Middelbare scholen huren steeds vaker leerkrachten in via een detacheringsbureau of als zzp’er. Met name docenten afkomstig van bureaus zijn stukken duurder. Waarom is dat bedrag zo hoog? En welke invloed heeft de inzet van externen op het onderwijs?
Hoe vaak zetten scholen externe en dus duurdere krachten in?
In 2022 gaven middelbare scholen volgens de Algemene Rekenkamer in totaal 370 miljoen euro uit aan docenten van buitenaf. Dat bedrag vormt 4,4 procent van de totale personeelslasten in het onderwijs. In 2013 besteedden scholen nog maar 2,2 procent van de personeelslasten aan externen.
Die verschuiving is voor scholen geen kwestie van willen, maar van moeten. Als een docent plotseling ziek wordt of ontslag neemt, zit er door het lerarentekort vaak niets anders op dan een beroep te doen op een detacheringsbureau. Ook de steun die scholen in de coronacrisis kregen om leerachterstanden weg te werken, werd vanwege het tijdelijke karakter dikwijls aan commerciële partijen uitgegeven.
Over de auteurs
Daan van Acht is algemeen verslaggever. Pepijn de Lange is dataredacteur.
Docenten die via een detacheringsbureau aan het werk komen, verdienen zelf niet veel meer dan hun collega’s in loondienst. Ze vallen officieel onder de cao’s van uitzendkrachten. Wettelijk gezien hebben zij recht op een beloning die vergelijkbaar is met hun collega’s.
Waarom kosten extern ingehuurde docenten scholen meer?
Als scholen een gat in het rooster opvullen door een externe leerkracht in te huren, kost dat aanzienlijk meer geld, becijferde de Rekenkamer. Boven op het docentensalaris vragen detacheringsbureaus een vergoeding voor hun diensten. Ook moet de school over het uurloon 21 procent btw afdragen. In tegenstelling tot commerciële bedrijven kunnen scholen deze btw niet met hun inkomsten verrekenen.
Dat de kosten voor scholen flink kunnen oplopen, laat een rekenvoorbeeld van de Rekenkamer zien. Boven in de meest voorkomende salarisschaal (LB) kost een docent in loondienst een school ongeveer 58 euro per uur. Een docent met hetzelfde salaris via een extern bedrijf inhuren kost de school bijna het dubbele: 113 euro per uur.
De detacheringsbureaus steken dat verschil niet allemaal in eigen zak. Omdat werknemers van deze bureaus een hoger risico lopen op arbeidsongeschiktheid of werkloosheid, dragen de bureaus meer sociale werkgeverslasten af dan scholen. Deze extra kosten rekenen de bureaus door in hun prijzen. Ook reserveren de bureaus geld om hun docenten in schoolvakanties door te betalen.
Docenten die zichzelf als zzp’er aanbieden, kosten scholen minder extra geld. Zelfstandige ondernemers in het onderwijs zijn namelijk vrijgesteld van de verplichte afdracht van btw. Als zzp’ers en scholen elkaar via een bemiddelingsbureau vinden, kan dat wel extra kosten met zich meebrengen.
‘Docenten die voor zichzelf beginnen, willen autonomie’, zegt Jan-Willem Duim, oprichter van Flexonderwijs, een platform dat zelfstandige leerkrachten aan scholen koppelt. ‘Zij willen niet als docent in loondienst enkel beleid uitvoeren, maar zelf kunnen beslissen of een opdracht bij hen past.’
Ook ziet Duim dat werkenden – en dus ook docenten – steeds vaker bereid zijn zekerheid in te leveren in ruil voor vrijheid en flexibiliteit. Dat zie je bijvoorbeeld ook terug in de zorg: het aantal zzp’ers stijgt snel in die sector, omdat zelfstandigen meer zeggenschap hebben over hun eigen rooster en zelf kunnen bepalen hoeveel ze willen werken.
Wat kunnen scholen doen om de kosten voor externe leerkrachten binnen de perken te houden?
Hoewel het ‘soms niet anders kan’, probeert Jeroen Goes, schoolbestuurder in De Bilt, detacheringsbureaus zo veel mogelijk te mijden. Liever werkt Goes met zzp’ers, die geen btw of extra kosten rekenen. ‘En dan zit je ook niet vast aan de kleine lettertjes van een contract, waarbij je bijvoorbeeld verplicht een docent voor minimaal een jaar moet inhuren, of de samenwerking nu bevalt of niet.’
Omdat ook die zzp’ers soms flink meer kosten dan hun collega’s in loondienst, hebben basisscholen in Amsterdam prijsafspraken gemaakt. Zzp-leerkrachten krijgen afhankelijk van de schaal waarin zij vallen maximaal 68 euro of 84 euro per uur, meldde Het Parool dinsdag. Vorig jaar klonken vanuit verschillende schoolbesturen ook al geluiden dat ze wilden stoppen met het inhuren van externen.
Een plafond aan tarieven voor externen pakt overigens niet alleen maar positief uit: sommige zzp’ers hielden het maximumtarief als minimumtarief aan. ‘Laatst nog vroeg een jonge vrouw 85 euro per uur’, aldus een schoolbestuurder tegen de Amsterdamse krant. ‘Ze was net begonnen, had nog geeneens haar sporen verdiend.’
Wat zijn de gevolgen voor leerlingen?
Dat hangt ervan af hoe je het bekijkt. Leerlingen zijn gebaat bij continuïteit: steeds een andere leraar voor de klas is allesbehalve wenselijk. Soms staat nu een invalleraar voor de klas die niet bevoegd is, maar wel de leerlingen een dag kan bezighouden. Toch is het in alle haast inschakelen van een gedetacheerde leerkracht nog altijd beter dan een klas naar huis sturen.
Hoe krijgen we weer meer leraren voor de klas, zodat zulke invaltrucs niet meer nodig zijn? Verbeter het imago van het onderwijs, zegt schoolbestuurder Goes. ‘Straal nou eens wat meer optimisme uit, ook vanuit het ministerie. De salarissen zijn goed, de arbeidsvoorwaarden ook. Lesgeven is een prachtig vak.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant