Met een verhaal van bestaanszekerheid weet de Baskische partij Bildu jongeren aan zich te binden. Het helpt de partij, een restant van de terroristisch-separatistische beweging ETA, mogelijk de grootste te worden bij de Baskische verkiezingen zondag.
Nadat ETA de wapens neerlegde in 2011, verloor de Baskische onafhankelijkheidsstrijd zijn intensiteit. De aandacht ging de afgelopen jaren uit naar Catalonië, waar een verboden onafhankelijkheidsreferendum en zijn nasleep het nieuws domineerde. Maar na het Catalaanse succes in de recente onderhandelingen over de Spaanse regering – in ruil voor Catalaanse gedoogsteun krijgt de gevluchte separatistenleider Carles Puigdemont waarschijnlijk amnestie – krijgt de Baskische onafhankelijkheidswens mogelijk nieuw leven. Al is het de nieuwe kiezers van Bildu daar niet om te doen.
Middenpartij PNV dreigt voor het eerst sinds 1980 de macht te verliezen. De slotpeiling van de Spaanse krant El País en radiostation Cadena Ser radio belooft een nek-aan-nekrace: Bildu komt op 28 tot 29 zetels, PNV op 27 tot 28. Het Baskische parlement heeft 75 zetels. Andere peilingen voorspellen een vergelijkbare uitslag.
Euskal Herria Bildu, Baskisch voor ‘Baskenland verenigen’, is een patriottisch-linkse beweging waar er velen van zijn in de Spaanse autonome regio’s. Deze partijen combineren socialistische idealen met de wil tot onafhankelijkheid.
Over de auteur
Dylan van Bekkum is algemeen verslaggever van de Volkskrant.
De partij ontstond in 2012 uit een herstart van een aantal lokale partijen, waaronder Sortu, wat weer de voortzetting was van ETA’s verboden politieke tak Batasuna. ETA, een terroristische organisatie die een onafhankelijk Baskenland wilde afdwingen, was met bomaanslagen en gijzelingen decennialang de schrik van Spanje. In totaal maakte ETA ruim 850 dodelijke slachtoffers, met als dieptepunt de aanslag op verschillende treinen in Madrid in 2004, waarbij 191 mensen de dood vonden.
Bildu-leider Arnaldo Otegi was in zijn jeugd actief voor ETA en zat zes jaar in de gevangenis voor de gijzeling van een Baskische zakenman. Vanaf de jaren negentig zette hij zich juist in voor ontwapening van de beweging. Hij speelde een sleutelrol bij de wapenstilstand die ETA in 2011 in San Sebastian tekende en die feitelijk het einde van de terroristische beweging betekende.
In de campagne voor de verkiezingen voor het Baskische parlement is de separatistische kant van Bildu wat naar de achtergrond verdreven. De partij richt zich vooral op wat in Nederland bestaanszekerheid is gaan heten: Bildu belooft betere huisvesting en gezondheidszorg en meer werkgelegenheid.
Kiezersonderzoek wijst uit dat de partij hiermee juist de jongere kiezers aan weet te spreken. Baskische jongeren zijn in mindere mate grootgebracht met het onafhankelijkheidsdenken en spreken vooral Spaans in plaats van Baskisch.
Nog maar iets meer dan eenvijfde van alle Basken is nu voor volledige onafhankelijkheid, een historisch dieptepunt. Wel zijn nieuwe, jonge kiezers getrokken door de nieuwe koers van Bildu en willen ze graag afrekenen met de status quo van PNV. De verwachte groei van Bildu gaat gepaard met het verwachte verlies van de partij die al sinds 1980 onafgebroken aan de macht is.
Bildu heeft meermaals afstand genomen van het geweld van ETA. Politieke tegenstanders aan de rechterzijde doen er deze campagne desalniettemin alles aan om Baskische kiezers te herinneren aan Bildu’s banden met ETA. Daarvoor levert de partij zelf de munitie: de beoogde kandidaat voor het Baskische presidentschap Pello Otxandiano noemde ETA deze week nog een ‘gewapende groep’, in plaats van een terroristische organisatie. De Spaanse regering sprak zijn afkeuring uit over de uitspraak.
De machtsvraag lijkt na zondag in handen te komen bij de sociaal-democraten van de Psoe. De partij lijdt niet onder de bestaanszekerheid-koers van Bildu en verwacht haar tien zetels te behouden. Voor een meerderheid in het parlement zijn 38 zetels nodig, volgens de huidige peilingen kan de Psoe mogelijk beide partijen aan een meerderheid helpen.
Psoe kan er daarbij voor kiezen de huidige coalitiepartij in de Baskische regering PNV in het zadel te houden. Maar de sociaal-democraten kunnen er ook voor kiezen de linkse thema’s waar Bildu campagne op voert te verzilveren. De lokale leider Eneko Andueza speelde in de campagne zijn sleutelrol uit: van de PNV eist hij sociaal-democratische hervormingen, tegen Bildu zegt hij alleen open te staan voor een samenwerking als de partij haar onafhankelijkheidsplannen in de ijskast zet.
Een samenwerking tussen Psoe en Bildu zou de tweede keer zijn dat de twee partijen elkaar helpen. Psoe-premier Pedro Sánchez regeert op landelijk niveau verder ondanks dat het rechtse Partido Popular vorig jaar de grootste werd bij de landelijke verkiezingen. Sánchez kan alleen doorgaan door de gedoogsteun van een rits aan regionale partijen in het Spaanse parlement, waaronder Bildu.
In ruil voor de steun kregen de Catalanen amnestie voor veroordeelde separatisten, en werd het Catalaans, Gallisch én Baskisch toegestaan in het Spaanse parlement. Na zondag kan de Baskische Psoe daar nog een handreiking aan toevoegen, indien de partij voor het eerst een restant van ETA aan de macht helpt.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant