Op zaterdagavond om klokslag half elf – precies een week na een incident met een conducteur – staan de treinen drie minuten stil om aandacht te vragen voor agressie en geweld. ‘Laten we lief zijn voor elkaar.’
Vlak voor half elf – als de trein zaterdagavond stil staat op station Schiedam Centraal – trekt Arnold Christiaan zich terug in de cabine. Even daarvoor maakt de hoofdconducteur van deze Intercity nog grappen, maar nu staat zijn gezicht ernstig.
Op het moment dat hij de reizigers begint aan te spreken is het precies een week geleden dat een collega van hem is aangevallen door een passagier. In dezelfde trein, op dit traject van Rotterdam naar Amsterdam. Ze brak haar arm, volgens de vakbond, en moest naar het ziekenhuis.
‘Dit geweld tegen mijn collega’s moet stoppen’, horen de reizigers Christiaan zeggen. Ze horen ook de emotie in zijn stem. ‘De maat is vol en daarom staan wij met alle treinen drie minuten stil.’ Hij sluit af met de woorden: ‘Laten we lief zijn voor elkaar, en heb respect.’
Over de auteur
Haro Kraak is verslaggever van de Volkskrant en specialiseert zich in cultureel-maatschappelijke onderwerpen als identiteit, polarisatie en extremisme.
Uit de aanpalende coupé klinkt applaus. ‘Hoor je dat?’, zegt Wouter Koolmees tegen de hoofdconducteur. ‘Goed gedaan, man.’
De president-directeur van de NS en oud-minister rijdt vanavond een stukje mee. Om zijn personeel een hart onder de riem te steken. Maar ook om de keuze om drie minuten stil te staan uit te leggen aan de passagiers. ‘Ik ben benieuwd hoe ze reageren.’
Dit incident was de druppel, legt Koolmees de keuze voor de actie uit, die wordt gesteund door andere vervoersbedrijven; ook trams, metro’s en bussen staan stil. ‘Ik mag het trouwens geen incident meer noemen, het is structureel.’
Vorig jaar registreerde de NS 1.042 incidenten van agressie op de trein of op het station, zo’n drie per dag. Het gros gaat om verbale agressie, in 331 gevallen was er sprake van geweld. In zo’n 70 procent van de gevallen richt het geweld zich tegen veiligheidsmedewerkers, NS-medewerkers die ingrijpen bij calamiteiten.
Het is een heftige week geweest, zegt Frans van der Graaf, die al 23 jaar conducteur is. Hij kent de betrokken collega goed, ze werken vaak op hetzelfde traject. ‘We drinken bijna iedere dag koffie met elkaar.’ Het is fijn, zegt hij, dat er zoveel steunbetuigingen zijn en dat iedereen in de trein vanavond positief reageert.
Het blijft leuk werk, zegt hij, maar je weet nooit wat je op zo’n avond tegenkomt. ‘Het zijn staplui, ze hebben een slokkie op, een pilletje op.’
‘Zodra ze met een groepje zijn, kan het misgaan’, zegt Christiaan.
Van der Graaf: ‘Haantjesgedrag.’
Christiaan: ‘Ja, ze steken elkaar aan en zo gaat van kwaad tot erger.’
In de coupé wordt Koolmees even later aangesproken door een groepje studenten. ‘Wouter, vindt u het goed om met mij op de foto te gaan?’, zegt een van hen. ‘Anders gelooft me m’n moeder me morgen niet.’ Tuurlijk, zegt hij. ‘Gaan jullie vanavond op stap?’
‘Ja, maar we komen nu wel te laat in de club!’, lacht een andere jongen. En dan serieuzer: ‘Denkt u dat zo’n statement helpt?’
Ja, zegt Koolmees. ‘Het helpt om bewustzijn te creëren bij het publiek, maar ook om aandacht te vragen in de politiek.’
De jongens staan helemaal achter de actie, zeggen ze even later. ‘Ik denk ook dat er een verantwoordelijkheid ligt bij de passagiers’, zegt Wesley Zwanenburg. ‘Als er nu naast ons iets gebeurt, denk ik dat negen van de tien mensen niet zou ingrijpen. Terwijl: als er twee mensen te hulp schieten, is het al veel minder eng.’
Maar mensen durven dat niet, zegt conducteur Swenn, die niet met zijn achternaam in de krant wil. ‘Stel, je ergert je aan iemand die in de stiltecoupé op zijn speaker aan het bellen is. Het zou normaal moeten zijn dat je zegt: zou het wat zachter kunnen? Maar mensen zijn bang en lopen meteen naar de conducteur. Hij ziet er best gevaarlijk uit, zeggen ze, kunt u er wat aan doen?’
In zijn zeventien jaar als conducteur heeft hij de maatschappij zien verharden, zegt hij. ‘Het is moeilijker om mensen te corrigeren. Ze vliegen meteen in de brand. Zelfs als je vraagt of iemand even zijn voeten van de bank wil halen. Dan beginnen ze al te schelden. Ik kom uit een volkswijk en schrik niet snel van het woord kanker, maar het is niet normaal soms.’
Hij vertelt over een jongen die aan het zwartrijden was. ‘‘Doe je kankerwerk’, zei hij tegen me. Dan houdt het voor mij op. Ik vroeg of hij kon uitstappen bij het volgende station, Almere Poort. Toen trok hij een mes. Gewoon om te laten zien dat hij een boef was. Later bleek dat hij gezocht werd. Twee maanden later is hij opgepakt.’
Vraag conducteurs naar de agressie die ze tegenkomen en de verhalen volgen elkaar al snel op. ‘Twee weken geleden sprak ik een groep jongens aan die met de deuren aan het klooien waren’, zegt Christiaan. ‘Dat moet je niet doen, zei ik, want dan kan er een storing ontstaan. ‘Als je je muil niet houdt, krijg je een vlakke hand’, zei een van hen toen.’
Bang is hij niet snel, zegt hij. In zijn vorige baan als maatschappelijk werker kwam hij nog wel engere types tegen. ‘Ik weet hoe ik ermee om moet gaan. Ik ga niet in discussie. Ik heb een grens. Als iemand gaat schelden of schreeuwen zeg ik rustig: ‘Ik verzoek u vriendelijk mijn trein bij de volgende stop te verlaten, ik kan niet verder met u.’’
Zondag werkt Christiaan op de trein die langs De Kuip komt. Lachend: ‘Ik houd mijn hart vast. Feyenoord speelt thuis. Ik hoop maar dat ze winnen!’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant