Het aantal doden door knokkelkoorts is dit jaar verdrievoudigd in Indonesië en de piek van de besmettingsgolf is nog niet in zicht. Een speciaal geïnfecteerde mug biedt uitkomst, maar roept ook argwaan op.
De knokkelkoortsepidemie is zo hevig dat patiënten in sommige steden op de gangen van de ziekenhuizen aan het infuus liggen, omdat die de toeloop niet aankunnen. De Minister van Volksgezondheid roept landgenoten op zich beter te beschermen tegen muggensteken en zich niet langer te verzetten tegen een nieuwe bestrijdingsmethode. Daarbij worden speciaal besmette muggen losgelaten in woonbuurten.
In de eerste vier maanden van dit jaar registreerde Indonesië 62 duizend gevallen van knokkelkoorts, ook bekend als dengue. 475 patiënten overleefden de besmetting niet. Dat is een forse stijging vergeleken met vorig jaar (22.500 besmettingen, 170 doden).
Over de auteur
Noël van Bemmel is correspondent Zuidoost-Azië voor de Volkskrant. Hij woont op Bali.
De overheid wijst het weerverschijnsel El Niño aan als verklaring. Daardoor duurt de regentijd langer en is het warmer. Tot genoegen van de veel voorkomende muggensoorten Aedes Aegypti en Aedes Albopictus, die virale ziektes als knokkelkoorts, Gele Koorts, Zika en Chikungunya kunnen overbrengen. De muggen groeien harder, leven langer en reproduceren de virussen sneller in hun lichaam.
De uitbraak in Indonesië past in een mondiale trend. Volgens Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) vertienvoudigde het aantal besmettingen met knokkelkoorts sinds 2000. In 2023 raakten 6,5 miljoen mensen besmet in 80 landen, waarvan 7.300 overleden.
Omdat de meeste besmettingen een mild verloop kennen, lijkend op een griep, wordt slechts een fractie van de besmettingen herkend en gemeld. De WHO schat dat jaarlijks 100 tot 400 miljoen mensen in de wereld besmet raken.
Ook in Europa rukt het virus op. Dat gebeurt vanuit het zuiden, wat volgens onderzoekers eveneens te maken heeft met de opwarming van het klimaat. De WHO waarschuwt dat er geen behandeling tegen knokkelkoorts bestaat en hamert op preventie: bedek de huid, gebruik antimuggenspray of andere middelen, plaats horren en verwijder ieder stilstaand water rond het huis.
De Indonesische regering heeft reizigers naar Bali inmiddels gewaarschuwd voor knokkelkoorts. Dat gebeurde nadat een Australische krant had bericht over toeristen aan het infuus in Ubud, een populaire bestemming op het eiland.
De Indonesiërs zelf beschouwen de knokkelkoortsepidemie als een heftige griep. De meesten liggen een week zwetend in bed met koorts en rode vlekken op hun huid. Een populair advies (zonder verdere uitleg): drink veel guava-sap. In het ziekenhuis krijgen patiënten met ernstige klachten paracetamol en een zoutoplossing toegediend (intraveneus) om uitdroging te voorkomen.
In zeldzame gevallen beginnen de neus en het tandvlees van de patiënt te bloeden; een teken dat bloedvaten lekken, waardoor uiteindelijk organen uitvallen. Jonge kinderen lopen de grootste kans om te overlijden door dengue.
Rijke Indonesiërs en toeristen kunnen zich sinds kort beschermen door voor circa 100 euro het nieuwe Qdenga-vaccin uit Japan te kopen in een privaat ziekenhuis. Dat vaccin belooft vijf jaar bescherming tegen de vier soorten Dengue-virussen die mondiaal circuleren (twee prikken met drie maanden ertussen).
De gerenommeerde Australische Monash Universiteit (Melbourne) experimenteert sinds 2011 met een speciaal gekweekte mug als bestrijdingsmiddel. Door de eitjes van de Aedes Aegypti in het laboratorium te injecteren met de Wolbachia-bacterie, een veel voorkomende bacterie onder insecten, ontstaat een mug waarin het dengue-virus zich niet of moeilijker kan ontwikkelen.
Nog een belangrijke eigenschap van Wolbachia: het geeft zichzelf een groot voordeel bij de voortplanting. Al na enkele generaties, blijkt uit onderzoek, hebben vrijwel alle muggen in een populatie Wolbachia in hun lijf.
De eerste Wolbachia-muggen werden in 2011 uitgezet in de Australische stad Cairns. Inmiddels zijn ze in veertien landen te vinden, waaronder Indonesië, Vietnam, Brazilië, en Colombia. Daardoor genieten 11 miljoen mensen bescherming, stelt het World Mosquito Program, een non-profit samenwerking tussen de Monash-universiteit, ngo’s en filantropische instellingen als de Bill & Melinda Gates Stichting.
De eerste wetenschappelijke resultaten kwamen uit de Indonesische stad Yogyakarta, waar onderzoekers vijf jaar na de introductie een afname van 77 procent in dengue-meldingen vaststelden en 86 procent minder ziekenhuisopnames (2014-2019).
Het valt echter niet mee om de muggen op de juiste plek te krijgen. Weliswaar produceert Monash tientallen miljoenen geïnjecteerde eitjes per week, maar daarna moeten vrijwilligers over de hele wereld hun land in om hier en daar groepjes muggen los te laten, of iedere 50 meter een mozzie box (een doosje eieren in een laagje water) neer te zetten.
Sinds kort experimenteert het World Mosquito Program ook met drones die gekoelde (verdoofde) muggen loslaten in moeilijk bereikbare gebieden. Daarbij luistert de vlieghoogte nauw; de muggen moeten wakker worden, voordat ze de grond raken.
Wat ook niet meevalt: bewoners overtuigen dat het loslaten van tienduizenden extra muggen rond hun huis, geïnfecteerd met een geheimzinnig bacterie, een goed idee is. Dat vereist volgens de initiatiefnemers twee jaar voorlichting en overleg, voordat kan worden begonnen.
Die voorbereiding ging mis in de Balinese hoofdstad Denpasar, waar het project eind 2023 is stilgelegd wegens onrust onder bewoners. De waarnemend gouverneur van de provincie Bali gelastte extra wetenschappelijk onderzoek naar de gevaren van de Walbachia-mug.
Onnodig, stelde afgelopen week de Indonesische minister van gezondheidszorg Budi Gunadi Sadikin. Zorgen over mogelijke gevaren van de Walbachia-mug zijn volgens hem gebaseerd op een misvatting. Op Bali en elders in Indonesië stijgt het aantal dengue-gevallen, onderstreepte de minister, terwijl het virus in Yogyakarta onder controle is.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant