Criminelen kunnen veel te gemakkelijk toegang krijgen tot vertrouwelijke persoonsgegevens van de Belastingdienst. Op mogelijke corruptie van belastingmedewerkers die gevoelige informatie doorspelen wordt nauwelijks gelet, schrijft onderzoeksbureau KPMG in een onrustbarend rapport.
De Belastingdienst gaf KPMG in 2022 zelf opdracht voor het onderzoek naar de ‘weerbaarheid’ van de eigen organisatie tegen criminele infiltratiepogingen. Dit gebeurde naar aanleiding van een aantal signalen over (mogelijke) corruptie in de eigen gelederen.
In 2021 kwam bijvoorbeeld aan het licht dat twee Belastingmedewerkers jarenlang tegen betaling kentekengegevens hadden verkocht. Autokentekens kunnen onder meer gebruikt worden voor liquidaties en ripdeals in het drugscircuit. Topcrimineel Ridouan Taghi beval handlangers vanuit de gevangenis de persoonsgegevens van gevangenisbewaarders te achterhalen. Die moesten daarvoor een contactpersoon bij de Belastingdienst benaderen. Onlangs ontsloeg de dienst een werknemer die informatie doorbriefde aan haar criminele broer.
Over de auteur
Yvonne Hofs is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over financiën, economische zaken en landbouw, natuur en visserij.
Volg alles over de kabinetsformatie hier.
De Belastingdienst heeft sindsdien gerichte maatregelen genomen om integriteitsproblemen aan te pakken. Leidinggevenden en lagere medewerkers krijgen extra bewustwordingscursussen die hen alert moeten maken op verdacht gedrag van collega’s en pogingen van criminelen om gevoelige informatie te vergaren. Voor een aantal gegevensbestanden is het aantal medewerkers dat toegang heeft beperkt.
Desondanks is de bescherming tegen corruptie nog steeds zwaar onvoldoende, blijkt uit het rapport dat staatssecretaris Marnix van Rij (Fiscale Zaken) donderdag openbaar maakte. Politiek-bestuurlijke beleidsdoelen als klantvriendelijkheid en efficiëntie zitten een ander beleidsdoel, corruptiebestrijding, danig in de weg.
Om efficiënt te werken is het handig als individuele medewerkers toegang hebben tot persoonsgegevens uit het hele land. Anders moeten ze constant informatie opvragen bij andere afdelingen en regio’s, wat omslachtig is en vertragend werkt. Voor een burger of ondernemer die de Belastingtelefoon belt is het ook prettig als de telefonist zo veel mogelijk vragen zelf kan beantwoorden en de beller niet hoeft door te verbinden.
Meer muurtjes bouwen tussen databestanden en minder mensen inzage geven heeft dus grote nadelen, maar dit is wel een probaat middel tegen corruptie. KPMG identificeert de Belastingtelefoon als een bijzonder kwetsbaar onderdeel. Niet alleen omdat die medewerkers vanwege de klantvriendelijkheid heel veel gegevens kunnen inzien, maar ook omdat de telefonisten slecht gescreend worden.
Het aantal telefonische hulpverzoeken varieert sterk over het jaar (in het voorjaar is er een piek vanwege het aangifteseizoen), wat ertoe leidt dat de Belastingtelefoon veel met flexibele krachten werkt. Het personeelsverloop bij de Belastingtelefoon is sowieso hoog. De lat voor sollicitanten ligt lager dan vroeger omdat de dienst anders niet genoeg mensen kan werven, zeggen ondervraagde medewerkers.
De Belastingtelefoon huurt veel uitzendkrachten in. Op de screening van die externen heeft de dienst weinig zicht, constateert KPMG. Geënquêteerde medewerkers zeggen tegen de onderzoekers dat die screening vaak weinig voorstelt: identiteitspapieren en diploma’s van sollicitanten worden soms alleen online bekeken, niet op papier.
Het gevolg is dat medewerkers die kwetsbaar zijn voor corruptie, bijvoorbeeld omdat ze gefrustreerd zijn over hun carrièreperspectieven of privé met financiële problemen kampen, gemakkelijker onder de radar blijven. KPMG merkt op – net als eerder de Rijksrecherche – dat er steeds meer ‘informatiemakelaars’ actief zijn die geld verdienen door in opdracht van criminelen specifieke informatie te vergaren. Zij benaderen kwetsbare personen binnen het ambtenarenapparaat en proberen hen te corrumperen door grof geld te bieden voor de gezochte informatie.
Sociale media maken het zoeken naar zwakke schakels een stuk eenvoudiger. Een meerderheid van de door KPMG ondervraagde Belastingmedewerkers zei tegen de onderzoekers dat hun collega’s gevoelige privé-informatie delen op sociale media, die door dergelijke informatiemakelaars misbruikt kan worden. Het grote personeelsverloop en de verlaagde rekruteringseisen maken het voor criminelen gemakkelijk een infiltrant bij de Belastingdienst te ‘parachuteren’.
KPMG identificeert ook het toegenomen thuiswerken als corruptierisico. Op thuiswerkers is het toezicht minimaal. De enige beperking voor Belastingmedewerkers is dat ze thuis niet kunnen printen. Maar welke gegevens ze allemaal opvragen is niet na te gaan, omdat de meeste (verouderde) softwaresystemen van de Belastingdienst dit niet vastleggen (logging). Hierdoor is ook bij bewezen corruptie achteraf vaak lastig te achterhalen wie de informatie heeft gelekt. Thuiswerkers kunnen in principe ook Jan en alleman laten meekijken in de databestanden, zonder dat hun leidinggevende dat doorheeft.
Staatssecretaris Van Rij belooft de Tweede Kamer het anticorruptiebeleid te ‘intensiveren’. Hij schrijft er wel bij dat ‘het onwaarschijnlijk is dat de Belastingdienst alle gevallen van corruptie en integriteitsschendingen kan voorkomen’. Daarvoor is de dienst nu eenmaal een ‘te interessant doelwit’ voor criminelen, meent Van Rij. Het aanbrengen van logging-applicaties in verouderde ict-systemen is volgens hem niet haalbaar. Hij wijst ook op het ‘dilemma’ dat een betere beveiliging onvermijdelijk ten koste gaat van de klantvriendelijkheid en doelmatigheid.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant