N.B. Het kan zijn dat elementen ontbreken aan deze printversie.
Hoewel er elk jaar nog steeds enkele verdwaalde toeristen in oranje-tenue op 30 april door Amsterdam struinen – te danken aan verouderde reisgidsen waarin Koninginnedag nog als feestdag vermeld staat – vieren Nederlanders al sinds 2014 op 27 april Koningsdag. Dat maakt 2024 het elfde jaar dat deze feestdag plaatsvindt op de verjaardag van koning Willem-Alexander. In deze gids duikt NRC nog iets verder in de geschiedenis van het feest én vind je tips voor een geslaagde dag.
Ga naar een onderdeel van deze gids:
De manier waarop Nederlanders de verjaardag van hun vorst vieren, inclusief kinderspelen en vrijmarkten, is in de wereld redelijk uniek. Maar hoe is deze feestdag tot stand gekomen? Een korte ontstaansgeschiedenis. Ook delen we het programma van Koningsdag in Emmen, de stad die de koninklijke familie bezoekt
Koningsdag was natuurlijk eerst Koninginnedag. Maar nog vóór Koninginnedag heette deze dag Prinsessedag. Deze feestdag hebben we niet te danken aan het koningshuis, maar aan de bezorgde journalist J.W. Gerlach. Deze hoofdredacteur van het liberaal getinte Utrechts Provinciaal en Stedelijk Dagblad pleitte in 1885 in een hoofdartikel voor een nieuw nationaal volksfeest om Nederlanders dichter bij elkaar te brengen. De verjaardag van de toen 5-jarige prinses Wilhelmina op 31 augustus leek hem een mooie datum.
Dat idee vond gehoor. In zijn eigen stad Utrecht en omgeving begonnen mensen nog datzelfde jaar kinderspelen te organiseren op die dag. De jaren erna breidden de feesten zich uit en in 1886 werd 31 augustus tot Prinsessedag gedoopt. Vier jaar later, toen Wilhelmina koningin werd, ging het pas Koninginnedag heten. Ze bezocht de Oranjefeesten wel, maar echt warm werd ze er niet van.
Prinssessedag begon met kleinschalige kinderspelen, die in wijken en buurten werden georganiseerd. De jaren daarna breidden de Oranjefeesten zich als een olievlek over het land uit en begon ook de commerciële wereld het nut van de nationale feestdag in te zien.
Toen Juliana in 1948 koningin werd, veranderde niet alleen de datum van Koninginnedag (30 april, haar verjaardag), maar ook de wijze waarop het gevierd werd. Juliana genoot van het feest. Vaste prik werden de zogenoemde defilés, waarbij kinderen, muziekkorpsen en vrijwilligers van allerlei organisaties in de tuin van Paleis Soestdijk langskwamen. 30 april werd een soort ‘nationale moederdag’.
Beatrix, geboren op 31 januari, liet de datum van Koninginnedag staan. Met haar begon de traditie dat de vorst naar het volk toe komt. Ook Willem-Alexander is dit blijven doen toen Koninginnedag in 2014 veranderde in Koningsdag, vanaf nu gevierd op zijn verjaardag, 27 april. Nog steeds is er op deze nationale feestdag, bijna 140 jaar later, behoefte aan saamhorigheid.
De leden van het koningshuis reizen dit jaar af naar Emmen, in Drenthe. Om 11.00 uur wordt de koninklijke familie op het Noorderplein ontvangen en toegezongen, waarna zij een koninklijke wandeling maken langs de verschillende pleinen in de stad. De route voert langs een plein met spellen, met zang, dans en een plein waar kunst, cultuur en innovaties te zien zijn. De gezinsleden krijgen bekende en onbekende kanten van Emmen te zien en er zijn optredens. De gemeenteraad beschouwt de dag als een visitekaartje voor de stad.
Naast het koninklijk feest in Emmen zijn er door heel het land tal van festivals en vrijmarkten. We zetten een paar activiteiten op een rij (ook voor de niet-Oranjefan).
Wie Koningsdag zegt, zegt vrijmarkten. Door heel het land rollen Nederlanders hun kleedjes uit, met daarop tweedehandsspullen in de verkoop. Naast de kraampjes met spullen die soms op willekeurige plekken voor huizen opduiken, veranderen soms hele parken en buurten in een heuse vrijmarkt. Waar moet je zijn?
- In Amsterdam staan de Beethovenstraat en de aangrenzende Apollolaan bekend om de goede kwaliteit van de aangeboden spullen.
- In Utrecht begint de vrijmarkt al op 26 april om 18.00 uur. De gemeente zet in het centrum een ‘vrijmarktgebied’ af, met drie speciale plekken voor kinderen: Park Lepelenburg, het Nijntjepleintje en de Van Asch van Wijckskade.
- In Eindhoven worden, verspreid door de stad, meerdere vrijmarkten georganiseerd. Onder meer op het Wilhelminaplein en in het Stadswandelpark kun je op zoek naar koopjes.
- Haagse koopjesjagers kunnen naar het Belgisch Plein, de Bosjes van Pex en de Frederik Hendriklaan in het Statenkwartier.
- In Groningen is er een vrijmarkt op de singels. Met aan de Groenesteinlaan een plek speciaal voor kinderen.
- De vrijmarkt van Maastricht vind je in het Stadspark.
- In Rotterdam kunnen bezoekers op verschillende plekken in het centrum terecht om koopjes te scoren, vrijmarkten zijn er onder andere op de Nieuwe Binnenweg, het Eendrachtsplein en het Schouwburgplein.
- En zo zijn er in vrijwel alle steden en dorpen wel vrijmarkten te vinden.
De keuze is reuze voor wie wil dansen op Koningsdag. Door het hele land worden muziekfestivals georganiseerd, waaronder het (betaalde) festival Kingsland in drie steden: Amsterdam, Rotterdam en Groningen.
Naast vele andere betaalde muziekfestivals, zijn er ook gratis festivals. Zo wordt Koningsdag in Den Haag weer traditiegetrouw de avond van tevoren ingeluid. Op het Kerkplein, de Grote Markt, het Lange Voorhout en bij de Hofvijver is het festival The Life I Live. In Eindhoven is er feest op het Stadhuisplein, waar Royal Dutch georganiseerd wordt. Ook NDSM Vrijhaven in Amsterdam en het KingSize Festival in Arnhem zijn gratis festivals die je kunt bezoeken.
Ook wie het dicht bij huis wil houden, kan voor Oranjekoorts zorgen. Zet hapjes in koningsthema op tafel (scroll verder voor tips), kijk live naar het koninklijke bezoek aan Emmen of zet de radio aan en haal 538 Koningsdag, het festival van Radio 538 in Breda, naar jouw woonkamer.
Geen fan van Koningsdag? De drukte ontvlucht je in de dierentuin, de bioscoop en het museum. Of maak er een lang weekend van en huur een huisje in de natuur. Stoor je je niet zo aan de drukte, maar ben je ook geen fan van het feestgedruis? Raadpleeg onze gidsen met beste restaurants voor Amsterdam, Rotterdam en Utrecht, en reserveer een tafel voor een diner terwijl de rest van Nederland oranje tompoezen eet – wel even controleren of de openingstijden niet afwijken.
Op Koningsdag staat half Nederland op straat met kleding, speelgoed, interieur- en keukenspullen. Hoe val je op tussen al die eendagswinkels? Hoe richt je je stand, kleedje of kraampje extra goed in? In NRC gaven kenners enkele jaren terug tips. De belangrijkste:
Bedenk eerst of het je gaat om ‘prijs’ of om ‘inspiratie’. Heb je een prijsgedreven kraam, presenteer je spullen dan ook op prijs. Gaat het om inspiratie? Sorteer dan bijvoorbeeld kleding op kleur of seizoen. Of, als je interieurspullen verkoopt: maak leuke ingerichte hoekjes.
Op een mooi aangeklede paspop, of op hangers die je aan je luifel hangt, kun je complete setjes laten zien, met een tas en schoenen erbij. Dit stimuleert mensen om de hele outfit te kopen.
Veel mensen willen kleding graag passen. Voorkom dat ze naar een andere kraam gaan waar wél een spiegel staat.
Bedenk iets waarmee jouw kraam eruit springt. Verkoop je bijvoorbeeld woonartikelen? Kleed je stand dan aan met hangende plantjes. En hang een banier op met een slogan, het liefst een grappige.
Zo kun je het publiek sneller en makkelijker aanspreken. En het is bovendien veel gezelliger, dan een hele dag achter een muur aan kleding of spullen te zitten. Zorg er uiteraard wel voor dat passerende mensen goed zicht op je spullen houden in het voorbijgaan.
Als je niet over de luxe van een eigen mobiel pinapparaat beschikt, zorg dan voor voldoende wisselgeld. Veel bezoekers zullen niet gepast kunnen betalen maar geven een briefje, zeker als ze net gepind hebben - daar moet je wel van terug kunnen geven.
De echte Oranje-fan eet natuurlijk ook in stijl. Vijf tips voor lekker eten dat past bij Koningsdag.
Eerst de koek, dan de pudding en tot slot het glazuur, of toch alle delen tegelijk? Lekker hoor, zo’n tompoes, maar makkelijk is het niet. Hoe eet je die krengen fatsoenlijk op?
Makkelijker te eten en een keer zout in plaats van zoet: Janneke Vreugdenhil draaide zelf een koningsgebakje in elkaar.
Als het gaat om gastronomisch eerbetoon kwamen onze vorstinnen er bekaaid af. Er is nooit een gerecht van belang opgedragen aan Beatrix of Juliana. Maar dan maken we toch gewoon koninginnesoep? Oranje koninginnesoep (of Koningssoep), welteverstaan.
Janneke Vreugdenhil maakte een oranje-toetje uit de tijd van Koning Willem II en Anna Paulowna: mandjes gevuld met sinaasappelmousse.
Ben jij een Koningsdagfanaticus? Check het hier. Of weet je gewoon veel van het Koningshuis? Doe de quiz.
NieuwsbriefSlim Leven
Stukken die je helpen om je leven fijner en je carrière beter te maken
U kunt ons via dit formulier informeren over taalfouten of feitelijke onjuistheden, dat stellen wij zeer op prijs. Berichten over andere zaken worden niet gelezen.
Source: NRC