Op een theatercursus moest ik ooit een theezakje nadoen. Van die opdracht klapte ik een beetje dicht. De tip van de docent was: zoek het in de ontwikkeling. Een ongebruikt theezakje is niet te spelen. Maar stel je eens voor hoe iemand jou – slank, droog – in het hete water laat zakken, hoe je dat opzuigt en hoe je naar alle kanten uitzet terwijl je je dierbare geur en smaak aan het water prijsgeeft.
Verdomd, ik probeerde het en nu had je me niet van een echt theezakje kunnen onderscheiden.
Over de auteur
Kustaw Bessems is columnist van de Volkskrant en host van de podcast Stuurloos. Hij heeft een bijzondere belangstelling voor openbaar bestuur.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Informateur Richard van Zwol beeldde van de week het abstracte begrip ‘normaliseren’ uit. Ga er maar aan staan. Zoek het in de ontwikkeling, moet hij hebben gedacht, hetgeen uitmondde in een monoloog die even puntig was als gelaagd. Via Nieuwsuur was uitgelekt dat PVV, VVD, NSC en BBB overwegen om het – volgens hen te hoge – aantal asielzoekers tot crisis uit te roepen, om op die grond verzoeken te weigeren. Journalisten wezen Van Zwol en mede-informateur Elbert Dijkgraaf erop dat de wet dit niet toestaat. Het is eerder al grondig uitgezocht.
‘U legt in uw vraag de veronderstelling dat het niet mogelijk zou zijn’, sprak Van Zwol. ‘En daarin ga ik niet mee. We kennen in Nederland heel veel... ik bedoel, de Crisis- en herstelwet, die kent u vast nog wel uit de periode dat we een economische crisis hadden. Dat zijn heel bekende fenomenen. Tijdens de covidperiode hebben we ook heel veel geoefend met vormen van tijdelijke en crisisachtige wet- en regelgeving. Dat is een heel bekende figuur. Dus vandaar dat ik reageer met een lichte verbazing in mijn stem, alsof dit ongewone dingen zijn.’
Bravo. Gebracht met de beheerste dictie van de archetypische onkreukbare topambtenaar. Van Zwol was lang de hoogste ambtelijke baas op het departement van de premier en op Financiën. Zo overtuigend, je zou er haast aan voorbijgaan wat een formidabele flauwekul hij uitkraamt. Crisismaatregelen niet ongewoon? Dat is hun aard. Het is de definitie. Je neemt ze omdat de maatregelen die wél gewoon zijn niet voldoen.
Kijk naar zijn voorbeelden. De bankencrash van 2008 luidde de grootste economische ramp in sinds de jaren dertig. De wet waaraan Van Zwol refereert, maakte meer experimenten in de bouw mogelijk en versnelde juridische procedures. Dus: een zeldzame, gigantische crisis, gevolgd door een proportionele, rechtsstatelijke ingreep.
Dat is zo’n beetje het tegenovergestelde van wat hier aan de hand is met asielzoekers. Dat er daar te veel van zijn is een legitiem politiek standpunt. Maar ongekende aantallen zijn het niet. We zijn ook niet onder de wapenen of getroffen door een natuurramp, de onvoorziene omstandigheden die een asielstop wél mogelijk zouden maken. De gewenste maatregelen druisen intussen in tegen fundamentele rechten zoals vervat in internationale afspraken. Het politieke probleem is hier dat de grootste partij daaraan lak heeft. De politieke oplossing kennelijk dat de andere partijen een noodtoestand bij elkaar fantaseren.
Dat Van Zwol de coronacrisis aanhaalt omdat de overheid toen zo lekker heeft kunnen experimenteren, is nog doller en verontrustender. We hebben het over een wereldontwrichtende pandemie zoals niemand van ons had meegemaakt. Bovendien heeft dat ‘oefenen’ met dwang een verdeeldheid in de hand gewerkt en een extremisme aangejaagd waar we nog de wrange vruchten van plukken. Is het de bedoeling om alsnog complotdenkers gelijk te geven die in coronamaatregelen voortekenen zagen van een staat die ons als slaven onderwerpt?
Migratie is een probleem, maar lang niet het grootste. En asiel is er maar een onderdeel van. Al een kwarteeuw grijpen politici, zeker op rechts, reële nadelen aan migratie aan om in de beeldvorming tegemoet te komen aan maatschappelijke onvrede. Onderwijl hebben ze andere, grotere problemen ontweken (defensie, drinkwater, woningbouw en ga zo maar door). En ze hebben óók de immigratie nauwelijks teruggebracht. Arbeidsmigranten en buitenlandse studenten bleven zeer welkom en EU-landen trokken lang niet samen op om de buitengrenzen te dichten. Wel creëerde Nederland een tekort aan asielopvang. Dat schrok asielzoekers niet af. Het droeg slechts bij aan de indruk dat we werden ‘overspoeld’ en stuwde dat onbehagen op.
Politici zijn het vertolken van kiezersopvattingen op dit punt ver voorbij. Omwille van platte populariteit praten ze hun ontreddering aan. Juist deze week moest VVD-leider en minister Yesilgöz aan de Tweede Kamer toegeven wat allang bekend was: de duizenden asielzoekers die via ‘nareis op nareis’ Nederland in zouden komen en voor de VVD reden waren om het kabinet op te blazen, bestaan niet.
Een anonieme coalitiebron zegt in NRC: ‘Dat een rechter iets misschien kan verbieden, is geen reden het niet te proberen.’ Nou, wanneer je de illusie schept dat slechts één thema ertoe doet, en dat ga je te lijf met een hardleerse wetteloosheid die telkens op vonnissen stukslaat, dan versterkt dat bij burgers dat gevoel van totaal gebrek aan controle. Zo ook het uitroepen van een noodtoestand voor de heus heel lastige maar toch tamelijk alledaagse beleidskwestie die migratie is.
Bewaar dat, geachte heer Van Zwol, voor de theatercursus. En probeert u daar beslist ook het theezakje eens. U heeft het in zich.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant