Is het einde van de rookworst nabij? Woensdag bespreekt een commissie van de Europese Unie een verbod op smaakstoffen die voor een rooksmaak zorgen. Ze zijn mogelijk kankerverwekkend.
Wie boerenkool zegt, zegt rookworst. Sinds een Amsterdamse winkelier in 1938 warme worsten ging verkopen, zijn ze nooit meer uit het straatbeeld verdwenen; Unilever (eigenaar van Unox) verkocht er vorig jaar zo’n zestien miljoen. Dat kan binnenkort echter zomaar veranderen. Woensdag bespreekt een voedselcommissie van de Europese Unie namelijk een mogelijk verbod op de smaakstoffen die de worst haar karakteristieke rooksmaak geven.
Wat is er aan de hand? Al sinds de jaren zeventig worden rookworsten niet meer echt gerookt boven een houtvuur, maar gekookt. Een stuk gezonder, want in rook zitten allerlei kankerverwekkende stoffen zoals zogeheten vluchtige organische moleculen en Paks, polycyclische aromatische koolwaterstoffen.
Over de auteur
Stan van Pelt schrijft voor de Volkskrant over medische- en bètawetenschappen. Ook volgt hij de ontwikkelingen in academische wereld.
Tegenwoordig zorgen toegevoegde smaakstoffen voor de kenmerkende rooksmaak. Dat is niet alleen bij rookworsten het geval, maar ook bij andere producten met een rooksmaak, denk aan chips met een barbecuesmaak en vegetarische worsten. Deze zogenoemde rookaroma’s worden gemaakt door de rook van brandend hout met een vloeistof op te vangen en die vervolgens te filteren.
Over deze rookaroma’s heeft de Europese voedselautoriteit Efsa nu zorgen. Van de acht verschillende varianten die momenteel zijn toegestaan, bevatten er zes bestanddelen die mogelijk kankerverwekkend zijn. En van de andere twee kan dit niet uitgesloten worden. Dat concludeerde een Efsa-werkgroep afgelopen najaar onder leiding van de Nederlandse toxicoloog Wim Mennes. Het gaat onder meer om stoffen als benzenediol, catechol en formaldehyde. Volgens meerdere studies met muizen en menselijke celkweken kunnen deze het dna beschadigen, wat de kans vergroot op kanker en aangeboren afwijkingen. Bewerkt vlees zit sowieso al in het verdachtenbankje, omdat dit het risico vergroot op diabetes en kanker. Eet het daarom met mate, adviseert het Voedingscentrum.
De Efsa kwam met haar advies omdat de tienjarige vergunning voor de smaakstoffen 1 juli afloopt. Dat de middelen eerder wel goedgekeurd werden, komt doordat de beoordelingsmethodes destijds minder goed waren dan nu, schrijft Mennes in een toelichting op de Efsa-site. Ook zijn de Europese regels over toxiciteit inmiddels strenger.
Ivonne Rietjens, hoogleraar toxicologie aan de universiteit van Wageningen, snapt het advies van de voedselautoriteit. ‘De Europese Unie hanteert een zerotolerancebeleid als het gaat om stoffen die dna beschadigen. Die mogen niet worden toegevoegd aan voeding. Dat is op zich goed, want dat biedt de consument vertrouwen.’
De vraag is wel of diezelfde consument beter af is met een verbod, vervolgt ze. In theorie zouden bedrijven hun producten namelijk weer ouderwets kunnen gaan roken, boven een houtvuur. ‘Dat is een stuk ongezonder. De concentratie kankerverwekkende stoffen in zo’n product kan dan een stuk hoger zijn dan bij rookaroma’s. Als je vraagt welke rookworst ik als toxicoloog liever zou eten, dan weet ik het wel.’ Wanneer producten op de klassieke manier gerookt zijn, staat dit bovendien niet altijd op het etiket vermeld, constateerde tv-programma Keuringsdienst van Waarde pas nog.
Wie dol is op rookworst, hoeft niet meteen te vrezen voor zijn gezondheid, benadrukt Rietjens. ‘Ik zou me niet zo’n zorgen maken. Deze rookaroma’s verhogen het kankerrisico slechts een heel klein beetje, maar wettelijk gezien wel té veel.’ Je krijgt tijdens het barbecueën bijvoorbeeld een stuk meer kankerverwekkende stoffen binnen, relativeert ze. ‘Met name als de rook in het vlees terechtkomt. En barbecueën doen mensen ook massaal. Je kunt risico’s nooit volledig uitsluiten. Zelfs je lichaam maakt uit zichzelf kankerverwekkende stoffen aan.’
Hoe nu verder, mochten de aroma’s echt verboden worden? Het is een spagaat die niet eenvoudig is op te lossen, aldus de hoogleraar. ‘Ik kan me voorstellen dat producenten gaan kijken of ze de bestanddelen nog beter kunnen zuiveren zonder de smaakstoffen te verliezen.’
Juridisch gezien is het ouderwets roken van voedsel ook toegestaan, als alternatief, omdat regelgeving daarover ontbreekt. ‘Maar dat is niet een kant die wij op willen’, zegt een woordvoerder van Unilever desgevraagd aan de telefoon. ‘Het is ook schadelijk voor het milieu.’ Het bedrijf hoopt dat er een overgangsperiode komt, mochten de smaakstoffen daadwerkelijk in de ban gaan.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant