Actiehelden In zijn vermakelijke boek ‘The Last Action Heroes’ duikt Empire-journalist Nick de Semlyen in de belangrijkste actiehelden van de jaren tachtig.
Een lichtgewicht als Ryan Gosling, deze week actieheld in The Fall Guy, had geen schijn van kans gemaakt tussen de kolossen die in de jaren tachtig in de actiefilm rondstampten. Die dansten niet in de Mickey Mouse Club, zoals Gosling, maar kwamen uit vechtsporten – Chuck Norris, Jean-Claude Van Damme, Steven Seagal – of de bodybuilding – Arnold Schwarzenegger, Sylvester Stallone. Deze topzware anabole vleestaarten gaven het depressieve Amerika onder president Reagan een broodnodig shot patriottisme door op celluloid bloedig revanche te nemen op interne en externe vijanden: maffia en jeugdbendes, communisten, Vietnamezen, Latijns-Amerikaans gespuis. Helden met een lijf van graniet en een ziel van roestvrij staal die elke moordpartij afsloten met een snerende oneliner.
In zijn vermakelijke boek The Last Action Heroes schildert Nick de Semlyen, journalist bij het Britse filmtijdschrift Empire, hun tijdvak in de stijl van cultuurcriticus Peter Biskind, maar helaas zonder diens finesse, diepgang en eruditie. Biskind maakte school door de opkomst en ondergang van een filmgolf te beschrijven door een groep gezichtsbepalende filmmakers te profileren: het Nieuwe Hollywood van de jaren zeventig in Easy Riders, Raging Bulls bijvoorbeeld.
De Semlyen beschrijft de rechtse golf wraak- en actiefilms van de jaren tachtig via een ensemble actiehelden. Superster Sylvester Stallone, scriptschrijver en stiekeme intellectueel, bijt daarbij de spits af en is tevens de schurk van het verhaal: een neurotisch verongelijkte, jaloerse ijdeltuit. Hoogtepunt in Stallone-bashing is een anekdote over een kindacteur die hem op de set van Rambo III brutaal verbetert, waarna Stallone grimmig naar zijn camper beent en zijn assistente even later terugkeert: „Sly heeft een geweldig idee! Waarom gaat dat kind niet dood in deze scène?”
Voor wat het waard is: Hollywood houdt van sterke verhalen. Stallone verandert de Amerikaanse film hoe dan ook grondig. Zijn boksfilm Rocky is in 1976 een nagel aan de doodskist van het artistiek hoogstaande, maar deprimerende ‘Nieuwe Hollywood’. Samen met Jaws en Star Wars zorgt Rocky ervoor dat Hollywood zijn geld eind jaren zeventig gaat steken in B-films: actie, horror, scifi. Rocky Balboa biedt hoop door zich taai staande te houden tegen een opschepperige zwarte wereldkampioen en geeft en passant wit zelfmedelijden en revanchisme vorm. De underdog Rocky transformeert in latere films in een superkampioen. Stallones tweede held John Rambo doorloopt een soortgelijke traject: de getraumatiseerde, in de hoek gedreven Vietnamveteraan van First Blood veranderde later in een meedogenloze moordmachine die alsnog de oorlog in Vietnam én Afghanistan wint.
Stallones rivaal, de Oostenrijkse bodybuilder Arnold Schwarzenegger, is de held in De Semlyens verhaal: een botte, seksistische, maar immer opgewekte bodybuilder met zo veel zelfvertrouwen dat hij geen ego lijkt te hebben. Bob Rafelson zet zijn kolossale torso in 1976 in Stay Hungry in als ridicuul ‘special effect’ met gay connotaties. Tien jaar later is Schwarzenegger met accent en al Hollywoods onwaarschijnlijkste A-ster dankzij barbaar Conan, moordrobot Terminator en een half dozijn militaristische mannetjesputters.
De Semlyen beschrijft de rivaliteit – en de dirty tricks – van Stallone en Schwarzenegger en voert tevens een stoet mindere goden op: de zachtmoedige christen Chuck Norris, de optimistische ijdeltuit Jean-Claude Van Damme, de sinistere bruut Steven Seagal. Zij domineren een tijdlang Hollywood.
Aanvankelijk schraagt hun bloeddorst het artificiële patriottisme van Ronald Reagan – de president lijkt half verliefd op Stallone en telefoneert oeverloos met hem. Maar als Amerika’s zelfvertrouwen afdoende is hersteld en na 1986 de detente met de Sovjet-Unie inzet, raakt grimmigheid en triomfalisme weer uit de mode. Het nieuwe type actieheld blijkt de bijdehande tv-ster Bruce Willis, die in 1988 met Die Hard een enorme kersthit scoort: een actiekomedie over politieman John McClane, die bloedt, vlucht, huilt en overleeft via improvisatie. In de jaren negentig krimpen actiehelden weer naar Willis’ menselijke formaat en raken gekwelde antihelden als Mel Gibson of Nicolas Cage in de mode, alsmede zweetloos soepele, technologisch onderlegde types die wel raad weten met internet: Tom Cruise, Keanu Reeves.
In 1989 zet Tim Burton met Batman ook de cartooneske superheld alvast in de etalage: diens schrikbewind begint pas echt in de 21ste eeuw. De dubbel gespierde vleestaarten van de jaren tachtig zijn dan vagelijk ridicule dinosauriërs geworden. Hun Jurassic Park is na 2012 filmserie The Expendables, waarin ze in wisselde ensembles hun trucjes van weleer doen, nu met grappen over hernia en viagra.
Achteraf is het opvallend hoe ridicuul en trashy hun actiefilms waren. Ze verdienen een diepgaander studie dan het wel zeer amusante The Last Action Heroes.
The Fall Guy. Regie: David Leitch. Met: Ryan Gosling, Emily Blunt, Hannah Waddingham, Aaron Taylor-Johnson. Lengte: 126 min.
Een ode aan Hollywoods stuntmensen, dienstbaar, onzichtbaar en trouw incasserend. Gebaseerd op een vergeten tv-serie met Lee Majors als stuntman Colt Seavers die in de kleine uurtjes boeven vangt. Met gewezen stuntman en competent blockbuster-regisseur David Leitch aan het roer (John Wick, Hobbs & Shaw) kan zoiets lukken. Ryan Gosling ligt voor de hand als ‘fall guy’: hij is goed in komisch incasseren.
De romantische actiekomedie The Fall Guy heeft zijn momenten, maar blijkt toch minder dan de som van zijn delen. Gesjeesd stuntman Colt wordt naar de set van actiefilm Metal Storm geroepen, waar zijn door hem geghoste ex Jody (Emily Blunt) debuteert als regisseur. Na gepaste represailles – ze laat Colt take na take brandend tegen een rotsblok smakken – is Jody ontdooid, maar dan moet Colt op verzoek van producer Gail (Hannah Waddingham) nog de verdwenen hoofdrolspeler Tom Ryder (Aaron Taylor-Johnson) opsporen. Colt faalde indertijd als diens ‘body double’ met bijna-fatale gevolgen, waarna hij van de wereld verdween om zijn wonden te likken. Al doende ontdekt Colt dat hij een beoogd ‘fall guy’ is, een zondebok.
The Fall Guy sloopt dure appartementen, heeft oranje vuurballen, gebengel aan helikopters en vliegende motorboten à la Dick Maas. Old school, en dat is het punt: deze actiekomedie zoekt het in 20ste-eeuwse, analoge nostalgie, in stunts van vlees en bloed.
Helaas blijkt Goslings droogkomische timing verspild aan de middelmatige dialogen en running gags, zoals een hond die iedereen in het kruis bijt. Ook is de meta-humor over film en realiteit niet spits genoeg. Ryan Goslings wazige charme werkt het best als een boomer-brombeer hem grondt, zoals Russell Crowe in The Nice Guys. Hier is hij een iets te ironisch bijdehandje. En omdat Emily Blunt handenwringend aan de zijlijn staat en überhaupt nul chemie met Gosling heeft, redt ook romantiek The Fall Guy niet van verveling.
Een nieuwsbrief voor echte filmliefhebbers. Lees iedere week mee over de laatste ontwikkelingen, de beste recensies en interviews.
Source: NRC