‘Realiteitszin is een subjectief begrip’, aldus de BBB tijdens een Tweede Kamerdebat over de mestcrisis. Het kost landbouwminister Piet Adema donderdag grote moeite sommige Kamerleden ervan te overtuigen dat het geen goed idee is om op ramkoers met Brussel te gaan liggen.
De agrariërs en hun belangenbehartigers lieten deze week weer van zich horen. Met als argument dat nood nu eenmaal wetten breekt, stelde een drietal boerenorganisaties dinsdag voor het naleven van de Europese Nitraatrichtlijn maar even op te schorten nu de Europese Commissie wil luisteren.
De Nederlandse melkveehouders zitten met overvolle mestkelders, omdat ze van Brussel dit jaar minder mest over hun land mogen uitrijden dan voorheen. De komende jaren gaat dat maximum nog verder omlaag, wat boeren dwingt hun groeiende mestoverschot tegen hoge kosten af te laten voeren.
‘Duizenden boerenbedrijven zullen terechtkomen in een koude sanering’, waarschuwt het persbericht van de landbouworganisaties. Ze vragen de Tweede Kamer daarom hun crisisplan, dat deze ramp af moet wenden, te steunen. Stap één in dat ‘crisisplan’ is dat Adema teruggaat naar Brussel en voor de zoveelste keer nog eens goed aan de Eurocommissaris uitlegt met welk gigantisch probleem hij de Nederlandse boeren heeft opgezadeld. ‘Wij kunnen ons niet voorstellen dat de Europese Commissie hier geen begrip voor heeft’, schrijven landbouwkoepel LTO, de organisatie van jonge boeren NAJK en de Natuurweide, de vereniging van biologische melkveehouders. ‘Wij gaan ervan uit dat de minister de Europese Commissie aan zijn zijde zal vinden.’
Over de auteur
Yvonne Hofs is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over financiën, economische zaken en landbouw, natuur en visserij.
Mocht de Eurocommissaris onverhoopt blijven volharden in zijn dwaling, dan schakelt het crisisplan van de boeren over op stap twee. Stap twee is dat het Nederlandse kabinet het gebod uit Brussel botweg negeert en gedoogt dat de boeren net zoveel mest blijven uitrijden als vroeger. Erg bang voor juridische procedures hoeft Nederland in dat geval niet te zijn, menen de landbouworganisaties. Het Europese Hof zal heus inzien dat het disproportioneel is om van Nederlandse boeren te verwachten dat ze zich plotseling aan dezelfde mestregels houden als boeren in andere lidstaten.
Tot dit jaar mochten Nederlandse boeren meer mest per hectare uitrijden dan hun vakgenoten in andere lidstaten. De Europese Commissie heeft die voordeelregeling beëindigd, omdat de waterkwaliteit in Nederland slecht is. Meststoffen uit de landbouw zijn daarvan de belangrijkste oorzaak.
Behalve een smeekbede en dreigement aan Brussel bevat het crisisplan van de boeren ook een paar concrete maatregelen om de mestproductie terug te dringen. Hoewel ze die maatregelen kwalificeren als ‘zeer vergaand en ingrijpend voor de sector’, gaat het om een sterk verwaterde versie van het plan van aanpak dat Adema drie weken geleden presenteerde.
Het crisisplan van de sector ging de BoerBurgerBeweging (BBB) blijkbaar niet ver genoeg, want de partij van Caroline van der Plas deed er donderdag nog een schepje bovenop. ‘Er is geen mestcrisis omdat er te veel mest is, maar omdat boeren vanwege Europese en Nederlandse regels hun mest niet optimaal kunnen gebruiken op hun grond’, stelt de partij op haar website. De BBB biedt in een veelpuntenplan ook ‘oplossingen’. Die komen samengevat neer op het per direct overboord gooien van vrijwel alle belemmerende milieuregels en afspraken met de Europese Commissie. Zo vindt de BBB dat Nederland op eigen houtje de Nitraatrichtlijn moet aanpassen, terwijl dit alleen kan met instemming van andere lidstaten.
Minister Adema heeft het er maar druk mee tijdens het Kamerdebat. De bewindsman besteedt het grootste deel van zijn spreektijd aan het ontkrachten van dit type voorstellen. Niet alleen de BBB; ook de PVV en SGP willen wettelijke grenzen opzoeken en eventueel overschrijden om de intensieve veeteelt uit de penarie te helpen. De bewindsman heeft vlak voor het debat een Kamerbrief gestuurd waarin hij over het crisisplan van LTO opmerkt dat dit een aantal omissies bevat. Er staat niets in over handhaving en de maximumnorm voor het aantal koeien per hectare grasland die Adema wil invoeren, ‘maatregelen die in mijn ogen essentieel zijn’. De oproep tot nationale ongehoorzaamheid jegens Brussel laat hij in zijn brief onbesproken.
In zijn rechtstreekse confrontatie met de Tweede Kamer adresseert Adema die muiterijvoorstellen wel. Hij heeft de Kamer het afgelopen half jaar talloze keren verteld dat de Europese Commissie op dit punt onvermurwbaar is, maar PVV, BBB, SGP − en soms ook NSC − willen het maar niet geloven. Kamerleden van die partijen vragen Adema elk debat opnieuw om in Brussel met de vuist op tafel te slaan en het geschrapte mestvoordeel (derogatie) terug te eisen.
Als een grijsgedraaide plaat herhaalt de minister dat dit geen zin heeft. Hij heeft al zo vaak bij de Eurocommissaris om clementie gebedeld en werd telkens met een kluitje in het riet gestuurd. ‘Ik constateer dat de deur in Brussel dicht zit. Mijn harde conclusie is dat een nieuwe derogatie in welke vorm dan ook Nederland niet gegund is.’
Adema legt ook uit waarom dat zo is: Nederland houdt zich structureel niet aan afspraken. Nederland had het verlies van de derogatie jaren geleden al kunnen zien aankomen, want Brussel sorteerde daar toen al op voor. Maar onder invloed van de machtige boerenlobby negeerden recente Nederlandse kabinetten de voortekenen. De landbouwsector heeft zich altijd verzet tegen krimp van de veestapel en andere milieumaatregelen. Daarom durfde de politiek die niet op te leggen.
Nu de wal het schip keert, schreeuwen boeren moord en brand omdat ze zich in heel korte tijd moeten aanpassen aan de lagere mestnormen. Het zelfbewustzijn dat ze dit over zichzelf hebben afgeroepen met hun lobby voor uitstel van onvermijdelijke maatregelen, lijkt te ontbreken.
‘De maatregelen die nu op tafel liggen hadden we eigenlijk vier jaar geleden al moeten nemen’, zegt Adema. ‘De Commissie constateert keer op keer dat Nederland beloftes over het verbeteren van de waterkwaliteit niet nakomt. Het vertrouwen is daarom helemaal weg.’ Nederland kan dat vertrouwen alleen terugwinnen door die uitgestelde maatregelen alsnog door te voeren, zegt hij. Dit is volgens hem de enige serieuze oplossing voor de mestcrisis.
Kiezen voor de ramkoers met Brussel vindt hij uiterst onverstandig. ‘Het risico van juridische procedures als we de mestafspraken met de Commissie schenden moet niet onderschat worden.’ Nederland riskeert daarmee niet alleen een inbreukprocedure van de Europese Commissie, die kan resulteren in zeer hoge boetes, maar ook rechtszaken in Nederland. Nederlandse milieuorganisaties kunnen naar de Nederlandse rechter stappen als Nederland zich niet aan Europese wetgeving houdt. ‘Dat risico is onverantwoord’, houdt Adema de weerspannige Kamerleden voor. Voorstellen om overtredingen van de mestregels te gedogen, opdat boeren hun mest op hun landbouwgrond kwijt kunnen, ontberen in zijn ogen elke realiteitszin.
BBB-woordvoerder Cor Pierik kijkt daar toch anders tegenaan. Hij houdt stug vast aan zijn gelijk. ‘Realiteitszin is een subjectief begrip’, bijt hij de minister toe. Uiteindelijk blijkt Adema toch meer medestanders te hebben dan hij; een ruime Kamermeerderheid van VVD, NSC, GroenLinks-PvdA, D66, CDA en ChristenUnie maakt tijdens het debat duidelijk dat ze Adema’s aanpak van het mestprobleem zullen steunen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant