Het korte antwoord: niet echt.
Advocaat Willem Jan Ausma zegt tegen NU.nl dat harder straffen een beetje afschrikwekkend kan werken, maar dat de oplossing daar niet gezocht moet worden. "Het is een beetje 'berouw komt na de zonde'. Je zou moeten zorgen dat mensen om te beginnen al niet geneigd zijn om dit soort feiten te plegen. Vaak gebeuren dit soort delicten in combinatie met alcoholgebruik. Mensen zitten niet lekker in hun vel en dan gaan ze door het lint."
Daarom moet de oplossing ergens anders gezocht worden, vindt Ausma. "Er moet meer gekeken worden naar schadevergoeding, gesprekken en behandeling. Tal van onderzoeken tonen aan dat harder straffen wel een beetje helpt, maar dat dit het onderliggende probleem niet oplost."
Universitair hoofddocent Hilde Wermink heeft onderzoek gedaan naar de effecten van harde straffen op criminaliteit. "Over het algemeen zien we niet dat zwaardere straffen voorkomen dat criminelen na de straf weer een strafbaar feit plegen. Als je kijkt naar recidive (of iemand opnieuw de fout in gaat, red.), werkt een taakstraf zelfs beter dan een gevangenisstraf. Er zijn tal van wetenschappelijke onderzoeken die dat bewijzen."
Wermink ziet zelf ook dat veel mensen vragen om hardere straffen. "Het publiek vraagt al snel om zwaardere straffen. Mensen willen vechten om criminaliteit tegen te gaan, maar dit wordt dus niet ondersteund door wetenschap."
Op ons reactieplatform NUjij pleiten lezers regelmatig voor hardere straffen, zodat de slachtoffers een gevoel van vergelding krijgen. Wermink zegt hierover: "Vergelden kan wel een legitieme reden zijn, maar dat betekent ook dat er bakken met geld tegenaan moeten. Gevangenisstraffen zijn namelijk vele malen duurder dan bijvoorbeeld een taakstraf."
Niet alleen de kosten spelen een rol in de ontkrachting van dit argument, vindt ze. "Eigenlijk zeg je daarmee: 'Ik vind het prima dat er meer criminaliteit komt.' Want gevangenisstraffen leiden tot meer herhalingsdelicten. Zwaardere straffen zorgen dus uiteindelijk voor meer nieuwe slachtoffers, terwijl het ook nog eens veel duurder is."
Wermink snapt onze lezers wel. "Het idee van harder straffen komt vanuit de afschrikkingstheorie: hoe zwaarder de straf, hoe minder recidive. Maar tegenwoordig is de consensus binnen de criminologie dat je niet harder moet straffen, maar de pakkans moet vergroten. Dat doe je door meer controle, maar dat blijkt een grote uitdaging."
Wermink onderzocht met collega's twee keer het effect van zwaardere straffen:
Universitair hoofddocent Gjalt-Jorn Peter is gespecialiseerd in gedragsverandering. Als NU.nl aan hem vraagt hoe deze geweldsdelicten te voorkomen zijn via gedragsverandering, moet hij een beetje lachen. "Dat is niet makkelijk. Door de relatief lage pakkans maakt de zwaarte van het delict minder uit. Daarom is het gewoon lastig op te lossen. De pakkans kan je namelijk niet goedkoop verhogen."
Ook geeft Peter aan dat de mensen die een geweldsdelict plegen, misschien moeilijker te beïnvloeden zijn. "De gewone huis-tuin-en-keukengedragskennis helpt niet bij deze groep. Mensen die dit soort geweldsdelicten plegen, hebben hulp nodig."
Gedragspsycholoog Kevin de Goede vindt dit ook. "Preventieve maatregelen hebben zin voor mensen die rationeel nadenken. Zij snappen de consequentie van hun gedrag en kunnen dan opnieuw een afweging maken. Dat gaat nou net mis bij geweldsdelicten."
De Goede zegt dat we ons moeten afvragen wat de geweldsreactie veroorzaakt. "Wat zijn de verklarende factoren? Mensen staan onder stress, ze hebben middelen op, of ze zijn verward. Ze reageren dan uit emotie."
Hier ziet De Goede een trend. "De afgelopen jaren zijn er meer maatschappelijke problemen opgekomen: meer vluchtelingen en daklozen, bezuinigingen op (mentale) gezondheidszorg. Dat hangt samen met geweldsdelicten in het openbaar vervoer." Hij zegt dat middelengebruik ook meer in opkomst is. "Dan ben je lang niet meer zo rationeel. Als je dan in een stressvolle situatie komt, is de kans op een agressieve reactie aanwezig."
De Goede wil dit niet goedpraten. "Die agressieve reactie is niet juist, maar om dit goed aan te pakken, moet je meer kijken naar de inrichting van onze samenleving en de omgeving. Dan wil je voorkomen dat mensen verslaafd raken of verward ronddwalen op straat. Maar dat is een langetermijnstrategie."
Wat moet er dan wel gebeuren? De Goede heeft heel praktische tips vanuit de wetenschap. "Op de korte termijn: maak onderscheid tussen de verschillende typen agressie. Iemand die verward is, is anders dan mensen die bewust zwartrijden. Dat zijn totaal andere gevallen." Deze twee groepen vragen allebei om een andere aanpak.
"Voor de mensen die niet goed bij zinnen zijn, moet meer ingezet worden op de-escalatietechnieken. Dus: hoe richten we de situatie in? Dat zijn kleine dingen. Verschillende onderzoeken geven aan dat bijvoorbeeld juiste belichting, sinaasappelgeur en een aangename temperatuur de kans op agressie aanzienlijk verminderen."
Tot slot zegt De Goede: "Waar we als eerste aan moeten werken, is dat conducteurs zich veilig voelen. Maar conducteurs bewapenen of zwaardere middelen inzetten zijn niet de oplossing. We moeten een maatschappelijk debat voeren over waardoor we de agressietrend zien. Dat moeten we aanpakken. Steeds meer mensen hebben moeite met rondkomen, of hebben psychologische problemen. Daar kunnen we wat aan doen, maar dat is een langetermijnplan."
Maak binnen 1 minuut een gratis account aan en krijg toegang tot extra artikelen.
Gelieve een geldig e-mailadres in te geven.
Source: Nu.nl algemeen