‘Even los van de inhoud, ...’ Die zinsnede is al jarenlang bezig met een gestage opmars, maar klom de afgelopen verkiezingscampagne versneld op tot de meestgebruikte frase in het groeiend leger politieke duiders en commentatoren. Meestal gevolgd door een verhandeling over de tactische, beeldvormende of assertieve kwaliteiten van de besproken politicus. Meestal Wilders. ‘Even los van de inhoud, Geert had toch maar mooi de lachers op zijn hand in dit debat.’
Lange tijd heb ik me, wellicht net als u, amechtig geprobeerd te verzoenen met deze ontwikkeling. Moderne tijden, beeldvorming is nu eenmaal ook belangrijk, en zo. Maar ik kan het niet langer. ‘Even los van de inhoud...’ is moedeloos en woest makend tegelijk. En lui. Politiek drááit om de inhoud. Waarom komen de commentatoren dan weg met politieke analyses die ‘even los van de inhoud’ staan? Heeft u ooit een boekrecensie gelezen die begon met ‘Even los van de inhoud...’ en vervolgens kaft en lettertype beschreef van het boek?
Over de auteur
Diederik Samsom is natuurkundige, oud-politicus en columnist van de Volkskrant. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Het omgekeerde van ‘even los van de inhoud’ is het indrukwekkende Manifesto-project van het Berlijns centrum voor sociale wetenschappen. Dat instituut bekeek meer dan drie miljoen stellingnames uit vijfduizend verkiezingsprogramma’s van meer dan 1.300 politieke partijen in zestig landen gedurende de afgelopen decennia en rangschikte op basis daarvan de partijen langs diverse politieke dimensies. Monnikenwerk. Pure inhoud.
Uit het Manifesto-project blijkt dat de PVV op de sociaal-culturele as – waarbij standpunten rond integratie, immigratie en vrijheden een grote rol spelen – de extreemste van alle geanalyseerde partijen is. Veel rechtser dan het Franse Rassemblent National van Marine Le Pen, radicaler nog dan het Duitse AfD die met deportatieplannen koketteert en extremer dan de door oud-SS’ers opgerichte Oostenrijkse FPÖ. Alleen de inmiddels bijna verdwenen Deense Volkspartij, die net als de PVV de islam als een fascistische ideologie bestempelt en moslims basale vrijheden wil ontnemen, komt in de buurt.
Maar in Nederland leidde ‘even los van de inhoud’ ertoe dat de PVV in adembenemend tempo werd genormaliseerd. Het inhoudelijke programma en daarmee de werkelijke positie van de PVV in het politieke landschap is geen millimeter verschoven, maar de toonhoogte ging omlaag en de scheldpartijen op moslims, media en magistraten bleven even achterwege. ‘En sjonge, wat deed-ie dat toch handig in het SBS-debat, even los van de inhoud natuurlijk.’
De kloof tussen inhoudelijke werkelijkheid en Nederlandse perceptie werd na de verkiezingen duidelijk in Brussel, waar VVD’er Malik Azmani het voorzitterschap van één van de grote Europese fracties – de liberalen – misliep vanwege de coalitie-onderhandelingen tussen VVD en PVV. De Europese zusterpartijen van de VVD hadden de ‘even-los-van-de-inhoud’-isering van de Nederlandse verkiezingscampagne gemist.
Zij keken wél naar de inhoud en achtten samenwerking zeer problematisch. Azmani werd geblokkeerd, hoewel hij op basis van kwaliteiten, ervaring en inzet de positie van fractievoorzitter zeker had verdiend. Verbazing in Nederland. Waarom zo zwaar tillen aan de samenwerking met PVV? Welnu, vanwege de inhoud.
Zorgelijker nog dan de dwaling van politieke duiders is dat de partijen inmiddels zelf ook denken dat ze ‘even los van de inhoud’ kunnen opereren. Of zelfs een kabinet kunnen formeren. Als je inhoud inwisselt voor beelden dan kún je jezelf wijsmaken dat je het met zijn vieren snel eens kan worden. En zo begon het ook. Meer dan vijf maanden geleden. Inmiddels weten we beter. En wie toentertijd secuur naar belangrijke standpunten van de formerende partijen had gekeken, bijvoorbeeld op immigratie of Europa, had toen al kunnen zien dat deze combinatie juist buitengewoon onwaarschijnlijk is en dat een aantal andere meerderheidscombinaties inhoudelijk kansrijker waren. En nog altijd zijn.
Ik weet heus dat politiek om meer draait dan partijprogramma’s. Emotie telt ook en partijen moeten hun profiel bewaken. Je kunt ook te ver doorslaan in louter inhoudelijke compromissenpolitiek. Ik kan daarover meepraten. Maar feit blijft dat woningnood, armoede, zorgtekort en klimaatverandering niet ‘even los van de inhoud’ worden opgelost. Hoog tijd dat de politiek én haar commentatoren zich dat weer gaan realiseren.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns