Het driedaagse bezoek van de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken Anthony Blinken aan China is vrijdag geëindigd zonder vooruitgang op een lange reeks van pijnpunten. De verhoudingen tussen de supermachten zijn de afgelopen jaren zo verslechterd dat de lat voor Blinkens bezoek niet hoog lag.
Kleine stapjes vooruit, bijvoorbeeld een gezamenlijke top over AI of Chinese inspanningen ter bestrijding van de productie van de verslavende pijnstiller fentanyl, moeten de indruk wekken dat de VS en China ondanks onoverbrugbare meningsverschillen de weg terug hebben gevonden naar een partnerschap. De slechte sfeer na een incident met een Chinese ballon in het Amerikaanse luchtruim in januari 2023, waarop de communicatie langdurig werd stilgelegd, heeft plaats gemaakt voor een uitwisseling van diplomatieke mantra’s.
Voordat Blinken zijn opwachting maakte bij de Chinese leider Xi Jinping zat hij maar liefst vijfenhalf uur met zijn collega Wang Yi aan tafel. De Chinese buitenlandminister maakte een gefrustreerde indruk. De relatie, die vorig jaar de bodem van een neerwaartse spiraal bereikte, is weliswaar ‘gestabiliseerd’, maar Wang constateert dat ‘de negatieve factoren zich opbouwen’.
Factoren als bijvoorbeeld Amerikaanse dreigementen met nog meer sancties wegens de enorme hoeveelheden goedkope Chinese producten op de wereldmarkt, als vergelding voor Chinese handelsactiviteiten met Rusland, omdat Chinese bedrijven zouden meewerken aan mensenrechtenschendingen of een gevaar voor de Amerikaanse nationale veiligheid zijn. Wat China ook doet, de ‘eindeloze’ Amerikaanse maatregelen om China’s vooruitgang te ‘onderdrukken’ gaan maar niet van tafel, aldus Wang.
Over de auteur
Marije Vlaskamp is buitenlandredacteur van de Volkskrant en schrijft over de positie van China in de wereld. Ook volgt ze de ontwikkelingen elders in Azië. Ze was 18 jaar correspondent in Beijing.
De Chinezen ergeren zich aan het ‘dwarsbomen’ van China’s ontwikkeling, zeker nu Beijing zich uit de economische malaise probeert te werken door high-tech te exporteren. De Chinese industrie, die deels drijft op staatssubsidies, kampt met overcapaciteit en dat merkt de wereldmarkt. Was tien jaar geleden Chinees staal een probleem en twintig jaar geleden Chinees schoeisel, nu overspoelen goedkope Chinese elektrische auto’s de wereld.
‘Die film hebben we eerder gezien en we kennen de afloop. Amerikaanse bedrijven worden verpletterd, Amerikaanse banen verdwijnen. Dat laat president Biden niet gebeuren,’ aldus Blinken op zijn persconferentie in Beijing na afloop van de top. Hoe Washington dat precies aanpakt, zei hij er niet bij.
Op onverstoorbare toon las Xi Blinken de les: Washington ziet China slechts als een land dat moet worden ‘kleingehouden’. Het wordt hoog tijd dat de VS anders omgaan met deze ‘fundamentele’ kwestie, aldus Xi. ‘Het is als het eerste knoopje van een overhemd: dit moet goed zitten om de Chinees-Amerikaanse relatie werkelijk te stabiliseren.. (...) Samenwerking is geen eenrichtingsverkeer.’
Met andere woorden: wij doen ons best de relatie vlot te trekken en verwachten verbetering van jullie kant, anders ligt een nieuwe crisis op de loer. Die waarschuwing moet doel hebben getroffen, want een van Blinkens doelen in Beijing was preventie. Hij wil voorkomen dat in dit woelige verkiezingsjaar vol ongetwijfeld felle anti-Chinese retoriek iedere Amerikaanse stap inzake China meteen ontaardt in een crisis op alle fronten. Daarom zeggen de VS tegenwoordig China niet in zijn ontwikkeling te willen stuiten en op zijn beurt zegt China niet uit te zijn op vijandschap met de VS.
Zolang we dat blijven herhalen, ontspoort de boel niet, is de gedachte, maar de realiteit buiten de vergaderzaal werkt niet mee. In weerwil van alle mogelijke sancties dobbert er in een Chinese haven op nog geen drie uur vliegen van Beijing een Russisch schip, dat in verband wordt gebracht met het transport van Noord-Koreaanse wapens naar Rusland, meldde persbureau Reuters.
Recent sloegen westerse hoofdsteden ook alarm over de manier waarop Chinese bedrijven met zogeheten dual-use goederen voor burgerlijk en militair gebruik de Russische oorlogsmachine aan de gang houden. China levert Rusland weliswaar geen wapens, maar deze export zit wat betreft de Europese Unie, de Navo en de VS op het randje. Als China dit probleem niet aanpakt, doen we het zelf,’ aldus Blinken. De afgelopen week lieten Amerikaanse regeringsfunctionarissen doorschemeren dat sancties tegen Chinese banken een mogelijkheid zijn.
Eerder op de dag drukten de Chinese en Russische defensieministers elkaar op een regionale veiligheidsbijeenkomst in Kazachstan hartelijk de hand ter bezegeling van hun belofte hun militaire samenwerking op een hoger plan te tillen. Volgende maand, als Xi terug is van een bezoek aan Frankrijk, Servië en Hongarije, komt zijn ‘partner zonder limieten’, de Russische president Vladimir Poetin, bij hem op bezoek. Als Xi al bereid is gas terug te nemen inzake Rusland, liet hij tegenover Blinken zich niet in de kaart kijken. Met ‘reguliere handel’ tussen China en Rusland is niets mis, pareerde Xi.
Blinken besloot zijn loodzware agenda met een vrolijke noot. Dat contacten tussen gewone Chinezen en Amerikanen bijdragen aan onderling begrip, is een van de weinige zaken waar Washington en Beijing het roerend over eens zijn. Vandaar dat Blinken een platenzaak binnenliep, want muziek is ‘de grote verbinder’, aldus Blinken. Met albums van Taylor Swift en de Chinese rocker Dou Wei ging hij naar het vliegveld.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant