Vier partijen streden maandag in de Amsterdamse rechtbank om de miljoenen van de mondkapjesdeal van Sywert van Lienden en partners. Uitzicht op een schikking is er voorlopig niet.
Sywert van Lienden zit midden in de rechtszaal, luistert hoofdschuddend naar de pleidooien, eet een zak van zijn lievelingssnoep leeg (‘daar gaat-ie lekker op’, aldus compagnon Bernd Damme), overlegt druk met de advocaat naast hem en krijgt geregeld het woord van de rechters. De man, die zich vorige week in interviews nog beklaagde dat hij zich in deze zaak niet kan verweren vanwege geldgebrek, blijkt nu toch opeens prominent aanwezig.
Helemaal verrassend is dat niet. Van Liendens bedrijf Relief Good Alliance (RGA) heeft wel een advocaat. En als RGA-bestuurder krijgt Van Lienden ook het woord van de rechters. ‘Ik wist niet zeker of ik die kans zou krijgen’, zegt Van Lienden nu.
De gevallen mediapersoonlijkheid heeft zijn bijdragen naar eigen zeggen niet voorbereid, maar ze komen er toch vloeiend uit. De kern van de boodschap klinkt als vanouds: we moesten onder dwang van VWS een bv inzetten en de sleutelfiguren bij VWS wisten ervan. ‘Dat zweer ik met de hand op mijn hart.’
Over de auteur
Frank Hendrickx is politiek verslaggever en onderzoeksjournalist van de Volkskrant.
Volg alles over de kabinetsformatie hier.
Tegenover Van Lienden en zijn partners staan de drie andere partijen – de staat, het nieuwe stichtingsbestuur van Hulptroepen Alliantie en een groep van voormalige vrijwilligers – die allemaal vinden dat de drie mannen geen recht hebben op de circa 30 miljoen euro die ze overhielden aan de mondkapjesdeal. Ze zijn het er alleen niet over eens waar het geld dan wel naar toe moet.
De staat wil al het geld terughalen voor de schatkist. Met zijn betoog wil de landsadvocaat naar eigen zeggen aantonen dat het hem ‘menens’ is. Meerdere keren wordt geciteerd uit de geluidsopnamen van gesprekken die vlak voor het sluiten van de deal plaatsvonden. Volgens de landsadvocaat blijkt daaruit dat Van Lienden en compagnons keer op keer verzekerden dat de deal op non-profitbasis zou gebeuren en dat iedereen daarvan uitging.
De staat hekelt het recente interview in Het Financieele Dagblad, waarin Van Lienden ontkende dat hij in de onderhandelingen ooit zei ‘om niet’ te willen leveren. ‘Het staat op band, dat hij dat wél deed.’
Het probleem is dat de landsadvocaat ook weinig heel laat van de koers die VWS voer na de eerste onthullingen in de Volkskrant. De toenmalige minister Tamara van Ark zei destijds dat de deal in orde was en dat de overheid niet onder druk was gezet. Daarna schakelde ze accountantsbedrijf Deloitte in voor een duur onderzoek naar de kwestie.
Nu moeten de landsadvocaten die aanpak ontmantelen. De staat werd volgens hen wél onder druk gezet door Van Lienden, die zijn contacten in media en politiek gebruikte als leverage om een deal binnen te halen. En het Deloitte-onderzoek pakte uiteindelijk ook verkeerd uit. Iedereen mocht op vrijwillige basis meewerken, waardoor Van Lienden en zijn compagnons niet alle informatie hoefden vrij te geven. Dat bewijs kwam pas afgelopen zomer boven water, toen de landsadvocaat dreigde met dwangsommen en een kort geding.
Van Lienden en zijn partners gebruiken het Deloitte-rapport én de uitlatingen van Van Ark en de huidige minister Connie Helder tijdens de rechtszaak als hun belangrijkste ontlastende getuigenissen. Keer op keer halen hun advocaten de uitlatingen van de ministers aan. Die hebben toch verklaard dat de overheid wist dat RGA winst kon maken en niet verbonden was met de non-profitorganisatie?
De ministers zijn ‘politiek aanspreekbaar’ op hun uitlatingen, stellen de landsadcocaten nu, maar in de rechtszaak tellen alleen de feiten. En die kwamen pas recentelijk op tafel.
Het bestuur van Hulptroepen Alliantie, dat gesteund wordt door een groep ex-vrijwilligers, heeft weinig fiducie in de plotselinge draai van de staat en blijft erbij dat al het geld terug moet naar de liefdadigheidsstichting, waar Van Lienden en zijn partners misbruik van zouden hebben gemaakt door een order, bedoeld voor de non-profitorganisatie, stiekem onder te brengen bij zijn net opgerichte bv RGA. De stichting Long Covid is in beeld als bestemming voor het geld.
De rechters moeten de knoop zien te ontwarren, maar zien ook een schikking tussen de partijen als een oplossing. Van Lienden en Damme vinden allebei nog steeds dat ze recht hebben op het geld, maar zijn desondanks bereid om hun miljoenen op te geven. Dan moet er wel ‘een totaalstreep’ onder de zaak komen, zeggen ze allebei. Ook het strafrechtelijk onderzoek dient gestaakt te worden.
‘Ik ben het vertrouwen in de rechtsstaat kwijt’, geeft Van Lienden als uitleg voor zijn bereidheid om te schikken. ‘Ik heb niet meer het gevoel dat ik hier nog levend uit ga komen. Dan maar een streep eronder.’
De derde compagnon, Van Gestel, wil niet schikken. Voor de stichting is het juist een harde eis dat de ‘drie musketiers’ allemaal hun geld opgeven. Ze vrezen dat Van Gestel een deel van zijn geld heeft verstopt, ook mede namens Van Lienden en Damme.
De ex-vrijwilligers, die een eigen claim hebben, voelen weer helemaal niks voor een schikking. Ze vinden dat Van Lienden en zijn partners het door hun ten onrechte vergaarde geld nu niet mogen gebruiken als wisselgeld om allerlei eisen te stellen.
De rechtbank waarschuwt de vrijwilligers nog dat ze ‘alleen juridisch’ naar de zaak kijken en dat het vonnis ook in hun nadeel kan uitvallen, maar de vrijwilligers laten zich daardoor niet afschrikken en willen het oordeel van de rechters horen.
Als er geen schikking komt, zal de rechtbank waarschijnlijk pas na de zomer een vonnis vellen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant