De motie werd ingediend door GroenLinks-PvdA, qua grootte de tweede partij in de Tweede Kamer. Normaal gesproken dient de grootste partij een motie in over de bevindingen van een enquêtecommissie, maar de PVV wilde deze bevindingen niet zomaar overnemen.
Bij het eerste deel van het debat, dat dinsdag werd gehouden, waren ook de andere formerende partijen - VVD, NRC en BBB - huiverig om de bevindingen vast te leggen. Maar donderdag blijkt dat deze partijen de motie wel steunen.
In de motie is uiteindelijk veel ruimte gelaten voor de invulling van de negentien aanbevelingen. De partijen spreken uit dat sommige aanbevelingen om politieke keuzes vragen en er nadere uitwerking nodig is. Maar in grote lijnen steunt een meerderheid de conclusies van de enquêtecommissie.
Het is een mythe dat de zogenaamde Bulgarenfraude in 2013 heeft geleid tot het toeslagenschandaal, zei commissielid Thierry Aartsen (VVD) donderdag tijdens het debat. Volgens de commissie ligt de basis van de ontspoorde fraudeaanpak bij wetten die twintig jaar oud zijn.
In 2013 ontstond er veel maatschappelijke en politieke ophef toen bekend werd dat een groep Bulgaren fraude had gepleegd met Nederlandse toeslagen. Kort daarna voerde de Belastingdienst een omstreden risicomodel in, waardoor mensen vaker werden gecontroleerd als zij als risico werden gezien.
De wet hierover werd in 2013 door alle partijen in de Tweede Kamer aangenomen. De strengere aanpak na de Bulgarenfraude wordt gezien als een belangrijke oorzaak voor het toeslagenschandaal. Maar de basis van de problemen in het fraudebeleid werd eerder gelegd, zegt Aartsen.
Aartsen wijst op fouten die zijn gemaakt bij het ontwerpen van de wet over het toeslagensysteem in 2004. Daarbij ontstond er volgens Aartsen een zeer fraudegevoelig systeem, omdat de overheid voorschotten van toeslagen betaalde zonder grondige controle vooraf.
Ook de keuze voor de Belastingdienst om de toeslagen uit te betalen zorgde voor problemen. Een deel van de voorschotten betaalde de Belastingdienst niet op tijd uit. "De Belastingdienst is ingesteld om te innen", zegt Aartsen.
Voor de grote fouten in de uitvoering en de problemen in het toeslagenstelsel is meerdere keren gewaarschuwd. Het kabinet en de Tweede Kamer hebben nauwelijks iets gedaan met die waarschuwingen.
"Het is niet allemaal de schuld van slechte wetgeving", zegt Aartsen. In het rapport werd al geconcludeerd dat de politiek en bestuurlijke instellingen "blind waren voor de rechten van mensen". Maar volgens Aartsen had betere wetgeving een hoop ellende kunnen voorkomen.
Eerder in het debat zei commissievoorzitter Michiel van Nispen (SP) dat de overheid in de fraudeaanpak discrimineerde op afkomst en inkomen. Dat was volgens Van Nispen het gevolg van de politieke beslissing om fraudeurs op te sporen met behulp van risicomodellen. Daardoor keek de Belastingdienst vooral naar een relatief klein groepje mensen waar volgens het model het risico op fraude het grootst was.
"Bepaalde groepen mensen zijn vaker in beeld gekomen bij de uitvoeringsorganisatie als mogelijke fraudeurs", zei Van Nispen in het Kamerdebat over de conclusies van de commissie. "Dat was geen toeval, maar het gevolg van beleid en keuzes in uitvoering". Mensen met een niet-Nederlandse afkomst, met een laag inkomen en alleenstaande moeders werden onevenredig vaak gecontroleerd.
Van Nispen zegt tegen de Tweede Kamer dat dat niet had gemogen. "Dat is in strijd met het grondrecht op gelijke behandeling."
Source: Nu.nl algemeen