Het moet bloedirritant zijn. Een collega die ’s middags om drie uur wegfietst, terwijl jij zuchtend begint aan een stapel administratie en nakijkwerk. Die het laat afweten bij de oudergesprekken, de teamvergadering en de sportdag. Want die voorwaarden heeft de collega, die zzp’er is, of via een uitzendbureau of flexplatform is ingehuurd, nu eenmaal afgesproken met het schoolbestuur. De schoolleiding houdt zich daaraan, ook al voelen deze constructies onrechtvaardig en zijn ze een sfeerverpester. En een opslurper van gemeenschapsgeld.
Het komt allemaal door het lerarentekort, dat maar niet minder wil worden. Externe leerkrachten, ingezet omdat er anders niemand voor de klas staat, zijn een dure grap. Volgens de Algemene Rekenkamer gaf het voortgezet onderwijs in 2022 370 miljoen euro uit aan ingehuurde docenten; twee keer zoveel als tien jaar geleden. Een docent in loondienst in de meestvoorkomende salarisschaal kost een school 58 euro per uur, een docent via een extern bedrijf bijna het dubbele: 113 euro.
Over de auteur
Aleid Truijens is schrijver en recensent en columnist voor de Volkskrant. Ze schreef romans en biografieën over F.B. Hotz en Hella Haase. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit.
Leraren stellen zich ook zonder tussenkomst van bureaus beschikbaar, als zzp’er, ook in het basisonderwijs. In Amsterdam hebben de basisscholen daarover afspraken gemaakt; de zzp’ers ontvangen maximaal 84 euro per uur. Daarmee verdienen ze meer dan collega’s in vaste dienst. In de praktijk werkt het prijsplafond als een minimumtarief.
Het is geen fraai beeld. Onderwijsgeld is niet bedoeld voor commerciële partijen. Tegelijk ligt de schuld voor deze situatie niet bij de zzp’ers of uitzendkrachten, bij de bureaus of de schoolleiders. Een schoolleiding moet wel, bij hoge nood. Dat werknemers vrijheid en flexibiliteit verkiezen boven hoge werkdruk en weinig zeggenschap, is volkomen begrijpelijk. En dat de bureaus hier een gat in de markt zien en de schaarste gebruiken, spreekt vanzelf, daar zijn het bedrijven voor. Een markt gedraagt zich als een markt. Schoolbesturen zijn zich gaan gedragen als bedrijven, al lopen deze semi-ondernemers met overheidsgeld nauwelijks risico. Zo heeft onze overheid dat helaas gewild, een kwarteeuw geleden.
Het lerarentekort is een ingewikkeld probleem, dat van alle kanten moet worden bestookt. Het aantal pabo-studenten neemt iets toe, het aantal zij-instromers groeide flink, maar tegelijk is er veel uitval onder studenten en nieuwkomers. Van de startende docenten, waaronder zij-instromers, is na vijf jaar 20 procent vertrokken. Bij starters onder de 30 in het voortgezet onderwijs is dat 25 procent.
Jammer. Al die mensen zijn ooit vol goede moed begonnen. Ze willen werk dat ertoe doet. Maar vaak schiet de begeleiding tekort. Beginnende leerkrachten vertellen vaak dat ze meteen in het diepe worden gegooid, worden overspoeld met werk en in paniek raken bij een overvolle klas. Collega’s hebben geen tijd voor begeleiding; soms voelen de zij-instromers dat ze er niet bij horen.
De regie ontbreekt. De uitval van leerkrachten, of de vlucht in het zzp-schap, heeft alles met falend werkgeverschap te maken. Ondanks het lerarentekort is het aantal docenten in het voortgezet onderwijs met een vast contract sinds 2021 met negenhonderd afgenomen. Het gros van de besturen zit onder de norm van 80 procent vaste contracten. Hoe kan dat? Je wilt juist nu toch mensen aan je binden?
Werkgevers in het onderwijs kunnen leren van zzp’ers. Kennelijk kun je dit werk stukken aantrekkelijker maken als je bereid bent naar de wensen van je werknemers te luisteren. Geef leraren zeggenschap over hun werk, hun werktijden, hun aanpak. Begeleid beginners, verminder de administratieve last, zorg voor een betaalbare woning. Maak de opleidingen beter en aantrekkelijker. Dan blijken ineens veel mensen in het onderwijs te willen werken.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns