdrage aan het afbouwen van diepingrijpende maatregelen en ze hebben alleen al in Europa 1,4 miljoen levens gered.
Gedurende de pandemie werd het virus steeds besmettelijker en ziekmakender. Daardoor dreigde tijdens de periode waarin de delta-variant rondging – najaar 2021 – zelfs een hoge vaccinatiegraad met een zeer effectief vaccin nog code zwart in de ziekenhuizen. De noodzaak van boostervaccinaties en het effect op transmissie (ongeveer 35 procent) kon pas na de implementatie worden vastgesteld, en dat is door wetenschappers op transparante wijze gecommuniceerd.
In haar bijdrage wekt Walk ook de indruk dat door de overheid en het RIVM bijwerkingen werden verzwegen. Ze schrijft: ‘Wie destijds het idee kreeg dat sommige overheidsinstanties iets probeerden te verbergen (over bijwerkingen), neemt negatieve stukken over vaccinatie nu veel serieuzer.’ Dat is een valse voorstelling van zaken, want niet eerder is vaccinveiligheid op zo’n grote schaal onderzocht en breeduit in de media besproken.
En ja, net als met elk ander medicijn hebben vaccins bijwerkingen. Maar bij vaccins die grootschalig zijn ingezet in landelijke programma’s zijn deze zelden ernstig en werden altijd meegenomen in de beleidskeuzes. Denk aan het besluit om het AstraZeneca-vaccin niet meer in te zetten vanwege de kans op trombotische complicaties, nog voordat was vastgesteld dat deze complicaties werkelijk door het vaccin werden veroorzaakt.
Ook het coronatoegangsbewijs werd, volgens Walk, ervaren als ‘dat de overheid lichamelijke integriteit onder druk zette’. Wij kennen geen onderbouwing dat dit echt zo is ervaren door grote groepen, en op het moment dat het bewijs werd geïmplementeerd was 85 procent van de volwassenen gevaccineerd. Wij hebben de indruk dat de zeer kleine groep weigeraars onevenredig veel aandacht heeft gevraagd (en gekregen) in de (sociale)media.
Ook Walks communicatie-advies vinden wij insinuerend: ‘Besteed meer tijd aan uitleg over de afwegingen rondom vaccinaties en wees eerlijk over welke onzekerheden er zijn in plaats van reclame te maken.’ De afgelopen jaren is hiervoor juist veel meer aandacht gekomen, en op het consultatiebureau wordt nadrukkelijk tijd ingepland om hierover te spreken met jonge ouders. De voordelen en de kans op bijwerkingen worden nadrukkelijk besproken, maar door Walk als ‘reclame’ weggezet.
Walk doet tenslotte de oproep: ‘Laten we weer met elkaar in gesprek gaan, met respect en oprechte nieuwsgierigheid voor de standpunten van anderen. En laten we vaccins weer gaan zien voor wat ze zijn: slimme medicijnen die grote voordelen kunnen bieden, in plaats van als een manier om de samenleving in tweeën te delen.’
De wetenschap is nóóit gestopt met respectvolle gesprekken gedreven door nieuwsgierigheid, met elkaar en met de samenleving, en zeker over corona. Kernpunt is echter dat de discussies worden gevoerd op basis van wetenschappelijke feiten en niet op basis van anekdotische voorbeelden, valse insinuaties en framing.
Laten we, om Walk te parafraseren, vaccins blijven beoordelen op de wetenschappelijke feiten in plaats van misinformatie te gebruiken om de samenleving in tweeën te delen.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant